પૂર્વ ભારતીય ક્રિકેટર અને હાલમાં તૃણમૂલ કોંગ્રેસના લોકસભા સાંસદ યુસુફ પઠાણ માટે વડોદરાની વિવાદિત જમીનનો મામલો હવે વધુ ગંભીર બની રહ્યો છે. ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં થયેલી સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે માત્ર પઠાણના પક્ષની દલીલો પર સવાલો ઉઠાવ્યા નહોતા, પરંતુ કડક શબ્દોમાં ટકોર કરતાં સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો હતો કે કાયદાકીય મંજૂરી વગર કોઈપણ વ્યક્તિ જાહેર જમીન પર કબજો જાળવી રાખી શકે નહીં. કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે જમીન ફાળવણી માટે માત્ર પ્રસ્તાવ પસાર થવો અને વાસ્તવિક કાયદેસર એલોટમેન્ટ થવું બંને અલગ બાબતો છે, અને આ કેસમાં અંતિમ મંજૂરી ક્યારેય આપવામાં આવી જ નહોતી.
વડોદરામાં આવેલી એક વિવાદિત જમીનને લઈને પૂર્વ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટર અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસના સાંસદ યુસુફ પઠાણ ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યા છે. ગુજરાત હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચ સમક્ષ થયેલી સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે આ મામલે અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું હતું અને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે માત્ર સ્ટેન્ડિંગ કમિટીના ઠરાવના આધારે કોઈ વ્યક્તિને જમીન પર કાયદેસર અધિકાર મળી જતો નથી. કોર્ટે યુસુફ પઠાણને સંબોધતા કહ્યું કે તેઓ કોઈ સામાન્ય અથવા અભણ વ્યક્તિ નથી, પરંતુ દેશનું પ્રતિનિધિત્વ કરનાર આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટર રહ્યા છે, તેથી તેમની પાસેથી કાયદાકીય પ્રક્રિયાની વધુ જવાબદારીપૂર્વકની સમજ અપેક્ષિત છે.
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત વર્ષ 2012માં થઈ હતી જ્યારે યુસુફ પઠાણે વડોદરા મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન પાસે તેમના રહેણાંક મકાનની બાજુમાં આવેલી આશરે 978 ચોરસ મીટર જમીન ખરીદવા માટે અરજી કરી હતી. ત્યારબાદ વડોદરા મનપાની સ્ટેન્ડિંગ કમિટી અને સામાન્ય સભાએ આ જમીન જાહેર હરાજી વિના આશરે 5.60 કરોડ રૂપિયાની માર્કેટ કિંમતના આધારે પઠાણને આપવાનો પ્રસ્તાવ પસાર કર્યો હતો. જોકે આ પ્રસ્તાવને અમલમાં મૂકવા માટે રાજ્ય સરકારની અંતિમ મંજૂરી જરૂરી હતી અને તે માટે ફાઈલ રાજ્ય સરકાર સમક્ષ મોકલવામાં આવી હતી. રાજ્ય સરકારે વર્ષ 2014માં આ પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, જેના કારણે જમીન ફાળવણીની પ્રક્રિયા કાયદેસર રીતે પૂર્ણ થઈ શકી નહોતી.
હાઈકોર્ટમાં થયેલી ચર્ચા દરમિયાન સૌથી મહત્વનો મુદ્દો એ રહ્યો કે જ્યારે રાજ્ય સરકારે પ્રસ્તાવ નકારી કાઢ્યો હતો ત્યારે યુસુફ પઠાણ અથવા તેમના પરિવારના કબજામાં આ જમીન કેવી રીતે રહી ગઈ. કોર્ટે નોંધ્યું કે જમીન માટે કોઈ લીઝ ડીડ કરવામાં આવી નહોતી, કોઈ કાયદેસર પઝેશન ઓર્ડર આપવામાં આવ્યો નહોતો અને જમીનના બદલામાં કોઈ ચૂકવણી પણ કરવામાં આવી નહોતી. તેમ છતાં વર્ષો સુધી આ જમીન પર કબજો જાળવી રાખવામાં આવ્યો હતો. કોર્ટ સમક્ષ એવી વિગતો પણ આવી કે જમીન પર કમ્પાઉન્ડ વોલ અને શેડ જેવી રચનાઓ ઉભી કરવામાં આવી હતી.
યુસુફ પઠાણ તરફથી રજૂઆત કરતા વકીલે દલીલ કરી હતી કે રાજ્ય સરકારની વર્ષ 1999ની નીતિ અનુસાર આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટરોને કેટલીક વિશેષ સુવિધાઓ અને લાભો મળતા હોય છે અને તેના આધારે પઠાણ જમીન મેળવવા હકદાર છે. તેમની તરફથી એવું પણ જણાવાયું હતું કે સુરક્ષા કારણોસર આ જમીન તેમના નિવાસસ્થાનની બાજુમાં હોવાથી મહત્વપૂર્ણ છે. વધુમાં એવી દલીલ પણ કરવામાં આવી કે જમીન વડોદરા મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની માલિકીની હોવાથી રાજ્ય સરકારની મંજૂરીની આવશ્યકતા અંગે વિવાદ છે. પઠાણ પક્ષે એવો આક્ષેપ પણ કર્યો કે લોકસભાની ચૂંટણીમાં જીત્યા બાદ રાજકીય કારણોસર વર્ષ 2024માં દબાણ હટાવવાની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી હતી. સાથે સાથે તેઓ વર્તમાન બજાર મૂલ્ય ચૂકવવા પણ તૈયાર હોવાનું કોર્ટ સમક્ષ જણાવવામાં આવ્યું હતું.
પરંતુ હાઈકોર્ટ આ દલીલોથી સંતોષાયું નહોતું. કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે માત્ર પ્રસ્તાવ પસાર થવાથી જમીનનો માલિકી હક કે કબજો આપમેળે પ્રાપ્ત થતો નથી. કાયદેસર મંજૂરી અને જરૂરી દસ્તાવેજો વિના જમીન પર કબજો રાખવો યોગ્ય ગણાવી શકાય નહીં. કોર્ટે વડોદરા મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનને પણ સવાલ કર્યો કે કયા અધિકારી દ્વારા અને કયા કાયદાકીય આધારે આ જમીનનો કબજો સોંપવામાં આવ્યો હતો. આ મુદ્દે કોર્ટે મનપા પાસેથી વિગતવાર જવાબ માગ્યો છે.
સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે ભલે જમીનનો સક્રિય ઉપયોગ કરવામાં આવતો ન હોય, પરંતુ કબજો જાળવી રાખવામાં આવ્યો હોય તો તે માટે બજાર દર મુજબ વળતર અથવા ભાડું ચૂકવવાની જવાબદારી ઉભી થાય છે. કોર્ટે યુસુફ પઠાણ પક્ષને પૂછ્યું કે તેઓ જમીન ક્યારે ખાલી કરવા તૈયાર છે અને અત્યાર સુધીના કબજાના કારણે થયેલી નુકસાની અંગે શું વળતર ચૂકવવા તૈયાર છે. કોર્ટે ચેતવણી પણ આપી કે જો સ્વૈચ્છિક રીતે જમીન ખાલી કરવામાં નહીં આવે તો કોર્ટ સત્તાધિકારીઓને સીધી કાર્યવાહી કરીને કબજો પાછો મેળવવાનો આદેશ આપી શકે છે.
આ કેસ હવે માત્ર જમીન વિવાદ પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી, પરંતુ જાહેર સંપત્તિના સંચાલન, સ્થાનિક સ્વરાજ સંસ્થાઓની જવાબદારી અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાના પાલન જેવા મહત્વના મુદ્દાઓને પણ સ્પર્શી રહ્યો છે. ખાસ કરીને કોઈ જાણીતી જાહેર વ્યક્તિ અથવા ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિ સામે કોર્ટ દ્વારા અપનાવવામાં આવેલું કડક વલણ એ સંદેશ આપે છે કે કાયદાની નજરમાં દરેક વ્યક્તિ સમાન છે અને જરૂરી મંજૂરીઓ વિના કોઈપણ પ્રકારનો કબજો સ્વીકાર્ય બની શકતો નથી.
હાલમાં હાઈકોર્ટે વડોદરા મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનને સમગ્ર મામલાની વિગતો એફિડેવિટ સ્વરૂપે રજૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે અને આગામી સુનાવણી 15 જૂન માટે નિર્ધારિત કરી છે. હવે સૌની નજર આગામી સુનાવણી પર રહેશે, જ્યાં કોર્ટે માગેલી વિગતો અને બંને પક્ષોની વધુ રજૂઆતોના આધારે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય અથવા આગળની કાર્યવાહી અંગે દિશા સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
