દર વર્ષે લાખો ભારતીયો વિદેશ જઈને ઉજ્જવળ ભવિષ્ય બનાવવાનું અથવા ફરવાનું સપનું જુએ છે. જોકે, તાજેતરમાં જાહેર થયેલા સરકારી આંકડા વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીયોની મુશ્કેલીઓ દર્શાવી રહ્યા છે. પાસપોર્ટ પર માન્ય (Valid) વિઝા હોવા છતાં દુનિયાના ઘણા મોટા અને વિકસિત દેશો ભારતીય નાગરિકોને ડિપોર્ટ એટલે કે દેશનિકાલ કરીને ભારત પાછા મોકલી રહ્યા છે. આ યાદીમાં સાઉદી અરેબિયા અને અમેરિકા (US) જેવા આર્થિક મહાસત્તા ગણાતા દેશો સૌથી આગળ છે. આ ચિંતાજનક પરિસ્થિતિ પાછળ માત્ર કોઈ ટેકનિકલ કે વહીવટી ભૂલો જવાબદાર નથી. પરંતુ વિદેશી ધરતી પર અજાણતામાં થતા સ્થાનિક નિયમોના ઉલ્લંઘન, ખાડી દેશોના કડક લેબર કાયદા અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં ચાલતા આંતરરાષ્ટ્રીય નોકરીના મોટા કૌભાંડો આ માટે મુખ્યત્વે જવાબદાર હોવાનું સામે આવ્યું છે.
એક્શન લેવામાં સાઉદી અરેબિયા સૌથી આગળ, અમેરિકા બીજા નંબરે
વિદેશી ધરતી પરથી ભારતીય નાગરિકોને પકડીને વતન ભેગા કરવાના મામલે સાઉદી અરેબિયાએ તમામ દેશોને પાછળ છોડી દીધા છે. સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, સાઉદી અરેબિયાએ રેકોર્ડબ્રેક કડક કાર્યવાહી કરીને માત્ર એક જ વર્ષની અંદર 11,000 થી વધુ ભારતીયોને દેશનિકાલ કર્યા છે. આ યાદીમાં અમેરિકા (USA) બીજા ક્રમે છે, જેણે આશરે 3,800 ભારતીય નાગરિકોને પરત મોકલ્યા છે. આ સિવાય સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE), મલેશિયા અને મ્યાનમાર જેવા દેશોમાંથી પણ ભારતીયોને સતત ડિપોર્ટ કરવામાં આવી રહ્યા છે.
સૌથી મોટી ભૂલ: વિઝા પુરા થયા પછી પણ રોકાઈ જવું (Overstay)
માન્ય દસ્તાવેજો હોવા છતાં ડિપોર્ટ થવાનું સૌથી મોટું અને સામાન્ય કારણ વિઝાની સમય મર્યાદા પૂરી થઈ જવી છે. ઘણા ભારતીયો ટૂરિસ્ટ, વર્ક કે સ્ટુડન્ટ વિઝા પર વિદેશ જાય છે, પરંતુ વિઝા પૂરા થઈ ગયા પછી પણ ત્યાં કાયદેસરના નવીકરણ (Renewal) વગર ગેરકાયદેસર રીતે રહેવાનું ચાલુ રાખે છે. કાયદાકીય ભાષામાં આને "ઓવરસ્ટે" (Overstay) કહેવાય છે. અમેરિકા અને સાઉદી જેવા દેશો તેમની સરહદ સુરક્ષા અને નાગરિકતાના નિયમો બાબતે અત્યંત કડક છે, જેથી આવા લોકો પકડાતા જ તેમને તાત્કાલિક કસ્ટડીમાં લઈ ભારત રવાના કરી દેવાય છે.
ખાડી દેશોનો કડક લેબર લો (શ્રમ કાયદો)
સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ જેવા ગલ્ફ દેશોમાં શ્રમ કાયદાનું ઉલ્લંઘન ભારે પડી રહ્યું છે. અહીં ખાસ કરીને ઓછા ભણેલા કે મજૂરી કામ માટે જતા ભારતીય કામદારો 'સ્પોન્સરશિપ સિસ્ટમ' (કાફલા પ્રથા) ની જટિલતામાં ફસાઈ જાય છે. નિયમ મુજબ કર્મચારી જે સ્પોન્સર અથવા કંપનીના નામે વિદેશ ગયો હોય, તેના વગર અન્ય જગ્યાએ કામ કરી શકતો નથી. જો કોઈ કર્મચારી વધુ પૈસાની લાલચે ઓફિશિયલ મંજૂરી વિના બીજી જગ્યાએ 'ફ્રીલાન્સ' કે છૂટક કામ કરવા લાગે, તો તેને કાયદાકીય રીતે ભાગેડુ જાહેર કરી તાત્કાલિક દેશનિકાલ કરવામાં આવે છે.
આઈટી (IT) નોકરીના નામે મોટું સાયબર સ્કેમ
કંબોડિયા અને મ્યાનમાર જેવા દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાઈ દેશોની કહાની ખૂબ જ ડરામણી છે. અહીં ભારતના શિક્ષિત યુવાનોને સોશિયલ મીડિયા પર આકર્ષક પગારવાળી આઈટી નોકરીઓની લાલચ આપીને બોલાવવામાં આવે છે. ત્યાં પહોંચતા જ સ્કેમર્સ તેમના પાસપોર્ટ છીનવી લે છે અને તેમને બંધક બનાવી ગેરકાયદેસર સાયબર ક્રાઈમ, ઓનલાઈન ફ્રોડ અને લોન એપ્લિકેશનના કૌભાંડો કરવા માટે મજબૂર કરે છે. જ્યારે સ્થાનિક પોલીસ આવા અડ્ડાઓ પર દરોડા પાડે છે, ત્યારે આ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓમાં સંડોવાયેલા ભારતીયોની ધરપકડ કરીને તેમને ભારત ડિપોર્ટ કરી દેવામાં આવે છે.
એક્શનમાં ભારતનું વિદેશ મંત્રાલય
ભારત સરકારનું વિદેશ મંત્રાલય (MEA) આ સમગ્ર ગંભીર સ્થિતિ પર સતર્કતાથી નજર રાખી રહ્યું છે. કોઈપણ દેશ જ્યારે ભારતીયોને ડિપોર્ટ કરે છે, ત્યારે વિદેશ મંત્રાલય સૌથી પહેલા તેમની નાગરિકતાની કડક તપાસ કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નિર્દોષ નાગરિકો ફસાઈ ન જાય તે માટે સરકાર 'ભારત-યુએસ ડિપોર્ટેશન ઇશ્યૂઝ' અને 'ડિપોર્ટેશન મેટર્સ પોર્ટલ' જેવા સત્તાવાર પ્લેટફોર્મ દ્વારા કાનૂની સહાય પૂરી પાડી રહી છે.
વિદેશ જતા પહેલાં આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો
સુરક્ષિત યાત્રા માટે ડિજિટલ અને કાનૂની સતર્કતા ખૂબ જ જરૂરી છે. સંરક્ષણ અને વિદેશી બાબતોના નિષ્ણાતોના મતે:
માત્ર વિઝા મળી જવો પૂરતો નથી, જે તે દેશની વિઝા શ્રેણીની શરતો અને રોજગાર નિયમોની પાકી ખબર હોવી જોઈએ.
એજન્ટોના કહેવાથી ક્યારેય વર્ક પરમિટની આશાએ 'ટૂરિસ્ટ વિઝા' પર કામ કરવા માટે વિદેશ ન જવું જોઈએ.
હંમેશા સરકાર માન્ય (Registered) એજન્સીઓ અને કંપનીઓ દ્વારા જ વિદેશ પ્રવાસનું આયોજન કરવું હિતાવહ છે, જેથી કોઈ છેતરપિંડીનો ભોગ ન બને.
