Uttarkashi Cloudburst: 5 ઓગસ્ટના રોજ ઉત્તરકાશીના ધારાલી ગામમાં વાદળ ફાટ્યા બાદ જોવા મળેલા વિનાશના દ્રશ્યે દેશવાસીઓના હૃદયને હચમચાવી નાખ્યા. આ દુર્ઘટનાના ઘણા વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયા હતા, જેમાં જોવા મળે છે કે ખીરગંગા નદી પર્વત પરથી ઝડપી પ્રવાહમાં કાટમાળ લઈને રહેણાંક વિસ્તાર તરફ આવી અને આખા વિસ્તારને તણાઈ ગઈ. ઘણી લોજ, હોટલ, બજારો તણાઈ ગયા. પરંતુ આ સાચું નથી.
પાણીનો ઝડપી પ્રવાહ રહેણાંક વિસ્તારમાં આવ્યો નહીં, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે માનવીઓએ નદીના માર્ગમાં ઘણા બાંધકામો કર્યા હતા. જી હા, આ સત્ય છે. ખીરગંગા જે ભાગને તણાઈ ગઈ તે ખીરગંગાનો પરંપરાગત માર્ગ છે. નદીમાં પાણી ઓછું હોવાને કારણે કિનારા પર ધીમે ધીમે બાંધકામો શરૂ થયા અને નદીનો માર્ગ ઉત્તર તરફ બદલાઈ ગયો. ઓછા પાણીને કારણે નદી માનવ માર્ગ પર આગળ વધતી રહી, પરંતુ જ્યારે નદી તેના વિકરાળ સ્વરૂપમાં આવી, ત્યારે બધાએ આ દ્રશ્ય જોયું. તમે વીડિયોમાં જોયું કે ઉપરથી આવતા પાણી અને કાટમાળની તીવ્ર ગતિને કારણે, ખીરગંગા માનવસર્જિત માર્ગ પરથી નહીં પરંતુ તેના પરંપરાગત માર્ગ પરથી વહેતી હતી. આ દરમિયાન એક મોટો વિનાશ થયો અને ઘણી હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ, દુકાનો ધોવાઈ ગઈ.
પહેલા આપત્તિનું સ્થળ હતું ખેતીલાયક જમીન
પ્રો. ડી.ડી. ચૌહાણિયાલે જણાવ્યું હતું કે જ્યાં આપત્તિ આવી હતી, તે પહેલાં ખેતીલાયક જમીન હતી. આપત્તિ પછી જ્યાં નદી બે ભાગમાં વહેંચાયેલી છે, ત્યાં આજે પણ સફરજનના બગીચા છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ઘણા સમય પહેલા નદી સીધા રસ્તે જઈને ભાગીરથીને મળતી હતી. પરંતુ બાંધકામને કારણે નદી ઉત્તર તરફ વહેવા લાગી. હિમાલયમાં આવી આફતો બનતી રહે છે. 5 ઓગસ્ટના રોજ આવી આફત આવી અને ખીરગંગા તેના જૂના રસ્તે વહેતી થઈ.
અચાનક આટલું બધું પાણી ક્યાંથી આવ્યું?
પ્રો. જણાવે છે કે ખીરગંગાના મૂળમાં ઘણા તળાવો છે. સતત વરસાદને કારણે ઘણા તળાવો ભરાઈ ગયા હશે. તેમણે કહ્યું કે ઉપરનું કોઈ તળાવ તૂટી ગયું હશે, તેનું પાણી નીચેના તળાવમાં આવી ગયું હશે. નીચેનું તળાવ આટલું વજન સહન કરી શક્યું નહીં અને તે તળાવ પણ તૂટી ગયું. આ પછી બે કે તેથી વધુ તળાવોનું પાણી એકઠું થયું અને ઝડપી ગતિનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. નદીનું પાણી ખૂબ ઊંચાઈથી નીચે ઉતરે છે, જેના કારણે તેની ગતિ વધી ગઈ. ખીરગંગાએ રસ્તામાં પથ્થરોને વહાવીને ધારાલીમાં ભારે તબાહી મચાવી હતી. તેમણે કહ્યું કે કેદારનાથ દુર્ઘટના પણ આવી જ રીતે બની હતી. ચૌદાવાડી તળાવ તૂટી ગયું હતું અને એક જ ઝટકામાં કેદારનાથનું બધું જ વહાવી દીધું હતું.
મૂળ ગામમાં બહુ નુકસાન થયું ન હતું!
ધારાલી ગામ ખીર ગંગા અને ભાગીરથીના સંગમ પર ખીર ગંગાની જમણી બાજુએ આવેલું છે. આ સ્થળ કોઈપણ આપત્તિનો સામનો કરવા સક્ષમ છે. જ્યાં આપત્તિ આવી તે સ્થળ ધારાલી ગામનું બજાર છે. ત્યાં પછીથી હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ અને દુકાનો બનાવવામાં આવી હતી. આ સ્થળ આપત્તિમાં સંપૂર્ણપણે નાશ પામ્યું હતું. ધારાલી ગામ પર બહુ ઓછી અસર થઈ હતી.
ઘણી વાર ખીરગંગાએ આપી હતી ચેતવણી
ધારાલીમાં આ પહેલી વાર આપત્તિ આવી નથી. આ પહેલા 6 ઓગસ્ટ 1978 ના રોજ એક મોટી આપત્તિ આવી હતી. તે સમય દરમિયાન ફક્ત જંગલને નુકસાન થયું હતું. વધુ બાંધકામ ન થવાને કારણે કોઈ જાનમાલનું નુકસાન થયું ન હતું. વર્ષ 2017 માં જોરદાર પ્રવાહને કારણે કાટમાળ દુકાનો અને હોટલોમાં ઘૂસી ગયું હતું. એટલું જ નહીં, વર્ષ 2023 માં એક નાની આપત્તિ પણ આવી હતી, જેમાં ગંગોત્રી હાઇવે બંધ થઈ ગયો હતો અને દુકાનો અને હોટલોમાં પાણી ભરાઈ ગયા હતા. પરંતુ ન તો લોકો કે ન તો સરકાર સતર્ક બની. વહીવટીતંત્રે પણ આંખ આડા કાન કર્યા અને મનસ્વી બાંધકામોને મંજૂરી આપી અને 5 ઓગસ્ટે આખા દેશે તેનું પરિણામ જોયું.
