El Nino Impact: વર્ષ 2026માં ભારતના ખેડૂતો અને સામાન્ય જનતા માટે હવામાન વિભાગ તરફથી ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. ખાનગી હવામાન એજન્સી 'સ્કાયમેટ' (Skymet) ના લેટેસ્ટ રિપોર્ટ મુજબ, આ વર્ષે દેશમાં ચોમાસું નબળું રહેવાની પ્રબળ સંભાવના છે. આંકડાકીય દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, સામાન્ય રીતે જૂનથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન જે વરસાદ પડે છે તેના કરતા આ વર્ષે લગભગ 6% ઓછો વરસાદ નોંધાઈ શકે છે. આનો અર્થ એ થયો કે આખા ચોમાસા દરમિયાન કુલ વરસાદ LPA (લોન્ગ પીરિયડ એવરેજ) ના માત્ર 94% રહેવાની ધારણા છે.
આ નબળા ચોમાસા પાછળનું મુખ્ય કારણ 'અલ નીનો' (El Nino) ની સક્રિયતા માનવામાં આવી રહી છે. છેલ્લા એક વર્ષથી ચાલી રહેલી 'લા નીના' ની અસર હવે સમાપ્ત થઈ રહી છે અને પેસિફિક મહાસાગરમાં પાણી ગરમ થવાની પ્રક્રિયા એટલે કે અલ નીનો શરૂ થઈ રહ્યો છે. ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે જ્યારે પણ અલ નીનો સક્રિય થાય છે, ત્યારે ભારતમાં ચોમાસું નબળું પડે છે અથવા દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે. ખાસ કરીને ગુજરાત સહિત મધ્ય અને પશ્ચિમ ભારતના રાજ્યોમાં વરસાદની ઘટ વર્તાઈ શકે છે.
શું છે LPA અને આ વર્ષનો અંદાજ?
હવામાનની ભાષામાં 'LPA' એટલે કે લાંબા ગાળાની સરેરાશ, જે છેલ્લા 30 વર્ષના સરેરાશ વરસાદના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે. ભારતમાં ચોમાસા માટેની સરેરાશ 868.6 મીમી છે. સ્કાયમેટની આગાહી મુજબ, આ વર્ષે દેશમાં માત્ર 817 મીમી જેટલો જ વરસાદ પડી શકે છે. જો વરસાદ આ આંકડાની આસપાસ રહે તો તેને 'સામાન્ય કરતા ઓછો' વરસાદ ગણવામાં આવે છે.
મહિનાવાર આગાહી: ક્યારે પડશે સૌથી ઓછો વરસાદ?
સ્કાયમેટના અંદાજ મુજબ ચોમાસાની શરૂઆત સારી રહેશે પરંતુ જેમ જેમ સીઝન આગળ વધશે તેમ વરસાદ ઘટતો જશે:
જૂન: ચોમાસાની શરૂઆત ઉત્સાહજનક રહેશે અને લગભગ 101% (LPA) વરસાદ સાથે સામાન્ય શરૂઆત થઈ શકે છે.
જુલાઈ: ખેતી માટેના આ મુખ્ય મહિનામાં વરસાદ થોડો ઘટશે (95% LPA), જે ખેડૂતો માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
ઓગસ્ટ: ઓગસ્ટમાં વરસાદની ખાધ વધુ વધશે (92% LPA) અને ખેતીના પાકને પાણીની જરૂરિયાત ઊભી થશે.
સપ્ટેમ્બર: સીઝનના અંતિમ મહિનામાં વરસાદ સૌથી ઓછો (89% LPA) રહેવાની શક્યતા છે.
કયા વિસ્તારોમાં દુષ્કાળનું જોખમ?
આગાહી મુજબ, પશ્ચિમ અને મધ્ય ભારતના રાજ્યો પર આ વર્ષે મોટું સંકટ છે. ગુજરાત, રાજસ્થાન, પંજાબ અને હરિયાણામાં ઓગસ્ટ-સપ્ટેમ્બર દરમિયાન વરસાદની ભારે અછત સર્જાઈ શકે છે. જોકે, પૂર્વ અને ઉત્તર-પૂર્વ ભારત જેવા કે બિહાર, બંગાળ અને આસામમાં સ્થિતિ અન્ય ભાગો કરતા વધુ સારી રહેવાની ધારણા છે.
ખેતી અને જળ સ્તર પર અસર
જુલાઈ અને ઓગસ્ટમાં જો વરસાદ ઓછો પડશે તો તેની સીધી અસર ડાંગર (ચોખા), મકાઈ અને સોયાબીન જેવા મુખ્ય પાકો પર પડશે. વરસાદની અછતને કારણે પાક નિષ્ફળ જવાનું જોખમ વધી શકે છે. વધુમાં, ડેમો અને તળાવોમાં પાણીનો સંગ્રહ ઓછો થવાથી ભવિષ્યમાં પીવાના પાણીની અને સિંચાઈની સમસ્યા પણ વિકટ બની શકે છે. અલ નીનોની અસરને કારણે આ વર્ષે ગરમીનું પ્રમાણ પણ સામાન્ય કરતા વધુ રહે તેવી શક્યતા છે.
