America Iran: મધ્ય પૂર્વમાં ફરી એકવાર તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે. હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થઈ રહેલા ત્રણ વેપારી જહાજો પર થયેલા હુમલાના થોડા જ કલાકોમાં અમેરિકાએ ઈરાન સામે વ્યાપક હવાઈ કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)ના જણાવ્યા મુજબ આ કાર્યવાહીનો હેતુ આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગમાં વેપારી જહાજોને નિશાન બનાવનાર ઈરાની સૈન્ય ક્ષમતાને નબળી પાડવાનો છે. આ ઘટનાએ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરમાં થયેલા વચગાળાના યુદ્ધવિરામ પર ફરી ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે.
અમેરિકાએ કયા લક્ષ્યોને બનાવ્યા નિશાન?
અમેરિકી અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ હવાઈ હુમલામાં ઈરાનની હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ, જહાજ વિરોધી મિસાઇલ સિસ્ટમો, કમાન્ડ અને કંટ્રોલ નેટવર્ક, દરિયાકાંઠાના રડાર, ડ્રોન લોન્ચ સાઇટ્સ તેમજ હોર્મુઝ નજીકની સૈન્ય સુવિધાઓને નિશાન બનાવવામાં આવી છે. પ્રારંભિક માહિતી અનુસાર 80થી વધુ સૈન્ય લક્ષ્યો પર હુમલા કરવામાં આવ્યા હોવાનું અમેરિકી સૈન્યનું કહેવું છે. આ કાર્યવાહી અગાઉના હુમલાઓ કરતાં વધુ વ્યાપક હોવાનું અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે.
હોર્મુઝમાં શું બન્યું?
અમેરિકા મુજબ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થઈ રહેલા ત્રણ વેપારી જહાજો પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. આ હુમલામાં એક કતારી LNG ટેન્કર, એક સાઉદી ધ્વજવાળું તેલ ટેન્કર અને અન્ય એક વેપારી જહાજને નુકસાન પહોંચ્યું હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. કેટલાક જહાજોમાં આગ પણ લાગી હતી, જોકે તમામ ક્રૂ સભ્યોને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. અમેરિકાએ આ હુમલાને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી વેપાર અને નૌકાવહન સ્વતંત્રતા સામેનું ગંભીર જોખમ ગણાવ્યું છે.
ઈરાનનો વિરોધ
ઈરાને અમેરિકાના હુમલાને વચગાળાના કરારનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યો છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે અમેરિકા દ્વારા કરવામાં આવેલી કાર્યવાહીથી શાંતિ પ્રક્રિયાને ગંભીર નુકસાન પહોંચશે. ઈરાની મીડિયા અનુસાર દક્ષિણ ઈરાનના સિરિક, કેશ્મ અને બંદર અબ્બાસ નજીક વિસ્ફોટોના અવાજો સંભળાયા હતા. જોકે નુકસાન અને જાનહાનિ અંગે સત્તાવાર આંકડા હજુ જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી.
શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે. વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં કાચા તેલ અને LNGની નિકાસ આ જ માર્ગથી થાય છે. આ વિસ્તારમાં કોઈપણ પ્રકારનો સૈન્ય સંઘર્ષ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારોને સીધી અસર કરી શકે છે. અમેરિકી હુમલાના સમાચાર બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં તેજી જોવા મળી છે. રોકાણકારોમાં ફરીથી પુરવઠા ખોરવાઈ જવાની ચિંતા વધી છે.
આગળ શું?
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે હાલની કાર્યવાહીથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધોમાં ફરી ગંભીર તણાવ સર્જાઈ શકે છે. જો બંને દેશો તરફથી વધુ સૈન્ય કાર્યવાહી થશે તો મધ્ય પૂર્વમાં અસ્થિરતા વધી શકે છે અને વૈશ્વિક વેપાર તેમજ ઊર્જા સુરક્ષા પર તેની અસર પડી શકે છે. અમેરિકાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વેપારી જહાજો પર હુમલા સહન કરવામાં નહીં આવે, જ્યારે ઈરાને પણ પોતાના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાની વાત કરી છે. આવી સ્થિતિમાં આગામી દિવસોમાં રાજદ્વારી પ્રયાસો સફળ થાય છે કે બંને દેશો વચ્ચે વધુ ટકરાવ થાય છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.
શા માટે આ સમાચાર મહત્વના છે?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ માત્ર મધ્ય પૂર્વ જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વની ઊર્જા સુરક્ષા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. અહીં વધતો તણાવ આંતરરાષ્ટ્રીય તેલના ભાવ, વૈશ્વિક વેપાર, શિપિંગ ઉદ્યોગ અને ભૂરાજકીય સમીકરણોને અસર કરી શકે છે. તેથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની દરેક નવી કાર્યવાહી વૈશ્વિક સ્તરે નજીકથી જોવામાં આવી રહી છે.
