આજના વૈશ્વિક રાજકારણમાં અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચેના તણાવનું નવું પ્રકરણ ખુલ્યું છે. બુધવારે અમેરિકી કોસ્ટ ગાર્ડે ઉત્તર એટલાન્ટિકમાં એક રશિયન તેલ ટેન્કર 'મેરિનેરા'ને પકડી લીધું છે, જે વેનેઝુએલાથી તેલ ખરીદીને લઈ જઈ રહ્યું હતું. આ જહાજ પર કુલ 28 ક્રૂ મેમ્બર્સ હાજર હતા, જેમાં ત્રણ ભારતીય નાગરિકો પણ સામેલ છે. આ ઘટનાએ ન માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને પ્રતિબંધોના મુદ્દાને ઉઠાવ્યો છે, પરંતુ રશિયન સાંસદની પરમાણુ હુમલાની ધમકીઓએ વિશ્વને ચોંકાવી દીધું છે. આ ઘટના અમેરિકાના વેનેઝુએલા અને રશિયા વિરુદ્ધના આર્થિક પ્રતિબંધોના સંદર્ભમાં જોવામાં આવી રહી છે.
મળતી માહિતી અનુસાર,અમેરિકાનો આરોપ છે કે, આ જહાજ પ્રતિબંધિત તેલનું વહન કરીને તેમની નીતિઓનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું હતું. બીજી તરફ, રશિયાએ આને આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ કાયદાનો સ્પષ્ટ ભંગ ગણાવ્યો છે અને તેના વિરોધમાં તીવ્ર પ્રતિક્રિયા આપી છે. ચીને પણ અમેરિકાની આ કાર્યવાહીને એકતરફી અને અનુચિત ગણાવી છે. આ ઘટના ભારત માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે ત્રણ ભારતીયોની સુરક્ષા અને તેમના પરત ફરવાનો મુદ્દો ઉભો થયો છે. આવી ઘટનાઓ વૈશ્વિક વેપાર અને દરિયાઈ સુરક્ષાને કેવી રીતે અસર કરે છે તેનું આ એક જીવંત ઉદાહરણ છે.
જહાજ પરના ક્રૂ મેમ્બર્સ અને તેમની રાષ્ટ્રીયતા
રશિયન ન્યૂઝ એજન્સી રશિયા ટુડેના અહેવાલ અનુસાર, મેરિનેરા તેલ ટેન્કર પર કુલ 28 લોકો હાજર હતા. આમાં 17 યુક્રેનિયન, 6 જ્યોર્જિયન, 3 ભારતીય અને 2 રશિયન નાગરિકોનો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકાનો આરોપ છે કે આ જહાજ વેનેઝુએલાથી તેલ ખરીદીને તેનું વહન કરી રહ્યું હતું, જે અમેરિકી પ્રતિબંધોનું સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન છે. આ ત્રણ ભારતીયોની હાલત અને તેમના પરત ફરવા અંગે હજુ વધુ વિગતો મળી નથી, પરંતુ આ ઘટનાએ ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયને પણ સતર્ક કરી દીધું છે.
રશિયન સાંસદની પરમાણુ હુમલાની ધમકી
જહાજ પકડાયા બાદ રશિયન સાંસદ એલેક્સી ઝુરાવલ્યોવે તીવ્ર પ્રતિક્રિયા આપી છે. તેમણે કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને પરમાણુ હથિયારોનો ઉપયોગ કરીને અમેરિકા પર હુમલો કરવો જોઈએ અને અમેરિકી કોસ્ટ ગાર્ડના જહાજોને ડુબાડી દેવા જોઈએ.
રશિયાનો સખત વિરોધ અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના ભંગનો આરોપ
રશિયાએ અમેરિકાની આ કાર્યવાહીનો તીવ્ર વિરોધ કર્યો છે. રશિયાના પરિવહન મંત્રાલયે જણાવ્યું કે અમેરિકી દળોએ જહાજને ખુલ્લા સમુદ્રમાં રોક્યું છે, જ્યાં કોઈ પણ દેશનો અધિકાર હોતો નથી. આને તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ કાયદાનું ઉલ્લંઘન ગણાવે છે. વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું કે અમેરિકાને પહેલેથી જ જાણ કરવામાં આવી હતી કે આ જહાજ રશિયન છે અને તેનો ઉપયોગ નાગરિક કાર્યો માટે થઈ રહ્યો છે. રશિયાએ માંગ કરી છે કે જહાજ પરના રશિયન નાગરિકો સાથે યોગ્ય વ્યવહાર કરવામાં આવે અને તેમને સુરક્ષિત રીતે ઘરે પરત ફરવા દેવામાં આવે.
ચીને અમેરિકાની ટીકા કરી, અન્ય દેશોની પ્રતિક્રિયાઓ
ચીને પણ અમેરિકાની આ કાર્યવાહીને વખોડી કાઢી છે. ચીનના વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું કે તેઓ સંયુક્ત રાષ્ટ્રની પરવાનગી વિના લાદવામાં આવેલા એકતરફી પ્રતિબંધોની વિરુદ્ધ છે. ઓસ્ટ્રિયાના પૂર્વ વિદેશ મંત્રી અને અમેરિકાના એક પૂર્વ સૈન્ય અધિકારીએ પણ આને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાની વિરુદ્ધ ગણાવ્યું છે. આ પ્રતિક્રિયાઓથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આ ઘટના વૈશ્વિક સ્તરે વિભાજન પેદા કરી રહી છે.
અમેરિકાનો દાવો અને જહાજ પર નજર રાખવાની વિગતો
અમેરિકાની યુરોપિયન મિલિટરી કમાન્ડે જણાવ્યું હતું કે, આ ટેન્કરને અમેરિકી ફેડરલ કોર્ટના આદેશ પર પકડવામાં આવ્યું છે. અમેરિકી કોસ્ટ ગાર્ડ લાંબા સમયથી આ જહાજ પર નજર રાખી રહ્યું હતું. તેઓનો દાવો છે કે જહાજ જાણી જોઈને તેમનાથી બચીને ચાલી રહ્યું હતું. અગાઉ આ જહાજને પ્રતિબંધિત યાદીમાં મૂકવામાં આવ્યું હતું અને તે ઈરાની તેલનું વહન કરી રહ્યું હોવાનો આરોપ પણ લગાવવામાં આવ્યો હતો.
જહાજનું નામ બદલવું અને પાછલી ઘટનાઓ
આ જહાજનું અગાઉનું નામ 'બેલા-1' હતું અને તેને અમેરિકાએ પ્રતિબંધિત જહાજોની યાદીમાં સામેલ કર્યું હતું. ડિસેમ્બર 2025માં તે વેનેઝુએલા તરફ જઈ રહ્યું હતું, પરંતુ અમેરિકી કોસ્ટ ગાર્ડે તેને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો. તે સમયે ક્રૂ મેમ્બર્સની હોશિયારીથી તે બચી ગયું હતું. ત્યારબાદ જહાજનું નામ બદલીને 'મેરિનેરા' કરી દેવામાં આવ્યું અને તેને રશિયન ધ્વજ હેઠળ રજિસ્ટર કરવામાં આવ્યું હતું.
પકડાઈ જવાની ઘટના અને રશિયન હાજરી
આ વખતે જહાજ વેનેઝુએલા તરફ જઈ રહ્યું હતું, પરંતુ અમેરિકી બ્લોકના ડરથી તેણે રસ્તો બદલીને એટલાન્ટિક તરફ વાળી લીધો. અમેરિકા, બ્રિટન સહિત અનેક દેશો તેના પર નજર રાખી રહ્યા હતા. હવાઈ અને દરિયાઈ દેખરેખ દ્વારા તેની દરેક હિલચાલ પર વોચ રાખવામાં આવી. અમેરિકી જહાજ USCGC મુનરોએ તેનો પીછો કરીને તેને પકડ્યું. જ્યારે અમેરિકી દળોએ તેને બોર્ડ કર્યું, ત્યારે તેની પાસે રશિયાની એક સબમરીન અને અન્ય નૌકાદળના જહાજો હાજર હતા, જોકે કોઈ સીધો સંઘર્ષ થયો નહીં. રશિયન મીડિયાએ જહાજ પાસે હેલિકોપ્ટરની તસવીરો પણ જાહેર કરી છે.
