ચીનની તિબેટ નીતિને લઈને ફરી એક વખત આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા તેજ બની છે. વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર સંગઠનો અને તિબેટી નિર્વાસિત સંગઠનોનો આરોપ છે કે તિબેટના અંદાજે 10 લાખ જેટલા બાળકોને તેમના પરિવારથી દૂર રાખીને ચીન સંચાલિત બોર્ડિંગ સ્કૂલોમાં અભ્યાસ માટે મોકલવામાં આવી રહ્યા છે. આ બાળકોને નાની ઉંમરથી જ મેન્ડેરિન ભાષા આધારિત શિક્ષણ આપવામાં આવે છે, જેના કારણે તેમની મૂળ તિબેટી ભાષા, સંસ્કૃતિ અને ધાર્મિક પરંપરાઓથી તેઓ ધીમે-ધીમે દૂર થઈ રહ્યા હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે. ચીન આ શિક્ષણ વ્યવસ્થાને આધુનિક અને સમાન શિક્ષણની નીતિનો ભાગ ગણાવે છે, જ્યારે માનવાધિકાર સંગઠનોનું કહેવું છે કે આ પ્રક્રિયા તિબેટની સાંસ્કૃતિક ઓળખને નબળી પાડવાના પ્રયાસનો હિસ્સો છે. આ મુદ્દે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી સંયુક્ત રાષ્ટ્રના નિષ્ણાતો સહિત અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોએ પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
પરિવારથી દૂર, વર્ષમાં મર્યાદિત મુલાકાતનો દાવો
અહેવાલો અનુસાર, તિબેટના ઘણા બાળકોને ખૂબ નાની ઉંમરે જ બોર્ડિંગ સ્કૂલોમાં મોકલવામાં આવે છે. કેટલાક અહેવાલોમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે વિદ્યાર્થીઓને વર્ષ દરમિયાન પરિવાર સાથે ખૂબ મર્યાદિત સમય માટે જ મળવાની મંજૂરી આપવામાં આવે છે. તેના કારણે બાળકોમાં માનસિક તણાવ અને પોતાની સાંસ્કૃતિક ઓળખથી દૂર થવાની સ્થિતિ સર્જાતી હોવાનો આરોપ છે. ચીન આ દાવાઓને નકારે છે અને કહે છે કે બોર્ડિંગ સ્કૂલો દૂરના વિસ્તારોમાં રહેતા બાળકોને વધુ સારી શિક્ષણ સુવિધા આપવા માટે શરૂ કરવામાં આવી છે. જોકે આ મુદ્દે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મતભેદ યથાવત છે.
આ પણ વાંચો: Venezuela Earthquake : અમેરિકા સહિત 24 દેશોની મદદ મળી
મેન્ડેરિન ભાષા પર ભાર, તિબેટી ભાષાને લઈને ચિંતા
તિબેટમાં પરંપરાગત રીતે ધાર્મિક મઠો અને સ્થાનિક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દ્વારા તિબેટી ભાષા અને સંસ્કૃતિનું જતન કરવામાં આવતું રહ્યું છે. પરંતુ હવે મેન્ડેરિન ભાષાને શિક્ષણનું મુખ્ય માધ્યમ બનાવવાના કારણે તિબેટી ભાષાના ઉપયોગમાં ઘટાડો થવાની ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. માનવાધિકાર કાર્યકરોનું કહેવું છે કે જો નાની ઉંમરથી જ બાળકોને પોતાની માતૃભાષા અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓથી દૂર રાખવામાં આવશે તો આગામી પેઢીમાં તિબેટની આગવી ઓળખ જાળવવી મુશ્કેલ બની શકે છે.
આ પણ વાંચો: સંકટમાં ભારતને ક્રૂડ આપનાર દેશમાં જ હાલ ઇંધણની તંગી : પેટ્રોલ પંપો પર લાગી લાંબી કતારો
તિબેટ અને ચીનનો ઐતિહાસિક વિવાદ
તિબેટ અને ચીન વચ્ચેનો વિવાદ દાયકાઓ જૂનો છે. 1950ના દાયકામાં ચીને તિબેટ પર નિયંત્રણ સ્થાપિત કર્યું હતું. ત્યારબાદ 1959માં થયેલા બળવા પછી તિબેટના આધ્યાત્મિક નેતા દલાઈ લામા ભારત આવ્યા અને ત્યારથી હજારો તિબેટી શરણાર્થીઓ ભારત સહિતના વિવિધ દેશોમાં વસવાટ કરી રહ્યા છે. ચીન તિબેટને પોતાના દેશનો અભિન્ન ભાગ ગણાવે છે, જ્યારે ઘણા તિબેટી સંગઠનો પોતાની સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની માંગ લાંબા સમયથી કરતા આવ્યા છે.
શિનજિયાંગનો મુદ્દો પણ ચર્ચામાં
તિબેટ ઉપરાંત શિનજિયાંગ પ્રાંતમાં રહેતા ઉઇઘુર મુસ્લિમોને લઈને પણ ચીન પર માનવાધિકાર ઉલ્લંઘનના આરોપો લગાવવામાં આવ્યા છે. અમેરિકા, યુરોપિયન દેશો અને અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓએ ઉઇઘુર સમુદાય સાથેના વર્તન અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ચીન આ તમામ આરોપોને રાજકીય પ્રેરિત ગણાવે છે અને પોતાના વિકાસ કાર્યક્રમો તથા શિક્ષણ નીતિને યોગ્ય ઠેરવે છે.
આ પણ વાંચો: પાકિસ્તાનનો અફઘાનિસ્તાનમાં મોટો હુમલો : 34ના મોતનો દાવો
'વન ચાઈના પોલિસી' અને શિક્ષણની ભૂમિકા
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ચીન પોતાની 'વન ચાઇના પોલિસી' હેઠળ તમામ વિસ્તારોમાં એકસરખી વહીવટી, ભાષાકીય અને શૈક્ષણિક વ્યવસ્થા અમલમાં મૂકવા પર ભાર મૂકે છે. આ નીતિનો હેતુ સમગ્ર દેશમાં એકરૂપતા લાવવાનો હોવાનું ચીન કહે છે. બીજી તરફ ટીકાકારોનું માનવું છે કે આવી નીતિઓ સ્થાનિક ભાષા, સંસ્કૃતિ અને પરંપરાઓ પર અસર કરી શકે છે. તેથી તિબેટમાં ચાલી રહેલી શિક્ષણ વ્યવસ્થા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સતત ચર્ચાનો વિષય બની રહી છે.
આ સમગ્ર મુદ્દે ચીન અને માનવાધિકાર સંગઠનો વચ્ચે સ્પષ્ટ મતભેદ છે. એક તરફ ચીન તેને આધુનિક શિક્ષણ અને વિકાસનો ભાગ ગણાવે છે, જ્યારે બીજી તરફ અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો અને તિબેટી સંગઠનો તેને સાંસ્કૃતિક ઓળખ અને માનવાધિકાર સાથે જોડાયેલ ગંભીર મુદ્દો ગણાવી રહ્યા છે. આગામી સમયમાં આ મુદ્દે વૈશ્વિક સ્તરે વધુ ચર્ચા અને રાજદ્વારી પ્રતિસાદ જોવા મળી શકે છે.
