અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટે એક ઐતિહાસિક ચુકાદો આપતાં લગભગ 91 વર્ષ જૂના કાનૂની સિદ્ધાંતને પલટાવી દીધો છે. આ નિર્ણય બાદ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિને મોટાભાગની સ્વતંત્ર ફેડરલ એજન્સીઓના વડાઓને પોતાના નિર્ણયથી પદ પરથી હટાવવાની વધુ સત્તા મળશે. જોકે કોર્ટે દેશની કેન્દ્રીય બેંક ફેડરલ રિઝર્વને આ નિર્ણયમાંથી અપવાદ તરીકે રાખ્યો છે. આ ચુકાદાને અમેરિકાની કાર્યપાલિકા સત્તાના દાયરામાં મોટા ફેરફાર તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
91 વર્ષ જૂના કાનૂની સિદ્ધાંતમાં મોટો ફેરફાર
અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના પક્ષમાં મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપતાં જણાવ્યું કે રાષ્ટ્રપતિને મોટાભાગની સ્વતંત્ર ફેડરલ એજન્સીઓના વડાઓને હટાવવાનો અધિકાર છે. આ નિર્ણય સાથે વર્ષ 1935માં આપવામાં આવેલા ઐતિહાસિક Humphrey's Executor કેસના ચુકાદાને અસરકારક રીતે પલટાવી દેવામાં આવ્યો છે.
તે જૂના ચુકાદા હેઠળ રાષ્ટ્રપતિની સત્તા મર્યાદિત રાખવામાં આવી હતી અને સ્વતંત્ર એજન્સીઓના અધિકારીઓને હટાવવા માટે યોગ્ય કારણ હોવું જરૂરી માનવામાં આવતું હતું. હવે સુપ્રીમ કોર્ટે આ સિદ્ધાંતમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કર્યો છે.
ફેડરલ રિઝર્વને રાખવામાં આવ્યો અપવાદ
ચુકાદામાં એક મહત્વપૂર્ણ અપવાદ પણ રાખવામાં આવ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે અમેરિકાની કેન્દ્રીય બેંક Federal Reserveની સ્વતંત્રતા યથાવત રહેશે. ફેડ ગવર્નર લિસા કુકને હાલ તેમના પદ પર યથાવત રહેવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. તેમની સામે મૂકાયેલા મોર્ગેજ ફ્રોડના આરોપોને તેમણે નકારી કાઢ્યા છે અને મામલો હજુ પ્રક્રિયામાં છે.
આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે નાણાકીય નીતિ સંભાળતી ફેડરલ રિઝર્વને રાજકીય દખલથી દૂર રાખવાનો પ્રયાસ ચાલુ રહેશે.
કયા કેસમાં આવ્યો નિર્ણય?
સુપ્રીમ કોર્ટે આ નિર્ણય ફેડરલ ટ્રેડ કમિશનની પૂર્વ સભ્ય રેબેકા સ્લોટરના કેસમાં આપ્યો હતો. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમને કોઈ સ્પષ્ટ કારણ આપ્યા વગર પદ પરથી હટાવ્યા હતા, જ્યારે તે સમયે લાગુ કાયદા મુજબ અધિકારીને હટાવવા માટે યોગ્ય કારણ દર્શાવવું જરૂરી હતું.
છ કન્ઝર્વેટિવ ન્યાયાધીશોના બહુમત સાથે નવ સભ્યોની બેન્ચે આ ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો હતો. ચીફ જસ્ટિસ જોન રોબર્ટ્સે પોતાના નિર્ણયમાં જણાવ્યું કે પદ પરથી હટાવવાની મર્યાદા બંધારણમાં સમાવાયેલા સત્તાના વિભાજનના સિદ્ધાંત સાથે સુસંગત નથી.
અન્ય ફેડરલ એજન્સીઓ પર પણ પડશે અસર
આ ચુકાદાની અસર હવે અનેક સ્વતંત્ર ફેડરલ સંસ્થાઓ પર પણ પડી શકે છે. તેમાં નેશનલ લેબર રિલેશન્સ બોર્ડ, મેરિટ સિસ્ટમ્સ પ્રોટેક્શન બોર્ડ અને કન્ઝ્યુમર પ્રોડક્ટ સેફ્ટી કમિશન જેવી એજન્સીઓનો સમાવેશ થાય છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નિર્ણય પછી ભવિષ્યમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિઓને પોતાની નીતિઓ અમલમાં મૂકવામાં વધુ વહીવટી સ્વતંત્રતા મળશે. જોકે વિપક્ષી નેતાઓ અને કેટલાક કાનૂની વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ નિર્ણય સ્વતંત્ર સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા અંગે નવી ચર્ચાને જન્મ આપી શકે છે.
ટ્રમ્પે નિર્ણયનું કર્યું સ્વાગત
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ Truth Social પર આ ચુકાદાને ઐતિહાસિક ગણાવ્યો હતો. તેમણે લખ્યું કે વર્તમાન રાષ્ટ્રપતિ તરીકે આ મહત્વપૂર્ણ અને અભૂતપૂર્વ નિર્ણય તેમના માટે ગૌરવની બાબત છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા મુજબ રાષ્ટ્રપતિની સત્તા અંગે આપવામાં આવેલા સૌથી મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓમાં આ એક છે.
આ નિર્ણયને અમેરિકાની રાજકીય અને કાનૂની વ્યવસ્થામાં લાંબા ગાળાની અસર કરનાર ઐતિહાસિક ચુકાદા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે અને આગામી સમયમાં તેના આધારે અનેક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની અને વહીવટી નિર્ણયો લેવામાં આવી શકે છે.
