અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવમાં હવે વધુ ગંભીર વળાંક આવ્યો છે. ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમમાં ખાસ કરીને યુરેનિયમ સમૃદ્ધિકરણ મુદ્દે અમેરિકાએ પાંચ મહત્વપૂર્ણ શરતો મૂકી છે જે બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલી શાંતિ વાટાઘાટોને અસર કરી શકે છે. આ શરતો માત્ર ટેક્નિકલ મુદ્દા નહીં પરંતુ રાજકીય અને ભૂરાજકીય સ્તરે પણ અત્યંત મહત્વ ધરાવે છે. તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકા ઈરાનને તેના ઊંચા સ્તરે સમૃદ્ધ થયેલા યુરેનિયમ અંગે સ્પષ્ટ અને કડક પગલાં લેવા માટે દબાણ કરી રહ્યું છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે ઈરાન પાસે હાલમાં લગભગ 60% સુધી સમૃદ્ધ થયેલું યુરેનિયમ છે, જે સરળતાથી 90% સુધી લઈ જઈ શકાય છે અને તે પરમાણુ હથિયાર માટે યોગ્ય ગણાય છે.
યુરેનિયમ મુદ્દે અમેરિકાની 5 મુખ્ય શરતો
અમેરિકાએ ઈરાન સામે જે પાંચ શરતો મૂકી છે, તે મુખ્યત્વે તેની પરમાણુ ક્ષમતાને નિયંત્રિત કરવા અને વૈશ્વિક સુરક્ષા જાળવવા માટે છે. વિશ્વસનીય અહેવાલો મુજબ આ શરતોમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા આ પ્રમાણે છે:
1. ઈરાનએ તેના ઊંચા સ્તરે સમૃદ્ધ થયેલા યુરેનિયમને પોતાના દેશમાં રાખવાનું બંધ કરવું પડશે. અમેરિકા ઈચ્છે છે કે આ યુરેનિયમને કોઈ ત્રીજા દેશમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે અથવા તેને નષ્ટ કરવામાં આવે.
2. ઈરાનએ પરમાણુ સમૃદ્ધિકરણ પ્રક્રિયાને તરત જ રોકવી પડશે અથવા તેને ખૂબ નીચા સ્તરે મર્યાદિત કરવી પડશે.
3. આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઉર્જા એજન્સી (IAEA)ને ઈરાનના પરમાણુ સેન્ટરોમાં સંપૂર્ણ અને નિરંકુશ પ્રવેશ આપવામાં આવવો જોઈએ, જેથી પારદર્શિતા જાળવી શકાય.
4. ઈરાનએ તેની મિસાઇલ પ્રોગ્રામ અને પ્રાદેશિક સશસ્ત્ર ગૃપ્સને આપવામાં આવતી મદદ પર પણ નિયંત્રણ મૂકવું પડશે.
5. અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ઈરાન લાંબા ગાળે (કેટલાક અહેવાલો મુજબ 20 વર્ષ સુધી) પરમાણુ કાર્યક્રમ પર કડક નિયંત્રણ સ્વીકારી લે.
આ પણ વાંચો: હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પાર કરીને ગુજરાત પહોંચ્યું LPG જહાજ 'સિમી' : 20 હજાર ટન ગેસ લઈને આવ્યું જહાજ
ઈરાનનો પ્રતિસાદ અને ખામેનેઈનો વલણ
ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા Ali Khamenei અને તેની સરકારે અમેરિકાની આ શરતોને તરત સ્વીકારી નથી. ઈરાનનું કહેવું છે કે આ શરતો એકતરફી છે અને તેમાં અમેરિકા તરફથી કોઈ વાસ્તવિક છૂટછાટ આપવામાં આવી નથી.
ઈરાનએ પોતાની તરફથી કેટલાક પ્રસ્તાવો પણ મુક્યા છે, જેમાં તાત્કાલિક યુદ્ધવિરામ, આર્થિક પ્રતિબંધોમાં રાહત અને તેની જપ્ત કરાયેલી સંપત્તિ પાછી આપવાની માંગ સામેલ છે. સાથે જ, ઈરાન એ પણ કહે છે કે તે યુરેનિયમ સમૃદ્ધિકરણ સંપૂર્ણ રીતે બંધ નહીં કરે, પરંતુ તાત્કાલિક સ્થગિત કરી શકે છે. આ તણાવ વચ્ચે ઈરાનના સંસદીય નેતાઓએ ચેતવણી આપી છે કે જો તેમના દેશ પર હુમલો થાય, તો તેઓ યુરેનિયમને 90% સુધી સમૃદ્ધ કરી શકે છે, જે સીધી પરમાણુ હથિયાર તરફનો માર્ગ બની શકે છે.
આ પણ વાંચો: મોસ્કો પર ડ્રોન-એટેકમાં ભારતીયનું મોત, ત્રણ ઘાયલ : યુક્રેનના હુમલામાં અનેક ઇમારતો નુકસાનગ્રસ્ત
વૈશ્વિક સ્તરે વધતી ચિંતા
આ સમગ્ર મુદ્દો માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો વિવાદ નથી, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે ચિંતાનો વિષય બની ગયો છે. મધ્ય પૂર્વમાં પહેલાથી જ અસ્થિર પરિસ્થિતિ છે, અને જો આ તણાવ વધુ વધે, તો તે વૈશ્વિક તેલ બજાર, વેપાર માર્ગો અને સુરક્ષા પર સીધી અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ જેવી મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ પર તણાવ વધતા વૈશ્વિક તેલ સપ્લાય પર અસર પડી રહી છે. આ વિસ્તારથી વિશ્વના મોટા ભાગનું તેલ પસાર થાય છે, અને કોઈપણ સંઘર્ષ વૈશ્વિક અર્થતંત્રને હચમચાવી શકે છે.
હાલમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચર્ચા ચાલુ છે, પરંતુ બંને પક્ષોની સ્થિતિ કડક છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાનને પરમાણુ હથિયાર બનાવવાની મંજૂરી કોઈપણ સ્થિતિમાં આપવામાં આવશે નહીં. બીજી તરફ, ઈરાન તેની સત્તા અને સુરક્ષા મુદ્દે સમાધાન કરવા તૈયાર નથી. આ પરિસ્થિતિમાં રાજનૈતિક માર્ગ જ એકમાત્ર ઉકેલ માનવામાં આવે છે, પરંતુ જો વાતચીત નિષ્ફળ જાય, તો સૈન્ય ટકરાવની શક્યતા નકારી શકાય તેવી નથી.
