US Iran attack: પશ્ચિમ એશિયામાં શાંતિની આશા વચ્ચે ફરી એકવાર યુદ્ધના વાદળો ઘેરાયા છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવ દરમિયાન અમેરિકાએ દક્ષિણ ઈરાનના વ્યૂહાત્મક બંદર અબ્બાસ વિસ્તારમાં હુમલો કર્યો હોવાનો દાવો કર્યો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ નજીક થયેલા આ હુમલાએ માત્ર ઈરાન જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિસ્થિતિ અંગે નવી ચિંતાઓ ઉભી કરી છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી વધતા તણાવ વચ્ચે ફરી એકવાર સૈન્ય કાર્યવાહી સામે આવી છે. યુદ્ધવિરામ અને રાજદ્વારી ચર્ચાઓ ચાલી રહી હોવા છતાં અમેરિકાએ દાવો કર્યો છે કે તેણે “સ્વબચાવ” માટે ઈરાનની મિસાઈલ લોન્ચ સાઇટ્સ અને માઈન-લેવિંગ બોટ્સને નિશાન બનાવી છે. આ હુમલા બાદ દક્ષિણ ઈરાનના બંદર અબ્બાસ વિસ્તારમાં અનેક વિસ્ફોટોના અહેવાલો સામે આવ્યા છે.
અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) અનુસાર, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની આસપાસ તૈનાત અમેરિકી દળોને સંભવિત જોખમથી બચાવવા માટે આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. અમેરિકી સૈન્યના પ્રવક્તા ટીમોથી હોકિન્સે જણાવ્યું હતું કે અમેરિકી દળો પર ઈરાની દળો દ્વારા ખતરો ઉભો થતો હોવાથી મિસાઈલ લોન્ચ સાઇટ્સ અને સમુદ્રી ખાણો નાખતી બોટ્સ પર નિશાન સાધવામાં આવ્યું.
તેમણે વધુમાં કહ્યું કે અમેરિકા યુદ્ધવિરામ દરમિયાન પણ પોતાના સૈનિકોની સુરક્ષા માટે જરૂરી કાર્યવાહી ચાલુ રાખશે. અમેરિકાના નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વોશિંગ્ટન હાલ કોઈપણ સંભવિત હુમલા સામે પહેલેથી જ સખત અભિગમ અપનાવી રહ્યું છે.
બંદર અબ્બાસમાં શું બન્યું?
ઈરાન તરફથી મળતી માહિતી મુજબ મંગળવારની મધરાત્રિ આસપાસ બંદર અબ્બાસમાં સતત અનેક વિસ્ફોટોના અવાજો સંભળાયા હતા. ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) એ શરૂઆતમાં માત્ર વિસ્ફોટોની પુષ્ટિ કરી હતી, પરંતુ કારણ અંગે કોઈ સત્તાવાર માહિતી આપી નહોતી.
થોડી જ વારમાં IRGC એ બીજું નિવેદન જાહેર કરીને જણાવ્યું કે બંદર અબ્બાસ એરપોર્ટ નજીક પણ વિસ્ફોટો થયા હતા અને ઈરાનની હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીને “દુશ્મનના લક્ષ્યો”નો સામનો કરવા માટે સક્રિય કરવામાં આવી હતી.
ઈરાનની સરકારી સમાચાર એજન્સી IRNA અનુસાર શહેર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં સતત ધડાકાઓ સાંભળવામાં આવ્યા હતા. અર્ધ-સત્તાવાર ફાર્સ ન્યૂઝ એજન્સીએ પ્રત્યક્ષદર્શીઓને ટાંકીને દાવો કર્યો કે પર્સિયન ગલ્ફના સિરિક અને જસ્ક નજીક પણ અસામાન્ય હવાઈ ગતિવિધિઓ અને વિસ્ફોટ જેવા અવાજો નોંધાયા હતા.
સ્થાનિક અહેવાલો મુજબ કેટલાક વિસ્તારોમાં હવાઈ સંરક્ષણ તંત્ર દ્વારા દુશ્મન ડ્રોનને નિશાન બનાવવાની કાર્યવાહી પણ થઈ હતી. જોકે ઈરાન તરફથી હજી સુધી સંપૂર્ણ નુકસાન કે જાનહાનિ અંગે સત્તાવાર માહિતી આપવામાં આવી નથી.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
બંદર અબ્બાસનું સ્થાન વૈશ્વિક દૃષ્ટિએ અત્યંત વ્યૂહાત્મક માનવામાં આવે છે. આ શહેર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની નજીક આવેલું છે, જ્યાંથી વિશ્વના મોટા ભાગનું ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાય પસાર થાય છે. વૈશ્વિક ઊર્જા વેપાર માટે આ માર્ગ અત્યંત મહત્વનો હોવાથી અહીં કોઈપણ સૈન્ય તણાવ સીધો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોને અસર કરી શકે છે.
વિશ્વના અનેક દેશો માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ઊર્જા સપ્લાયનું મુખ્ય દરવાજું ગણાય છે. આવા સમયમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતી સૈન્ય કાર્યવાહીથી ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં અસ્થિરતા અને વૈશ્વિક વેપારમાં અનિશ્ચિતતા વધી શકે છે.
બંદર અબ્બાસમાં ઈરાનનું મહત્વપૂર્ણ નૌકાદળ અને વાયુસેનાનું મથક પણ આવેલું છે. તેથી આ વિસ્તાર પર હુમલો માત્ર સૈન્ય કાર્યવાહી નથી, પરંતુ ઈરાનની વ્યૂહાત્મક ક્ષમતાને સીધો પડકાર માનવામાં આવે છે.
અગાઉ પણ થઈ ચૂક્યા છે અથડામણો
આ પ્રથમ વખત નથી જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે હોર્મુઝ વિસ્તારમાં અથડામણ જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ હોય. મે મહિનાની શરૂઆતમાં પણ અમેરિકાએ ઈરાન પર આરોપ મૂક્યો હતો કે તેણે અમેરિકી યુદ્ધજહાજોને મિસાઈલ, ડ્રોન અને નાની બોટ દ્વારા નિશાન બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
તે સમયે અમેરિકાએ ઈરાની લશ્કરી સુવિધાઓ પર કાર્યવાહી કરી હતી. ત્યારથી બંને દેશો વચ્ચે સતત તણાવ રહ્યો છે અને મધ્ય પૂર્વમાં સૈન્ય હાજરીમાં વધારો થયો છે.
ઈઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા પ્રોક્સી સંઘર્ષને કારણે પણ સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયામાં પરિસ્થિતિ સંવેદનશીલ બની ગઈ છે. અમેરિકા ખુલ્લેઆમ ઈઝરાયલને સમર્થન આપતું હોવાથી ઈરાન અને અમેરિકાની સીધી અથડામણની શક્યતાઓ અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતા વધી રહી છે.
હવે આગળ શું?
આ હુમલા બાદ રાજદ્વારી વાટાઘાટો પર ગંભીર અસર પડી શકે છે. યુદ્ધવિરામ વચ્ચે થયેલી આ કાર્યવાહીથી બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસનો અભાવ વધુ ઊંડો બનવાની શક્યતા છે. વિશ્લેષકો માને છે કે જો પરિસ્થિતિ વધુ બગડે તો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વેપારી જહાજોની સુરક્ષા, વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો અને સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિરતા પર મોટો પ્રભાવ પડી શકે છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને અન્ય વૈશ્વિક શક્તિઓ હવે પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય માટે સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે આ પ્રકારની સૈન્ય કાર્યવાહી કોઈ મોટા પ્રાદેશિક યુદ્ધમાં ન બદલાય.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વૈશ્વિક તેલ વેપાર માટે મહત્વપૂર્ણ
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ માત્ર બે દેશો સુધી મર્યાદિત નથી. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વૈશ્વિક તેલ વેપાર માટે મહત્વપૂર્ણ હોવાથી અહીં કોઈપણ સૈન્ય સંઘર્ષનો સીધો પ્રભાવ આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્ર પર પડે છે. ભારત સહિત ઘણા દેશો માટે મધ્ય પૂર્વ ઊર્જા સપ્લાયનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. તેથી આવી ઘટનાઓ વૈશ્વિક બજાર, ઈંધણના ભાવ અને ભૂરાજકીય સ્થિરતા માટે અત્યંત મહત્વ ધરાવે છે.
