America Iran tension: મધ્યપૂર્વમાં છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે હવે ફરી એકવાર અમેરિકા અને ઈરાન આમને-સામને આવી ગયા છે. હોર્મુઝની ખાડી નજીક અમેરિકી સેનાએ ઈરાનના ચાર હુમલાખોર ડ્રોનને તોડી પાડ્યા હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. આ ઘટના માત્ર બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક તેલ બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને પણ સીધી અસર કરી શકે છે.
હોર્મુઝ નજીક અમેરિકી કાર્યવાહીથી વધ્યો તણાવ
રિપોર્ટ અનુસાર અમેરિકી સેનાએ ઈરાનના ડ્રોનને ત્યારે નિશાન બનાવ્યા જ્યારે તેઓ હોર્મુઝની ખાડી નજીક વ્યાપારી જહાજો અને અમેરિકી હિતો માટે ખતરો બની રહ્યા હતા. અમેરિકી અધિકારીઓએ દાવો કર્યો કે આ કાર્યવાહી “ડિફેન્સિવ ઓપરેશન” તરીકે કરવામાં આવી હતી. હુમલા દરમિયાન ઈરાનના ચાર એકમાર્ગી હુમલાખોર ડ્રોનને હવામાં જ નષ્ટ કરી દેવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે પાંચમો ડ્રોન લોન્ચ થાય તે પહેલાં જ નિયંત્રણ કેન્દ્ર પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો.
માહિતી મુજબ આ હુમલો ઈરાનના બંદર શહેર બંદર અબ્બાસ નજીક થયો હતો. અમેરિકી સૈન્યએ ત્યાં આવેલા ગ્રાઉન્ડ કંટ્રોલ સ્ટેશનને પણ નિશાન બનાવ્યું હતું. આ વિસ્તાર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
હોર્મુઝ ખાડી કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
હોર્મુઝની ખાડી વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંથી એક છે. વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસનો વેપાર આ માર્ગ દ્વારા થાય છે. જો અહીં તણાવ વધે અથવા જહાજોની અવરજવર પર અસર પડે તો વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં ભારે ઉછાળો આવી શકે છે.
તાજેતરના મહિનાઓમાં ઈરાને અનેકવાર હોર્મુઝ પર પોતાનું નિયંત્રણ મજબૂત કરવાની વાત કરી છે. બીજી તરફ અમેરિકા સતત કહી રહ્યું છે કે આ માર્ગ આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે ખુલ્લો રહેવું જરૂરી છે. અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે હોર્મુઝ પર ઈરાન અથવા અન્ય કોઈ દેશનું નિયંત્રણ સ્વીકારવામાં નહીં આવે.
યુદ્ધવિરામ વચ્ચે ફરી અથડામણ
અહેવાલો મુજબ એપ્રિલમાં થયેલા અસ્થાયી યુદ્ધવિરામ બાદ બંને દેશો વચ્ચે સીધી અથડામણ ઘટી હતી, પરંતુ છેલ્લા 48 કલાકમાં આ બીજી મોટી ઘટના બની છે. અમેરિકાએ અગાઉ પણ ઈરાનના બોટ્સ અને મિસાઈલ સાઇટ્સને નિશાન બનાવ્યા હતા, કારણ કે તેઓ અમેરિકી સૈનિકો અને વેપારી જહાજો માટે જોખમ બની રહ્યા હતા.
ઈરાને આ કાર્યવાહીનો વિરોધ કરતાં કહ્યું છે કે અમેરિકી હુમલા ceasefire agreementનું ઉલ્લંઘન છે. જોકે અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડનું કહેવું છે કે આ પગલાં માત્ર સુરક્ષા હેતુથી લેવામાં આવ્યા હતા.
વૈશ્વિક બજારો પર પડી શકે મોટી અસર
હોર્મુઝ ખાડીમાં તણાવ વધતા જ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં ચિંતા વધી ગઈ છે. વૈશ્વિક તેલ સપ્લાયનો મોટો હિસ્સો આ જ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. જો સ્થિતિ વધુ બગડે તો તેલના ભાવમાં ભારે વધારો થઈ શકે છે, જેના સીધા પ્રભાવ ભારત સહિત અનેક દેશોની અર્થવ્યવસ્થાઓ પર પડશે.
ભારત માટે પણ આ સ્થિતિ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે ભારત મધ્યપૂર્વમાંથી મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે. અગાઉ પણ હોર્મુઝ વિસ્તારમાં થયેલા હુમલાઓમાં ભારતીય જહાજો અને નૌકાકર્મીઓ પ્રભાવિત થયા હતા.
અમેરિકાની આગામી રણનીતિ શું?
અમેરિકા હાલમાં એક તરફ સૈન્ય દબાણ જાળવી રહ્યું છે અને બીજી તરફ ઈરાન સાથે ચર્ચા પણ ચાલુ રાખવા માંગે છે. અમેરિકી અધિકારીઓનું કહેવું છે કે તેમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ હોર્મુઝ ખાડીમાં વેપાર અને જહાજોની સુરક્ષા જાળવવાનો છે.
બીજી તરફ ઈરાન સતત કહી રહ્યું છે કે તે પોતાની સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક હિતો સાથે કોઈ સમાધાન નહીં કરે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો આગામી દિવસોમાં બંને દેશો વચ્ચે વાતચીત સફળ નહીં બને તો મધ્યપૂર્વમાં વધુ મોટું સૈન્ય સંકટ ઊભું થઈ શકે છે.
કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ સમાચાર?
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતો તણાવ માત્ર મધ્યપૂર્વ પૂરતો સીમિત નથી. તેની અસર સમગ્ર વિશ્વના એનર્જી માર્કેટ, શિપિંગ ઉદ્યોગ અને વૈશ્વિક રાજકીય સ્થિરતા પર પડી શકે છે. હોર્મુઝ જેવી વ્યૂહાત્મક ખાડીમાં કોઈપણ સૈન્ય અથડામણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચિંતાનો વિષય બની જાય છે.
ભારત જેવા દેશો માટે પણ આ સ્થિતિ ખાસ ધ્યાનમાં રાખવાની છે કારણ કે ઊર્જા સુરક્ષા અને આયાત ખર્ચ પર તેનો સીધો પ્રભાવ પડી શકે છે.
