તેહરાન/વોશિંગ્ટન: પશ્ચિમ એશિયામાં છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી ચાલી રહેલા અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના તણાવમાં હાલમાં થોડો વિરામ જોવા મળ્યો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નેતૃત્વ હેઠળ અમેરિકાએ સતત 13 દિવસ સુધી ઈરાનના વિવિધ લક્ષ્યો પર કરવામાં આવેલા હવાઈ હુમલાઓને હાલ માટે સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. અમેરિકી સૈન્યના જણાવ્યા મુજબ, નક્કી કરાયેલા વ્યૂહાત્મક લક્ષ્યો પૂર્ણ થતાં આ કાર્યવાહી રોકવામાં આવી છે. જોકે, અમેરિકાના આ નિર્ણયને ઈરાને પોતાની જીત તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. ઈરાની સરકારના પ્રવક્તાઓએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે તેઓએ અમેરિકા સમક્ષ કોઈપણ પ્રકારની શાંતિ વાટાઘાટો માટે વિનંતી કરી નથી અને આવું કરવું તેમના દેશના સ્વભાવ કે નીતિમાં નથી.
'અમારા DNAમાં શાંતિ માટે ભીખ માંગવી નથી' : ઈરાન
અમેરિકાના કેટલાક અધિકારીઓએ એવો દાવો કર્યો હતો કે ઈરાન મધ્યસ્થ દેશો મારફતે અમેરિકા સાથે નવી શાંતિ વાટાઘાટો શરૂ કરવા ઈચ્છે છે. જોકે ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બાઘાઇએ આ દાવાને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધો છે. તેમણે કહ્યું કે કેટલાક દેશો મધ્યસ્થ તરીકે સંદેશાવ્યવહાર કરી રહ્યા છે, પરંતુ ઈરાને ક્યારેય અમેરિકા સમક્ષ વાટાઘાટોની વિનંતી કરી નથી. તેમણે વધુમાં કહ્યું કે, "શાંતિ માટે ભીખ માંગવી અમારા DNAમાં નથી." ઈરાનનું કહેવું છે કે તે પોતાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, સાર્વભૌમત્વ અને વ્યૂહાત્મક હિતો સાથે કોઈપણ પ્રકારનું સમાધાન કરવા તૈયાર નથી.
સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ પર નિયંત્રણનો ફરી દાવો
ઈરાને ફરી એકવાર વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગોમાંના એક એવા સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ પર પોતાનું નિયંત્રણ હોવાનું દાવો કર્યો છે. ઈરાની સરકારી મીડિયા અનુસાર સોમવારે વહેલી સવારે પરવાનગી વિના આ સમુદ્રી માર્ગમાંથી પસાર થવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા છ જહાજોને પાછા મોકલી દેવામાં આવ્યા હતા. ઈરાનનું કહેવું છે કે આ જળમાર્ગમાં સુરક્ષિત નૌકામાર્ગ તેમના દ્વારા નક્કી કરવામાં આવ્યો છે અને વિદેશી જહાજોએ તે જ માર્ગનું પાલન કરવું પડશે. હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત તેલ પરિવહન માર્ગોમાંનો એક છે, જ્યાંથી વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાયનો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે. આ કારણે અહીં સર્જાતો કોઈપણ તણાવ સમગ્ર વિશ્વના ઊર્જા બજારોને અસર કરી શકે છે.
આ પણ વાંચો: 145 કિમીની ઝડપે ફૂંકાયો પવન, 150થી વધુ ફ્લાઇટ્સ રદ : દક્ષિણ ચીનમાં ત્રાટક્યું વિનાશક 'નોઉલ' વાવાઝોડું! ભારે પૂર અને ભૂસ્ખલનમાં 10નાં મોત
13 દિવસના હુમલામાં ભારે નુકસાન
છેલ્લા લગભગ બે અઠવાડિયામાં અમેરિકાએ ઈરાનના અનેક વ્યૂહાત્મક ઠેકાણાઓ પર હવાઈ હુમલાઓ કર્યા હતા. અમેરિકી સૈન્યના જણાવ્યા મુજબ આ હુમલાઓનો હેતુ ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાને નબળી પાડવાનો હતો.
બીજી તરફ ઈરાને પણ અમેરિકી હિતો અને સૈન્ય મથકોને નિશાન બનાવી વળતા હુમલાઓ કર્યા હતા. અહેવાલો મુજબ આ સમગ્ર સંઘર્ષમાં ઈરાનમાં અનેક લોકોના મોત થયા છે અને મોટા પ્રમાણમાં માળખાકીય નુકસાન થયું છે. જ્યારે ઈરાનના પ્રતિહુમલામાં ચાર અમેરિકી સૈનિકોના મોત થયાની માહિતી પણ સામે આવી છે. જોકે બંને દેશોએ સત્તાવાર રીતે જાનહાનિ અને નુકસાનના સંપૂર્ણ આંકડા જાહેર કર્યા નથી.
તેલ બજારમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો
અમેરિકાએ હુમલાઓ સ્થગિત કરવાની જાહેરાત કર્યા બાદ વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ બજારમાં રાહત જોવા મળી છે. તાજેતરમાં યુદ્ધના ભયને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ પ્રતિ બેરલ $100 સુધી પહોંચી ગયો હતો, પરંતુ હુમલાઓમાં વિરામની જાહેરાત બાદ તેમાં ઘટાડો નોંધાયો છે અને ભાવ આશરે $89 પ્રતિ બેરલ સુધી આવી ગયા હોવાનું બજાર વિશ્લેષકો જણાવી રહ્યા છે. તેલના ભાવમાં આ ઘટાડો વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે રાહતરૂપ માનવામાં આવી રહ્યો છે, જોકે નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં અનિશ્ચિતતા યથાવત્ હોવાથી બજારમાં ફરી ઉથલપાથલ થઈ શકે છે.
વિશ્વભરમાં વધી ચિંતા
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવને લઈને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સહિત અનેક દેશોએ બંને પક્ષોને સંયમ રાખવા અપીલ કરી છે. વિશ્વના રાજદ્વારી વર્તુળોનું માનવું છે કે હાલ ભલે સીધા હુમલાઓમાં વિરામ આવ્યો હોય, પરંતુ બંને દેશોના નિવેદનો દર્શાવે છે કે પરિસ્થિતિ હજુ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય બની નથી. વિશ્લેષકોના મતે હોર્મુઝ જળમાર્ગ, પરમાણુ કાર્યક્રમ અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ આગામી દિવસોમાં પણ અમેરિકા-ઈરાન સંબંધોમાં કેન્દ્રસ્થાને રહેશે.
આ પણ વાંચો: ભારતીય ક્રૂ સાથેના જહાજો પર હુમલા બાદ ભારતનું કડક એક્શન : યુક્રેનના રાજદૂત ડૉ. ઓલેકસાન્ડ્ર પોલિશચુકને પાઠવ્યું સમન્સ
આગળ શું?
અમેરિકાએ હાલમાં બોમ્બમારો સ્થગિત કર્યો હોવા છતાં બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસનો અભાવ યથાવત્ છે. ઈરાને વાટાઘાટોની વાતને નકારી કાઢી છે અને હોર્મુઝ પર પોતાનું નિયંત્રણ હોવાનું પુનરોચ્ચાર કર્યો છે, જ્યારે અમેરિકા પણ પરિસ્થિતિ પર સતત નજર રાખી રહ્યું છે. આગામી દિવસોમાં બંને દેશોનું રાજદ્વારી વલણ, આંતરરાષ્ટ્રીય મધ્યસ્થોની ભૂમિકા અને હોર્મુઝ જળમાર્ગની સ્થિતિ વૈશ્વિક રાજકારણ તેમજ ઊર્જા બજાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહેશે. હાલ માટે સૈન્ય કાર્યવાહી પર વિરામ જોવા મળી રહ્યો છે, પરંતુ પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ હજુ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થયો હોવાનું કહી શકાય તેમ નથી.
