ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે અમેરિકા તરફથી એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. અમેરિકાએ ભારતીય સશસ્ત્ર દળો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા અપાચે એટેક હેલિકોપ્ટર અને M777A2 અલ્ટ્રા-લાઇટ હોવિત્ઝર તોપો માટે અંદાજે 482.2 મિલિયન ડોલર એટલે કે લગભગ ₹4,000 કરોડના જાળવણી અને ટેકનિકલ સપોર્ટ પેકેજને સત્તાવાર મંજૂરી આપી છે. આ પગલાને ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વધતી જતી રણનીતિક ભાગીદારીના મહત્વપૂર્ણ તબક્કા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
ભારતની સંરક્ષણ તૈયારીને મળશે નવી મજબૂતી
અમેરિકાની ડિફેન્સ સિક્યુરિટી કોઓપરેશન એજન્સી (DSCA) દ્વારા જાહેર કરાયેલી માહિતી અનુસાર આ મંજૂરીનો મુખ્ય હેતુ ભારતીય સશસ્ત્ર દળોની ઓપરેશનલ તૈયારીઓમાં વધારો કરવાનો છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતે આધુનિક હથિયાર પ્રણાલીઓ, અત્યાધુનિક હેલિકોપ્ટર અને તોપખાના ક્ષમતાના વિકાસ પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે. ખાસ કરીને ઉત્તર સરહદો અને પહાડી વિસ્તારોમાં ઉભા થતા પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને સૈન્ય સાધનોની સતત કાર્યક્ષમતા જાળવવી અત્યંત જરૂરી બની છે.
આ જ કારણસર ભારતે M777A2 અલ્ટ્રા-લાઇટ હોવિત્ઝર તોપો માટે લાંબા ગાળાના જાળવણી કાર્યક્રમ, સ્પેર પાર્ટ્સ, ટેકનિકલ સહાયતા, મરામત સેવાઓ, તાલીમ અને અન્ય લોજિસ્ટિક સપોર્ટની માંગણી કરી હતી. આ સપોર્ટ પેકેજની અંદાજિત કિંમત લગભગ 230 મિલિયન ડોલર હોવાનું જણાવાયું છે. M777 તોપો ખાસ કરીને ઊંચાઈવાળા અને દુર્ગમ પહાડી વિસ્તારોમાં ઝડપી તૈનાતી માટે જાણીતી છે. ભારતે લદ્દાખ અને અન્ય સરહદી વિસ્તારોમાં આ તોપોની સફળ તૈનાતી કરી છે, જેના કારણે ભારતીય સેનાની ફાયરપાવરમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.
અપાચે હેલિકોપ્ટર ફ્લીટને મળશે ટેકનિકલ અને લોજિસ્ટિક સપોર્ટ
અમેરિકાએ ભારતીય વાયુસેના અને સેનામાં સામેલ AH-64E Apache એટેક હેલિકોપ્ટર માટે પણ અલગ સપોર્ટ પેકેજને મંજૂરી આપી છે. આ પેકેજની અંદાજિત કિંમત 198.2 મિલિયન ડોલર છે. અપાચે હેલિકોપ્ટરોને વિશ્વના સૌથી અદ્યતન હુમલાખોર હેલિકોપ્ટરોમાં ગણવામાં આવે છે. તેઓ દુશ્મનના બખ્તરબંધ વાહનો, ટેન્કો અને અન્ય સૈન્ય લક્ષ્યો સામે અસરકારક હુમલો કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
આ સપોર્ટ પેકેજ હેઠળ એન્જિનિયરિંગ સહાયતા, ટેકનિકલ માર્ગદર્શન, લોજિસ્ટિક સપોર્ટ, ટેકનિકલ દસ્તાવેજો, કર્મચારીઓની તાલીમ અને અન્ય કાર્યક્રમ સંબંધિત સેવાઓ પૂરી પાડવામાં આવશે. પરિણામે ભારતીય દળો અપાચે હેલિકોપ્ટરોને લાંબા સમય સુધી ઉચ્ચ કાર્યક્ષમતાની સ્થિતિમાં રાખી શકશે. આ પ્રકારની જાળવણી વ્યવસ્થા આધુનિક સૈન્ય પ્લેટફોર્મ માટે અત્યંત જરૂરી માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમની કાર્યક્ષમતા માત્ર ખરીદી પર નહીં પરંતુ સમયસરની જાળવણી અને ટેકનિકલ સપોર્ટ પર પણ આધારિત હોય છે.
આ કાર્યક્રમમાં અમેરિકાની અગ્રણી સંરક્ષણ કંપનીઓ બોઇંગ અને લોકહીડ માર્ટિન મુખ્ય ઠેકેદાર તરીકે કામ કરશે. બીજી તરફ M777 હોવિત્ઝર તોપોના સપોર્ટ કાર્યક્રમ માટે યુનાઇટેડ કિંગડમ સ્થિત BAE Systems મુખ્ય ભાગીદાર રહેશે.
ભારત-અમેરિકા સંરક્ષણ સંબંધોમાં વધુ ગાઢતા
છેલ્લા એક દાયકામાં ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના સંરક્ષણ સંબંધોમાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. બંને દેશો વચ્ચે અનેક મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ કરારો થયા છે, જેમાં આધુનિક લડાકુ હેલિકોપ્ટર, દરિયાઈ દેખરેખ વિમાન, મિસાઇલ સિસ્ટમ અને અન્ય અદ્યતન સૈન્ય સાધનોનો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકા ભારતને ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર તરીકે જુએ છે અને બંને દેશો ચીન સહિતના પ્રાદેશિક પડકારો સામે સહયોગ વધારી રહ્યા છે.
અમેરિકી રક્ષા વિભાગે પોતાના નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે આ પ્રસ્તાવિત વેચાણ અને સપોર્ટ પેકેજ અમેરિકાની વિદેશ નીતિ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા હેતુઓ સાથે સુસંગત છે. વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર આ પગલું ભારતની વર્તમાન તેમજ ભવિષ્યની સુરક્ષા જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવામાં મદદરૂપ બનશે, દેશની આંતરિક સુરક્ષાને મજબૂત બનાવશે અને પ્રાદેશિક ખતરાઓને રોકવાની ક્ષમતામાં વધારો કરશે.
ભારત હાલમાં પોતાની સેનાના આધુનિકીકરણ માટે મોટા પાયે રોકાણ કરી રહ્યું છે. સરહદી તણાવ, બદલાતી ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિ અને આધુનિક યુદ્ધની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને સૈન્ય સાધનોની વિશ્વસનીયતા અને સતત ઉપલબ્ધતા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે. અમેરિકાની આ મંજૂરી માત્ર એક જાળવણી પેકેજ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વધતી જતી વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી અને સંરક્ષણ સહયોગનું પણ પ્રતિબિંબ છે.
