ભારતની સ્વદેશી સંરક્ષણ ટેક્નોલોજી હવે વૈશ્વિક સ્તરે વધુ ઝડપથી પોતાની ઓળખ બનાવી રહી છે. ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન બ્રહ્મોસ સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઇલની ક્ષમતાએ વિશ્વના અનેક દેશોનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું, અને હવે સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે કે સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ભારત પાસેથી બ્રહ્મોસ મિસાઇલ અને આકાશતીર એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ ખરીદવા અંગે ગંભીરતાથી વિચાર કરી રહ્યું છે. જો આ સોદો અંતિમ સ્વરૂપ ધારણ કરશે તો UAE બ્રહ્મોસ મિસાઇલ ખરીદનારા વિદેશી દેશોની યાદીમાં સામેલ થઈ શકે છે અને ભારતના વધતા સંરક્ષણ નિકાસ માટે આ એક મોટો માઈલસ્ટોન સાબિત થઈ શકે છે.
ભારત અને UAE વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગને મળી શકે છે નવી દિશા
અહેવાલો અનુસાર નવી દિલ્હી અને અબુ ધાબી વચ્ચે બ્રહ્મોસ મિસાઇલ તેમજ આકાશતીર એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ અંગે પ્રાથમિક સ્તરની ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. જોકે આ વાતચીત હજુ શરૂઆતના તબક્કામાં છે, તેમ છતાં બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સહકાર વધારવા માટે ઝડપથી પ્રગતિ થઈ રહી હોવાનું માનવામાં આવે છે. મધ્ય પૂર્વમાં વધતા ભૂરાજકીય તણાવ અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને UAE પોતાની રક્ષા ક્ષમતાઓને વધુ મજબૂત બનાવવા માંગે છે.
તાજેતરના વર્ષોમાં ભારત અને UAE વચ્ચે વેપાર, ઊર્જા, રોકાણ અને સુરક્ષા ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર નજીકતા જોવા મળી છે. બંને દેશો વચ્ચે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી સતત મજબૂત બની રહી છે અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સંભવિત સોદાને પણ આ જ સંબંધોની આગળની કડી તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
શું છે આકાશતીર એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ?
આકાશતીર ભારત દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી અદ્યતન એર ડિફેન્સ કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સિસ્ટમ છે. ભારતીય સેના અને ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ (BEL) દ્વારા વિકસિત આ સિસ્ટમનું મુખ્ય કામ હવાઈ ખતરાઓની ઝડપથી ઓળખ કરવું, તેમની ટ્રેકિંગ કરવી અને યોગ્ય પ્રતિક્રિયા માટે વિવિધ એર ડિફેન્સ હથિયારોને સંકલિત કરવાનું છે.
આકાશતીર સિસ્ટમ રડાર, મિસાઇલ યુનિટ્સ અને અન્ય એર ડિફેન્સ પ્લેટફોર્મ વચ્ચે રિયલ-ટાઇમ ડેટા શેરિંગ સુનિશ્ચિત કરે છે. આધુનિક યુદ્ધમાં ડ્રોન, મિસાઇલ અને ફાઇટર એરક્રાફ્ટ જેવા ખતરાઓ સામે ઝડપથી પ્રતિભાવ આપવાની ક્ષમતા કોઈપણ દેશ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે. UAE જેવી રાષ્ટ્રો માટે આ સિસ્ટમ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
બ્રહ્મોસ કેમ બની રહી છે વિશ્વની પસંદગી?
ભારત અને રશિયાના સંયુક્ત સહયોગથી વિકસાવવામાં આવેલી બ્રહ્મોસ મિસાઇલ વિશ્વની સૌથી ઝડપી ઓપરેશનલ સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઇલોમાંની એક માનવામાં આવે છે. તેની વિશેષતા એ છે કે તેને જમીન, સમુદ્ર અને હવાઈ પ્લેટફોર્મથી લોન્ચ કરી શકાય છે. ઊંચી ઝડપ, ચોક્કસ નિશાન ભેદવાની ક્ષમતા અને દુશ્મનની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને પડકારવાની તેની ક્ષમતા તેને વિશ્વની સૌથી માંગ ધરાવતી મિસાઇલોમાં સામેલ કરે છે.
ઓપરેશન સિંદૂર બાદ બ્રહ્મોસની ક્ષમતાઓને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધુ ચર્ચા શરૂ થઈ છે. અનેક દેશો ભારત સાથે સંભવિત ખરીદી અંગે ચર્ચા કરી રહ્યા હોવાનું પણ માનવામાં આવે છે. જોકે UAEને બ્રહ્મોસની નિકાસ માટે ભારત ઉપરાંત રશિયાની મંજૂરી પણ જરૂરી બની શકે છે, કારણ કે આ મિસાઇલ ભારત-રશિયા સંયુક્ત પ્રોજેક્ટનો ભાગ છે.
નિષ્ણાતો શું માને છે?
સંરક્ષણ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે UAE હવે પોતાના પરંપરાગત સંરક્ષણ સપ્લાયરોની બહાર પણ વિકલ્પો શોધી રહ્યું છે. આ પગલું તેને વધુ વ્યૂહાત્મક સ્વતંત્રતા આપશે અને વિવિધ દેશોમાંથી આધુનિક ટેક્નોલોજી મેળવવાની તક પણ પૂરી પાડશે.
નિષ્ણાતોના મતે ભારત સાથે વધતા સંબંધોના કારણે UAE દ્વારા ભારતીય સંરક્ષણ સિસ્ટમમાં રસ દર્શાવવો સ્વાભાવિક છે. બંને દેશો વચ્ચેના મજબૂત રાજદ્વારી અને આર્થિક સંબંધો આવા મોટા સંરક્ષણ સોદા માટે અનુકૂળ વાતાવરણ તૈયાર કરી રહ્યા છે.
ભારતના સંરક્ષણ નિકાસમાં ઐતિહાસિક વધારો
ભારત છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ નિકાસકાર તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. સરકારી આંકડા મુજબ માર્ચ 2026ના અંત સુધીના નાણાકીય વર્ષમાં ભારતનું સંરક્ષણ નિકાસ મૂલ્ય 4 અબજ ડોલરથી વધુ પહોંચી ગયું છે. નોંધનીય છે કે વર્ષ 2013-14 દરમિયાન આ આંકડો માત્ર 7.26 મિલિયન ડોલર જેટલો હતો.
આ વૃદ્ધિ માત્ર આર્થિક દૃષ્ટિએ જ મહત્વપૂર્ણ નથી પરંતુ તે ભારતની સ્વદેશી સંરક્ષણ ક્ષમતાઓ અને વૈશ્વિક વિશ્વસનીયતાનું પણ પ્રતિબિંબ છે. બ્રહ્મોસ, આકાશ મિસાઇલ સિસ્ટમ, પિનાકા રૉકેટ સિસ્ટમ અને અન્ય સ્વદેશી પ્લેટફોર્મ હવે અનેક દેશોના રસનું કેન્દ્ર બન્યા છે.
અહેવાલો મુજબ વિયેતનામ, ઇન્ડોનેશિયા, થાઇલેન્ડ, દક્ષિણ આફ્રિકા, બ્રાઝિલ અને ચિલી જેવા દેશો પણ બ્રહ્મોસ મિસાઇલ ખરીદવાની સંભાવનાઓ પર વિચાર કરી રહ્યા છે. જો UAE સાથેનો સોદો સફળ થાય છે તો તે ભારતના સંરક્ષણ નિકાસ ક્ષેત્ર માટે વધુ એક મોટી સફળતા ગણાશે.
