દેશભરના કરોડો વાહનચાલકો માટે આગામી સમયમાં સારા સમાચાર આવી શકે છે. પશ્ચિમ એશિયામાં શાંતિ સમજૂતીની જાહેરાત બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં સતત ઘટાડો નોંધાઈ રહ્યો છે, જેના કારણે ભારતીય સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ પરનો નાણાકીય બોજ નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ હાલના સ્તરે સ્થિર રહે અથવા વધુ ઘટે તો પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવને લઈને સરકાર અને તેલ કંપનીઓ માટે નવી તકો ઉભી થઈ શકે છે. જોકે અંતિમ નિર્ણય અનેક આર્થિક અને નીતિગત પરિબળો પર આધારિત રહેશે.
ક્રૂડ ઓઇલ સસ્તું થતાં ઓઇલ કંપનીઓની સ્થિતિમાં સુધારો
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવ છેલ્લા કેટલાક સમયથી દબાણ હેઠળ છે. વૈશ્વિક સ્તરે સપ્લાય સંબંધિત ચિંતાઓમાં ઘટાડો અને પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવમાં નરમાઈ આવતા ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો નીચે આવી રહી છે. તેનો સીધો લાભ ભારત જેવી આયાત આધારિત અર્થવ્યવસ્થાને મળી રહ્યો છે.
બ્રોકરેજ ફર્મ JP Morganના તાજેતરના અહેવાલ અનુસાર સરકારી રિફાઇનરીઓ અને પેટ્રોલ-ડીઝલનું વેચાણ કરતી કંપનીઓના સંયુક્ત માર્જિન હવે પશ્ચિમ એશિયાઈ સંઘર્ષ પહેલાંના સ્તર કરતાં પણ વધુ મજબૂત બન્યા છે. આ દર્શાવે છે કે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી ભારે નુકસાનનો સામનો કરી રહેલી કંપનીઓ હવે ધીમે ધીમે નફાકારક સ્થિતિ તરફ આગળ વધી રહી છે.
થોડા સમય પહેલાં જ્યારે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ પ્રતિ બેરલ 115 ડોલરની આસપાસ પહોંચ્યો હતો ત્યારે પેટ્રોલ વેચાણ પર કંપનીઓને પ્રતિ લિટર લગભગ 23 રૂપિયાનું અને ડીઝલ પર લગભગ 35 રૂપિયાનું નુકસાન થઈ રહ્યું હતું. હવે સ્થિતિમાં મોટો ફેરફાર આવ્યો છે. અહેવાલો મુજબ પેટ્રોલ પરનું નુકસાન ઘટીને માત્ર અંદાજે 3 રૂપિયા પ્રતિ લિટર જેટલું રહી ગયું છે.
સરકારના પગલાંથી પણ મળી મોટી રાહત
તેલ કંપનીઓની સ્થિતિ સુધારવામાં કેન્દ્ર સરકારના કેટલાક નિર્ણયો પણ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થયા છે. માર્ચ મહિનામાં સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર પ્રતિ લિટર 10-10 રૂપિયાની એક્સાઇઝ ડ્યુટી ઘટાડવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ પગલાથી ગ્રાહકોને સીધી રાહત મળી હતી, પરંતુ સાથે સાથે ઓઇલ કંપનીઓ પરનો દબાણ પણ ઓછો થયો હતો.
જોકે આ નિર્ણયના કારણે સરકારને વાર્ષિક ધોરણે અંદાજે 1.8 લાખ કરોડ રૂપિયાની આવકનું નુકસાન થયું હોવાનું માનવામાં આવે છે, પરંતુ વધતી મોંઘવારી અને ઇંધણના ભાવને નિયંત્રિત રાખવા માટે આ પગલું જરૂરી માનવામાં આવ્યું હતું.
તાજેતરના મહિનાઓમાં પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ પણ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું હતું કે સરકારી ઓઇલ કંપનીઓ પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG વેચાણ પર દરરોજ લગભગ 1,000 કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન સહન કરી રહી હતી. કુલ અન્ડર-રિકવરીનો આંકડો લગભગ 2 લાખ કરોડ રૂપિયાની નજીક પહોંચી ગયો હતો.
આગામી ત્રિમાસિકમાં વધી શકે છે નફો
JP Morganના અહેવાલ મુજબ એપ્રિલથી જૂન ત્રિમાસિક ગાળામાં કંપનીઓની આવક પર હજુ પણ દબાણ જોવા મળી શકે છે. તેનું મુખ્ય કારણ અગાઉ ઊંચા ભાવે ખરીદવામાં આવેલ ક્રૂડ ઓઇલનો સ્ટોક છે. કંપનીઓને હજુ પણ તે મોંઘા સ્ટોકના કારણે સંપૂર્ણ લાભ મળી રહ્યો નથી.
પરંતુ જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર ત્રિમાસિક દરમિયાન સ્થિતિમાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળી શકે છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ નીચા રહે છે તો કંપનીઓના માર્જિનમાં વધારો થઈ શકે છે અને તેમની નાણાકીય સ્થિતિ વધુ મજબૂત બની શકે છે.
અહેવાલમાં ખાસ કરીને ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) અને ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC)ને સૌથી વધુ લાભ થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. જ્યારે હિંદુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL)ને પણ લાભ મળશે, પરંતુ અન્ય બે કંપનીઓની સરખામણીએ તેની અસર થોડીઘણી ઓછી હોઈ શકે છે.
હજુ પણ કેટલાક પડકારો બાકી
જોકે સ્થિતિમાં સુધારો થઈ રહ્યો છે, પરંતુ નિષ્ણાતો હજુ પણ કેટલાક જોખમો તરફ ધ્યાન દોરી રહ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં સરકારી ઓઇલ કંપનીઓએ મોટા પ્રમાણમાં દેવું લીધું છે. વધતું દેવું ભવિષ્યમાં કંપનીઓના મૂલ્યાંકન અને નફાકારકતા પર અસર કરી શકે છે.
બીજો મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો સરકારની ઇંધણ કર નીતિ સાથે જોડાયેલો છે. હાલના સુધારાનો મોટો હિસ્સો એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં ઘટાડાને કારણે આવ્યો છે. જો ભવિષ્યમાં સરકાર આવક વધારવા માટે ફરીથી કરમાં વધારો કરે તો તેનો સીધો પ્રભાવ કંપનીઓના માર્જિન અને ગ્રાહકો સુધી પહોંચતી રાહત પર પડી શકે છે.
LPG સેગમેન્ટમાં પણ હજુ નુકસાનનું પ્રમાણ ઊંચું હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. જોકે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડો ચાલુ રહે તો ગેસ સિલિન્ડર સંબંધિત નુકસાનમાં પણ ધીમે ધીમે ઘટાડો જોવા મળી શકે છે.
