ઈમરજન્સીનાં 5૦ વર્ષ : 'મારા ગામના 184 લોકો જેલમાં ગયા, આજીવન તે દ્રશ્ય ભૂલીશ નહીં', અમિત શાહ

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે મંગળવારે 'ઈમરજન્સીના 50 વર્ષ' કાર્યક્રમને સંબોધિત કર્યો. આ દરમિયાન તેમણે કહ્યું, જ્યારે ઈમરજન્સી લાદવામાં આવી ત્યારે હું 11 વર્ષનો હતો. ગુજરાતમાં ઈમરજન્સીની અસર ઓછી હતી, કારણ કે ત્યાં જનતા સરકાર બની હતી. પરંતુ પાછળથી તે સરકાર પડી ગઈ. તેમણે કહ્યું, હું એક નાના ગામડામાંથી આવું છું. મારા ગામના જ 184 લોકો જેલમાં ગયા. હું તે દિવસ અને તે દ્રશ્યો મારા મૃત્યુ સુધી ભૂલીશ નહીં.

શાહે કહ્યું, ફક્ત મુક્ત થવાના વિચાર માટે જેલમાં જવું, તેની કલ્પના પણ કરી શકાતી નથી. ભારતના લોકો માટે તે સવાર કેટલી નિર્દય હશે તેની આપણે કલ્પના પણ કરી શકતા નથી. કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રીએ કહ્યું, એક વાક્યમાં ઈમરજન્સીની વ્યાખ્યા કરવી મુશ્કેલ છે. મેં તેનો અર્થ શોધી કાઢ્યો છે. ઈમરજન્સી એ લોકશાહી દેશના બહુપક્ષીય લોકશાહીને સરમુખત્યારશાહીમાં ફેરવવાનું કાવતરું છે.

તેમણે કહ્યું, આ લડાઈ એટલા માટે જીતી હતી કારણ કે આ દેશમાં કોઈ પણ સરમુખત્યારશાહી સહન કરી શકતું નથી. ભારત લોકશાહીની માતા છે. તે સમયે કોઈને ઈમરજન્સી ગમતી ન હતી, સિવાય કે સરમુખત્યાર અને નાના સંકુચિત જૂથ જેને ફાયદો થયો. તેમને એવો ભ્રમ હતો કે કોઈ તેમને પડકારી શકે નહીં, પરંતુ જ્યારે ઈમરજન્સી પછી પહેલી લોકસભા ચૂંટણીઓ યોજાઈ, ત્યારે સ્વતંત્રતા પછી પહેલી વાર બિન-કોંગ્રેસી સરકારની રચના થઈ અને મોરારજી દેસાઈ વડા પ્રધાન બન્યા.

શાહે કહ્યું, સવારે 8 વાગ્યે વડા પ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીએ ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો પર જાહેરાત કરી કે રાષ્ટ્રપતિએ ઈમરજન્સી લાદી છે. શું સંસદની મંજૂરી લેવામાં આવી હતી? શું મંત્રીમંડળની બેઠક બોલાવવામાં આવી હતી? શું વિપક્ષને વિશ્વાસમાં લેવામાં આવ્યો હતો? આજે જે લોકો લોકશાહીની વાત કરે છે, હું તેમને કહેવા માંગુ છું કે તેઓ લોકશાહીનો અંત લાવનાર પક્ષ સાથે સંકળાયેલા છે. કારણ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા હતું, પરંતુ સાચું કારણ સત્તાની સુરક્ષા હતી. ઇન્દિરા ગાંધી વડા પ્રધાન હતા, પરંતુ તેમને સંસદમાં મતદાન કરવાનો અધિકાર નહોતો. વડા પ્રધાન તરીકે તેમને કોઈ અધિકાર નહોતા. તેમણે નૈતિકતાની મર્યાદા છોડી દીધી અને વડા પ્રધાન રહેવાનો નિર્ણય લીધો.

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રીએ કહ્યું, ઘટનાઓની શ્રેણીએ લોકશાહી રીતે ચૂંટાયેલી સરકારને હચમચાવી નાખી. કોઈ રાષ્ટ્રીય ખતરો નહોતો. આપણે બાંગ્લાદેશ સાથે યુદ્ધ જીતી લીધું હતું. કોઈ આંતરિક કે બાહ્ય ખતરો નહોતો. ઇન્દિરા ગાંધી માટે એકમાત્ર ખતરો પદનો હતો... લોકો જાગી ગયા હતા અને સમજી ગયા હતા કે લાગણીઓના આધારે તેમણે આપેલા મતનો દુરુપયોગ થઈ રહ્યો છે. આ વાત સમજીને, ઇન્દિરા ગાંધીએ ઈમરજન્સી લાદી. સવારે 4 વાગ્યે કેબિનેટની બેઠક બોલાવવામાં આવી. બાદમાં બાબુ જગજીવન રામ અને સ્વર્ણ સિંહે કહ્યું કે તેમની સાથે એજન્ડા પર ચર્ચા પણ કરવામાં આવી ન હતી, તેમને ફક્ત જાણ કરવામાં આવી હતી, ગૃહ સચિવને બોલાવવામાં આવ્યા હતા અને આદેશો પસાર કરવામાં આવ્યા હતા.