વધુ ભીષણ બન્યું ઇઝરાયેલ ઇરાન યુદ્ધ : ટ્રમ્પનું નિવેદન ‘‘ખેમેનેઇને મારીશું નહીં, પણ ઇરાન કરે બિનશરતી આત્મસમર્પણ’’, ઇરાને ઇઝરાયેલ પર હુમલાનો કર્યો આદેશ

વિશ્વના રાજકીય નકશા પર ફરી એકવાર ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચેનો સંઘર્ષ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. આ બંને દેશો વચ્ચેની દુશ્મની નવી નથી, પરંતુ તાજેતરના ઘટનાક્રમે આ યુદ્ધને વધુ ખતરનાક બનાવ્યું છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને 'બિનશરતી આત્મસમર્પણ' કરવાની ધમકી આપી છે, જ્યારે ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતોલ્લા અલી ખામેનઈએ ઈઝરાયલ પર હુમલાઓ તીવ્ર કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ લેખમાં આ સંઘર્ષની વિગતો, તેના કારણો અને વૈશ્વિક અસરોનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે.

સંઘર્ષની શરૂઆત
ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચેનો આ તાજો સંઘર્ષ ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે ઈઝરાયલે ઈરાનના પરમાણુ સ્થળો અને લશ્કરી ઠેકાણાઓ પર હવાઈ હુમલાઓ કર્યા. આ હુમલાઓને ઈઝરાયલે 'પ્રિવેન્ટિવ સ્ટ્રાઈક' (નિવારક હુમલો) ગણાવ્યો હતો, જેનો હેતુ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને નબળો પાડવાનો હતો. આ હુમલાઓમાં ઈરાનના નતાંઝ અને ઈસ્ફહાન જેવા મુખ્ય પરમાણુ સ્થળોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા, જેમાં ઘણા વરિષ્ઠ લશ્કરી અધિકારીઓ અને પરમાણુ વૈજ્ઞાનિકો માર્યા ગયા.
આના જવાબમાં, ઈરાને ઈઝરાયલ પર સેંકડો બેલિસ્ટિક મિસાઈલો અને ડ્રોન હુમલાઓ શરૂ કર્યા. આ હુમલાઓમાં તેલ અવીવ, હાઈફા અને જેરુસલેમ જેવા ઈઝરાયલના મુખ્ય શહેરોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા. ઈરાનની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) દ્વારા આ હુમલાઓને 'ઓપરેશન સિવિયર પનિશમેન્ટ' નામ આપવામાં આવ્યું હતું.

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ભૂમિકા
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ સંઘર્ષમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી છે. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ટ્રૂથ સોશિયલ પર ઈરાનને 'બિનશરતી આત્મસમર્પણ' કરવાની ધમકી આપી હતી. ટ્રમ્પે લખ્યું, "UNCONDITIONAL SURRENDER!" અને ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતોલ્લા અલી ખામેનઈ વિશે કટૂ શબ્દોનો ઉપયોગ કર્યો. તેમણે દાવો કર્યો કે અમેરિકાને ખબર છે કે ખામેનઈ ક્યાં સંતાયેલા છે, પરંતુ હાલમાં તેમને મારવાનો ઈરાદો નથી.
ટ્રમ્પે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે અમેરિકાએ ઈરાનના આકાશ પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ મેળવી લીધું છે અને ઈરાનના રડાર અને હવાઈ સંરક્ષણ સિસ્ટમ અમેરિકન ટેકનોલોજીની સામે નબળા પડી ગયા છે. આ ઉપરાંત, અમેરિકાએ 30 ફાઈટર જેટ યુરોપ તરફ રવાના કર્યા છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય પશ્ચિમ એશિયામાં લશ્કરી હાજરી વધારવાનો છે.
જોકે, ટ્રમ્પે ઈઝરાયલના એક પ્રસ્તાવને નકારી કાઢ્યો હતો, જેમાં ઈઝરાયલે ખામેનઈની હત્યાની યોજના રજૂ કરી હતી. અમેરિકન અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ટ્રમ્પે આ યોજનાને વીટો કર્યો હતો, કારણ કે તે હાલમાં ઈરાનના રાજકીય નેતૃત્વને નિશાન બનાવવા માંગતા નથી.

ખામેનઈનો પ્રતિભાવ
ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતોલ્લા અલી ખામેનઈએ ટ્રમ્પની ધમકીઓને નજરઅંદાજ કરીને ઈઝરાયલ પર હુમલાઓ વધારવાનો આદેશ આપ્યો. તેમણે X પર પોસ્ટ કરીને કહ્યું, "અમે ઝિયોનિસ્ટ શાસનને કોઈ દયા નહીં બતાવીએ." ખામેનઈએ ઈઝરાયલને "આતંકવાદી શાસન" ગણાવ્યું અને ઈરાનના સશસ્ત્ર દળોને "કડક પ્રતિભાવ" આપવાનો આદેશ આપ્યો.
ઈરાને મંગળવારે રાત્રે ઈઝરાયલ પર હાઈપરસોનિક મિસાઈલો સહિતના હુમલાઓ કર્યા, જેને ઈરાનની સરકારી મીડિયાએ "ઓપરેશન હોનેસ્ટ પ્રોમિસ 3" નામ આપ્યું હતું. આ હુમલાઓમાં ઈઝરાયલના મોસાદ હેડક્વાર્ટર અને લશ્કરી ગુપ્તચર કેન્દ્રોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.

તેહરાન અને તેલ અવીવમાં હુમલાઓ
ઈઝરાયલે તેહરાનમાં ઈરાનના તેલ ડેપો, ગેસ રિફાઈનરી અને લશ્કરી ઠેકાણાઓ પર હુમલાઓ કર્યા, જેના કારણે તેહરાનના આકાશમાં આગના ગોળા જોવા મળ્યા. ઈરાનના આરોગ્ય મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ હુમલાઓમાં 224 લોકો માર્યા ગયા, જેમાં 90% નાગરિકો હતા.
બીજી તરફ, ઈરાનના હુમલાઓથી ઈઝરાયલના તેલ અવીવ અને હાઈફામાં ભારે નુકસાન થયું. ઈરાનની મિસાઈલોએ તેલ અવીવની રહેણાંક ઈમારતોને નિશાન બનાવી, જેમાં 24 લોકો માર્યા ગયા અને 592 ઘાયલ થયા. ઈઝરાયલની આયરન ડોમ હવાઈ સંરક્ષણ સિસ્ટમે ઘણી મિસાઈલોને રોકી હતી, પરંતુ કેટલીક મિસાઈલો લક્ષ્ય સુધી પહોંચી હતી.

વૈશ્વિક અસરો
આ સંઘર્ષની અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પણ પડી છે. ઈરાનના તેલ અને ગેસ ક્ષેત્રો પર ઈઝરાયલના હુમલાઓથી બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં 2.9%નો વધારો થયો, જે $76.37 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચ્યો. આ ઉપરાંત, હોર્મુઝની સ્ટ્રેટમાં બે તેલ ટેન્કરો ટકરાયા અને આગ લાગી, જેના કારણે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાને અસર થવાની શક્યતા છે.
G7 નેતાઓએ કેનેડામાં આ સંઘર્ષને શાંત કરવા માટે બેઠક યોજી, પરંતુ ટ્રમ્પે આ બેઠક વચ્ચેથી જ છોડી દીધી. ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઈમેન્યુઅલ મેક્રોને ટ્રમ્પે સીઝફાયરની ઓફર કરી હોવાનો દાવો કર્યો, પરંતુ ટ્રમ્પે આ દાવાને નકારી કાઢ્યો.

ઈરાનની આંતરિક સ્થિતિ
ઈરાનમાં આ હુમલાઓથી ભયનો માહોલ છે. તેહરાનના રહેવાસીઓ શહેર છોડીને સલામત સ્થળો તરફ ભાગી રહ્યા છે, જેના કારણે હાઈવે પર ટ્રાફિક જામ થયો છે. ઈરાનમાં ઈન્ટરનેટ સેવાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે, જેને સરકારે 'વિદેશી સાયબર હુમલાઓ' સામેનું પગલું ગણાવ્યું છે.
ઈરાનના IRGCના કમાન્ડર હોસૈન સલામી અને અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઈઝરાયલના હુમલામાં માર્યા ગયા, જેના કારણે ખામેનઈએ નવા કમાન્ડરની નિયુક્તિ કરી. ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૌદ પેઝેશ્કિયાને જણાવ્યું કે ઈરાન પરમાણુ હથિયારો બનાવવાનો ઈરાદો નથી રાખતું, પરંતુ પરમાણુ ઊર્જા અને સંશોધનનો તેનો અધિકાર છે.

ઈઝરાયલની રણનીતિ
ઈઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ જણાવ્યું કે આ હુમલાઓનો હેતુ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને નષ્ટ કરવાનો છે. તેમણે ખામેનઈની હત્યાને સંઘર્ષનો અંત ગણાવી, પરંતુ આવા પગલાને ટાળવાનું પણ જણાવ્યું. ઈઝરાયલે તેહરાનના ડિસ્ટ્રિક્ટ 18 અને ડિસ્ટ્રિક્ટ 3 જેવા વિસ્તારોમાં રહેવાસીઓને ખાલી કરવાની ચેતવણી આપી, જ્યાં લશ્કરી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો.

નિષ્કર્ષ
ઈરાન-ઈઝરાયલ સંઘર્ષે વૈશ્વિક રાજકારણ અને અર્થતંત્રને હચમચાવી દીધું છે. ટ્રમ્પની ધમકીઓ અને ખામેનઈના આક્રમક વલણથી આ યુદ્ધ વધુ ખતરનાક બની શકે છે. આ સંઘર્ષનું પરિણામ શું આવશે, તે હજુ અનિશ્ચિત છે, પરંતુ આ ઘટનાઓએ મધ્ય પૂર્વમાં નવા યુદ્ધની શક્યતાઓને જન્મ આપ્યો છે. વૈશ્વિક સમુદાય આ સંઘર્ષને શાંત કરવા માટે પ્રયાસો કરી રહ્યો છે, પરંતુ હાલની સ્થિતિમાં શાંતિની આશા ઝાંખી લાગે છે.