વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાં ગણાતી હોર્મુઝ જળસંધિ ફરી એકવાર વૈશ્વિક રાજકારણ અને સુરક્ષા ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે શુક્રવારે એક મોટું નિવેદન આપતાં કહ્યું છે કે અમેરિકા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પરથી પોતાની નૌકાબંધી હટાવવા તૈયાર છે, પરંતુ તેના બદલામાં ઈરાને ક્યારેય પરમાણુ હથિયાર અથવા બોમ્બ ન બનાવવાનો વચન આપવું પડશે. ટ્રમ્પના આ નિવેદન પછી મધ્ય પૂર્વની સ્થિતિ અને વૈશ્વિક તેલ વેપાર અંગે નવી ચર્ચાઓ શરૂ થઈ ગઈ છે.
ટ્રમ્પનો ટ્રુથ સોશિયલ પર મોટો સંદેશ
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે 29 મે, 2026ના રોજ પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ “ટ્રુથ સોશિયલ” પર પોસ્ટ શેર કરીને ઈરાનને સીધી ચેતવણી અને પ્રસ્તાવ બંને આપ્યા. તેમણે લખ્યું કે ઈરાને સ્પષ્ટપણે સહમત થવું પડશે કે તે ભવિષ્યમાં ક્યારેય પરમાણુ હથિયાર અથવા પરમાણુ બોમ્બ બનાવશે નહીં.
ટ્રમ્પે વધુમાં કહ્યું કે હોર્મુઝ જળસંધિ તરત ખોલવામાં આવવી જોઈએ અને બંને તરફથી જહાજોની અવરજવર સંપૂર્ણપણે નિઃશુલ્ક અને અવરોધમુક્ત હોવી જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું કે વૈશ્વિક વેપાર અને ઊર્જા પુરવઠા માટે આ માર્ગ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, તેથી તેની સલામતી અને ખુલ્લાપણું જરૂરી છે.
સમુદ્રી માઇન્સ દૂર કરવાના દાવા
ટ્રમ્પે પોતાના નિવેદનમાં દાવો કર્યો કે હોર્મુઝ જળસંધિમાં રહેલી અનેક સમુદ્રી બારૂદી સુરંગો અમેરિકાએ પોતાના અદ્યતન અંડરવોટર માઇન સ્વીપર્સ દ્વારા નષ્ટ કરી દીધી છે. તેમણે જણાવ્યું કે જો હજુ કેટલીક સુરંગો બચી હોય તો ઈરાનને તે તરત દૂર કરવી પડશે અથવા વિસ્ફોટ કરીને નષ્ટ કરવી પડશે.
તેમણે કહ્યું કે અમેરિકી નૌસેનાએ ક્ષેત્રમાં “અભૂતપૂર્વ નૌકાબંધી” અમલમાં મૂકી હતી, જેના કારણે અનેક વેપારી અને કાર્ગો જહાજો અટવાઈ ગયા હતા. હવે નૌકાબંધી હટાવવામાં આવી રહી હોવાથી જહાજો ફરી પોતાના ગંતવ્ય તરફ જઈ શકશે.
ટ્રમ્પે પોતાના વિશિષ્ટ અંદાજમાં કહ્યું, “હોર્મુઝમાં ફસાયેલા જહાજો હવે ઘરે પરત ફરવાની તૈયારી કરી શકે છે. તમારી પત્ની, પતિ, માતા-પિતા અને પરિવારજનોને મારી તરફથી હેલો કહેજો.”
ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે અમેરિકાનો મોટો દાવો
ટ્રમ્પે પોતાના નિવેદનમાં વધુ એક ચોંકાવનારો દાવો કર્યો. તેમણે કહ્યું કે લગભગ 11 મહિના પહેલા અમેરિકાના શક્તિશાળી B-2 બોમ્બર વિમાનો દ્વારા કરાયેલા હુમલામાં ઈરાનના પહાડી વિસ્તારોમાં દટાઈ ગયેલી સમૃદ્ધ પરમાણુ સામગ્રી, જેને તેમણે “ન્યુક્લિયર ડસ્ટ” તરીકે ઓળખાવી, તેને બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા પર સહમતી થઈ ગઈ છે.
ટ્રમ્પ અનુસાર અમેરિકા અને ચીન એવા બે દેશો છે જેમણે આવી ટેક્નિકલ ક્ષમતા વિકસાવી છે. તેમણે જણાવ્યું કે આ કાર્યવાહી ઈરાનના ઇસ્લામિક ગણરાજ્ય અને ઇન્ટરનેશનલ એટોમિક એનર્જી એજન્સી (IAEA) સાથે સંકલન કરીને કરવામાં આવશે.
તેમણે વધુમાં દાવો કર્યો કે બહાર કાઢવામાં આવેલી પરમાણુ સામગ્રીને અંતે સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરવામાં આવશે જેથી ભવિષ્યમાં તેનો કોઈ સૈન્ય ઉપયોગ ન થઈ શકે.
“હજુ કોઈ નાણાકીય વ્યવહાર નહીં”
ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે હાલ માટે કોઈપણ પ્રકારના આર્થિક અથવા નાણાકીય વ્યવહારને મંજૂરી આપવામાં નહીં આવે. જોકે અન્ય કેટલાક મુદ્દાઓ પર બંને પક્ષો વચ્ચે સહમતી બની ગઈ હોવાનું તેમણે સંકેત આપ્યો.
તેમણે જણાવ્યું કે હવે અંતિમ નિર્ણય માટે તેઓ “સિચ્યુએશન રૂમ”માં બેઠક કરવા જઈ રહ્યા છે. આ નિવેદનથી એવું માનવામાં આવી રહ્યું છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે કોઈ મહત્વપૂર્ણ રાજનૈતિક સમજૂતી અથવા સુરક્ષા કરારની પ્રક્રિયા ચાલી રહી હોઈ શકે છે.
હોર્મુઝ જળસંધિ શા માટે એટલી મહત્વપૂર્ણ?
હોર્મુઝ જળસંધિ દુનિયાના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગોમાંથી એક માનવામાં આવે છે. પર્શિયન ગલ્ફને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડતી આ જળસંધિ દ્વારા વિશ્વના મોટા ભાગનું કાચું તેલ અને ગેસ સપ્લાય પસાર થાય છે.
સાઉદી અરેબિયા, ઈરાન, યુએઈ, કુવૈત અને ઈરાક જેવા દેશોમાંથી નિકળતું વિશાળ પ્રમાણનું તેલ આ માર્ગથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પહોંચે છે. તેથી અહીં કોઈપણ પ્રકારનો સૈન્ય તણાવ વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પર તરત અસર કરે છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે હોર્મુઝ વિસ્તારમાં અનેક વખત સુરક્ષા ચિંતા ઊભી થઈ હતી. વેપારી જહાજો પર હુમલાઓ, ડ્રોન તણાવ અને નૌકાદળોની હાજરીને કારણે આ વિસ્તાર વિશ્વ રાજકારણનું કેન્દ્ર બની ગયો હતો.
