આજે 23 એપ્રિલ 2026 છે. માનવ સંસ્કૃતિના વિકાસમાં જ્ઞાનના વાહક એવા પુસ્તકોનું સ્થાન હંમેશા સર્વોપરી રહ્યું છે. વર્તમાન સમયમાં જ્યારે ઇન્ટરનેટ અને ડિજિટલ માધ્યમોનો વ્યાપ વધી રહ્યો છે, ત્યારે લોકો પુસ્તકોથી દૂર ન થાય તે હેતુથી દર વર્ષે આજના દિવસે 'વિશ્વ પુસ્તક અને કોપીરાઈટ દિવસ' મનાવવામાં આવે છે. ઇતિહાસના પાનાઓ પર નજર કરીએ તો આ તારીખ સાથે અનેક વૈશ્વિક પરિવર્તનો અને વિભૂતિઓના નામ જોડાયેલા છે.
વિશ્વ પુસ્તક અને કોપીરાઈટ દિવસની વિશેષતા
વર્ષ 1995 માં યુનેસ્કો દ્વારા પ્રથમ વખત આ દિવસની ઉજવણી કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. પુસ્તકોને મનુષ્યના સાચા માર્ગદર્શક અને નિઃસ્વાર્થ મિત્ર માનવામાં આવે છે. શૈક્ષણિક પ્રવાસથી લઈને આધ્યાત્મિક ચિંતન સુધી પુસ્તકો અનિવાર્ય છે. ડિજિટલ ક્રાંતિના આ યુગમાં લોકો સોશિયલ મીડિયા અને ઇન્ટરનેટમાં વધુ સમય વિતાવી રહ્યા છે, જેના કારણે વાંચન સંસ્કૃતિ જોખમાઈ રહી છે. આ જ અંતરને ઘટાડવા અને સાહિત્યિક સર્જનોની સુરક્ષા માટે કોપીરાઈટ અંગે જાગૃતિ લાવવા આ દિવસ ઉજવાય છે.
23 એપ્રિલની ઐતિહાસિક ઘટનાઓ
1990: દક્ષિણ આફ્રિકાના કબજામાંથી મુક્ત થયા બાદ નામીબિયા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘનું 160 મું સભ્ય રાષ્ટ્ર બન્યું હતું.
1995: સાહિત્યના પ્રચાર પ્રસાર માટે પ્રથમ વખત વૈશ્વિક સ્તરે પુસ્તક દિવસની શરૂઆત થઈ.
1996: ચેચેનિયાના સ્વતંત્રતાના હિમાયતી નેતા દુદાયેવનું એક હવાઈ હુમલામાં નિધન થયું હતું.
1999: NATO સંગઠનની સ્થાપનાના 50 વર્ષ પૂર્ણ થતા વોશિંગ્ટનમાં વિશેષ સમિટનું આયોજન કરાયું હતું.
2002: બેઇજિંગમાં ભારત અને ચીન વચ્ચે સરહદી આતંકવાદને રોકવા માટે મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓ થઈ હતી.
2008: મ્યાનમારની લોકશાહી પ્રેમી નેતા આંગ સાંગ સૂ કીને અમેરિકન કોંગ્રેસ દ્વારા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન આપવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.
પ્રખ્યાત વ્યક્તિઓની જન્મજયંતિ
રાજેન્દ્ર આર્લેકર (1954): હિમાચલ પ્રદેશના ભૂતપૂર્વ રાજ્યપાલ અને રાજકારણી.
જ્ઞાનેન્દ્રનાથ મુખર્જી (1893): ભારતના સુપ્રસિદ્ધ વૈજ્ઞાનિક.
પંડિતા રમાબાઈ (1858): ભારતીય વિદ્વાન મહિલા અને જાણીતા સમાજ સુધારક.
વિઠ્ઠલ રામજી શિંદે (1873): મહારાષ્ટ્રના અગ્રણી સમાજ સુધારકોમાંના એક.
જી.પી. શ્રીવાસ્તવ (1889): હિન્દી સાહિત્ય ક્ષેત્રના જાણીતા સાહિત્યકાર.
ધનંજય કીર (1913): ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકરનું જીવનચરિત્ર લખનાર સાહિત્યકાર.
જગન્નાથ કૌશલ (1915): ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ રાજકારણી.
કક્કનદન (1935): પ્રખ્યાત ભારતીય લેખક અને નવલકથાકાર.
અન્નપૂર્ણા દેવી (1927): સુરબહાર વાદ્ય વગાડનાર એકમાત્ર મહિલા ઉસ્તાદ.
વિલ્ફ્રેડ ડિસોઝા (1927): ગોવાના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય પ્રધાન અને કોંગ્રેસના નેતા.
પ્રખ્યાત વ્યક્તિઓની પુણ્યતિથિ
બાબુ કુંવર સિંહ (1857): 1857ના પ્રથમ સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના વીર સેનાની.
માધવરાવ સપ્રે (1926): હિન્દી ભાષાના પ્રચારક, ચિંતક અને સ્વાતંત્ર્ય સેનાની.
ધીરેન્દ્ર વર્મા (1973): બ્રજભાષા અને હિન્દીના જાણીતા કવિ અને લેખક.
સત્યજીત રાય (1992): વિશ્વ વિખ્યાત ભારતીય ડિરેક્ટર અને પટકથા લેખક.
શમશાદ બેગમ (2013): હિન્દી સિનેમાના પ્રખ્યાત પ્લેબેક સિંગર.
ઉષા ગાંગુલી (2020): ભારતીય થિયેટરના જાણીતા અભિનેત્રી અને દિગ્દર્શક.
બોરિસ એલ્ટ્સિન (2007): રશિયાના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ.
