દરરોજની તારીખ પોતાના સાથે ઇતિહાસના અનેક મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગો લઈને આવે છે. 13 જુલાઈ પણ એવી જ એક તારીખ છે, જે વૈશ્વિક અને ભારતીય ઇતિહાસમાં અનેક નોંધપાત્ર ઘટનાઓ માટે યાદ કરવામાં આવે છે. આજે આંતરરાષ્ટ્રીય ખડક દિવસ (International Rock Day) ઉજવવામાં આવે છે. ઉપરાંત, આ દિવસે અનેક ઐતિહાસિક ઘટનાઓ બની હતી, તો અનેક મહાનુભાવોની જન્મજયંતિ અને પુણ્યતિથિ પણ આજે જ છે. આવો જાણીએ 13 જુલાઈના ઇતિહાસની મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ વિશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય ખડક દિવસ (International Rock Day)
દર વર્ષે 13 જુલાઈએ International Rock Day ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસનો હેતુ અગ્નિકૃત (Igneous), જળકૃત (Sedimentary) અને રૂપાંતરિત (Metamorphic) ખડકોના મહત્વ વિશે જાગૃતિ ફેલાવવાનો છે. પૃથ્વીની રચના, ખનિજ સંપત્તિ, પાણીના સ્ત્રોતો, કૃષિ અને પર્યાવરણના અભ્યાસમાં ખડકોનું વિશેષ મહત્વ છે. ભૂસ્તરશાસ્ત્ર (Geology)ના અભ્યાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પણ આ દિવસ મહત્વનો માનવામાં આવે છે.
કાશ્મીર શહીદ દિવસનો ઐતિહાસિક સંદર્ભ
13 જુલાઈનો દિવસ અગાઉ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં 'કાશ્મીર શહીદ દિવસ' તરીકે પણ મનાવવામાં આવતો હતો. વર્ષ 1931માં શ્રીનગરમાં થયેલી ગોળીબારની ઘટનામાં 22 લોકોના મોત થયા હતા. ત્યારબાદ આ દિવસને રાજ્યમાં સત્તાવાર શહીદ દિવસ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી હતી.
જોકે, 2019માં જમ્મુ-કાશ્મીરના પુનર્ગઠન અને કલમ 370 દૂર થયા બાદ આ દિવસને રાજ્યની સત્તાવાર રજાઓની યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યો હતો. આજે પણ આ દિવસને લઈને વિવિધ રાજકીય અને ઐતિહાસિક દૃષ્ટિકોણ જોવા મળે છે.
13 જુલાઈની મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક ઘટનાઓ
1803 – રાજા રામમોહન રોય અને એલેક્ઝાન્ડર ડફે પાંચ વિદ્યાર્થીઓ સાથે સ્કોટિશ ચર્ચ કોલેજની શરૂઆત કરી.
1905 – કલકત્તાના સાપ્તાહિક અખબાર સંજીવનીએ સૌપ્રથમ બ્રિટિશ માલસામાનના બહિષ્કારનું આહ્વાન કર્યું.
1929 – ક્રાંતિકારી જતીન્દ્રનાથ દાસે ઐતિહાસિક ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી.
1977 – ભારત સરકારે ભારત રત્ન સહિત કેટલાક નાગરિક સન્માનો પાછા ખેંચવાની જાહેરાત કરી.
1998 – લિએન્ડર પેસે હોલ ઓફ ફેમ ટેનિસ ચેમ્પિયનશિપમાં પોતાના કારકિર્દીનું પ્રથમ ATP ટાઇટલ જીત્યું. તે જ વર્ષે બ્રાઝિલે CTBT અને NPT પર હસ્તાક્ષર કર્યા.
2000 – ફિજીમાં મહેન્દ્ર ચૌધરી સહિત 18 બંધકોને મુક્ત કરવામાં આવ્યા.
2001 – 2008ની ઓલિમ્પિક રમતોના આયોજનની જવાબદારી ચીનના બેઇજિંગ શહેરને સોંપવામાં આવી.
2004 – રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને સાઇબિરીયા અને દૂર પૂર્વના વિકાસ માટે ભારત સાથે મજબૂત સંબંધોની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી.
2006 – ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમનો મુદ્દો સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ સમક્ષ મોકલાયો.
2008 – અમેરિકાની ગ્રીન પાર્ટીએ રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણી માટે સિન્થિયા મેકકિનીને ઉમેદવાર જાહેર કર્યા.
2011 – મુંબઈમાં ત્રણ સ્થળે થયેલા બોમ્બ વિસ્ફોટમાં 20 લોકોના મોત થયા અને 130થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા.
13 જુલાઈએ જન્મેલા પ્રખ્યાત વ્યક્તિત્વ
ઉસ્તાદ દેબુ (1947) – વિશ્વવિખ્યાત ભારતીય સમકાલીન નૃત્યકાર અને કોરિયોગ્રાફર.
જોરામથાંગા (1944) – મિઝોરમના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અને મિઝો નેશનલ ફ્રન્ટના નેતા.
ટી. કલ્પના દેવી (1941) – આઠમી લોકસભાના સભ્ય.
સુનીતા જૈન (1941) – હિન્દી અને અંગ્રેજી ભાષાની જાણીતી લેખિકા અને નવલકથાકાર.
ભીષ્મ નારાયણ સિંહ (1933) – આસામ અને મેઘાલયના પૂર્વ રાજ્યપાલ.
બીના રાય (1932) – હિન્દી સિનેમાની જાણીતી અભિનેત્રી.
13 જુલાઈની પુણ્યતિથિ
યશપાલ શર્મા (2021) – 1983માં ભારતને પ્રથમ ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપ જીતાડનાર ટીમના સભ્ય અને પૂર્વ ભારતીય ક્રિકેટર.
આશાપૂર્ણા દેવી (1995) – પ્રખ્યાત બંગાળી નવલકથાકાર અને સાહિત્યકાર.
