રસ્તા નિર્માણ કાર્યમાં સરકારી અધિકારીની કામગીરીમાં અવરોધના કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટની મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી; RTIના દુરુપયોગ અંગે વ્યક્ત કરી ચિંતા
નવી દિલ્હી: માહિતીનો અધિકાર (RTI) કાયદો પારદર્શિતા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તેનો દુરુપયોગ વધી રહ્યો હોવાની ચિંતા સુપ્રીમ કોર્ટે વ્યક્ત કરી છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે એક મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરતાં કહ્યું કે, “RTI એક્ટિવિઝમ હવે નવો ધંધો બની ગયો છે.” આ ટિપ્પણી સાથે કોર્ટે એક RTI કાર્યકર અને અન્ય આરોપીઓને આગોતરા જામીન આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
જસ્ટિસ સંદીપ મહેતા અને જસ્ટિસ પ્રસારન્ના બી. વરાલેની બેન્ચ સમક્ષ આ મામલાની સુનાવણી હાથ ધરાઈ હતી. કેસ રસ્તા નિર્માણ કાર્ય દરમિયાન એક સરકારી અધિકારીની કામગીરીમાં અવરોધ ઉભો કરવા અને કાયદાકીય પ્રક્રિયામાં હસ્તક્ષેપ કરવા સંબંધિત હોવાનું કહેવાય છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
અહેવાલો મુજબ, આરોપીઓ સામે જાહેર માર્ગ નિર્માણના કામમાં સરકારી કર્મચારીઓને તેમની ફરજ બજાવવામાં અવરોધ ઉભો કરવાનો આરોપ છે. આ મામલે નોંધાયેલા ગુનામાં આરોપીઓએ આગોતરા જામીન માટે અરજી કરી હતી. જોકે સુપ્રીમ કોર્ટે કેસની પરિસ્થિતિ અને ઉપલબ્ધ તથ્યોને ધ્યાનમાં રાખીને તેમને રાહત આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. સુનાવણી દરમિયાન અદાલતે RTIના નામે કેટલાક લોકો દ્વારા કરવામાં આવતી પ્રવૃત્તિઓ અંગે પણ ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. કોર્ટે નોંધ્યું કે માહિતી મેળવવાના કાયદાનો ઉપયોગ કેટલાક લોકો દ્વારા દબાણ ઉભું કરવા અથવા વ્યક્તિગત હિત માટે કરવામાં આવી રહ્યો હોવાના આક્ષેપો વારંવાર સામે આવે છે.
RTIનો હેતુ અને વધતી ચિંતા
માહિતીનો અધિકાર અધિનિયમ, 2005નો મુખ્ય હેતુ સરકારી તંત્રમાં પારદર્શિતા વધારવાનો અને નાગરિકોને માહિતી મેળવવાનો અધિકાર આપવાનો હતો. છેલ્લા બે દાયકામાં RTI દ્વારા અનેક ભ્રષ્ટાચાર અને વહીવટી ગેરરીતિઓના કિસ્સાઓ પણ બહાર આવ્યા છે. પરંતુ સમયાંતરે વિવિધ અદાલતો અને સરકારી તંત્ર દ્વારા RTIના કથિત દુરુપયોગ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં મોટી સંખ્યામાં અરજીઓ, વ્યક્તિગત વિવાદો અથવા દબાણની રીત તરીકે RTIનો ઉપયોગ થતો હોવાના આરોપો પણ સામે આવ્યા છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની ટિપ્પણીનું મહત્વ
કાનૂની નિષ્ણાતોના મતે સુપ્રીમ કોર્ટની આ ટિપ્પણી સમગ્ર RTI વ્યવસ્થા પર નહીં, પરંતુ તેના કથિત દુરુપયોગના ચોક્કસ કિસ્સાઓના સંદર્ભમાં કરવામાં આવી હોવાનું સમજવું જરૂરી છે. અદાલતે RTI કાયદાની ઉપયોગિતા પર કોઈ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો નથી, પરંતુ તેના નામે થતી કેટલીક પ્રવૃત્તિઓ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. RTI કાર્યકરોનું કહેવું છે કે આ કાયદો હજુ પણ સામાન્ય નાગરિકો માટે સશક્ત સાધન છે અને તેના કારણે અનેક જાહેર હિતના મુદ્દાઓ પ્રકાશમાં આવ્યા છે. બીજી તરફ સરકારી તંત્રનો એક વર્ગ માને છે કે કેટલીક વખત આ કાયદાનો ઉપયોગ દબાણના સાધન તરીકે પણ કરવામાં આવે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા આગોતરા જામીન નકાર્યા બાદ હવે આરોપીઓને કાયદાકીય પ્રક્રિયાનો સામનો કરવો પડશે. કેસની આગળની કાર્યવાહી સંબંધિત નીચલી અદાલતમાં ચાલુ રહેશે. આ દરમિયાન RTIના ઉપયોગ અને તેના સંભવિત દુરુપયોગ અંગેની ચર્ચા ફરી એકવાર રાષ્ટ્રીય સ્તરે તેજ બની છે. અદાલતની આ ટિપ્પણી RTI વ્યવસ્થાની અસરકારકતા, જવાબદારી અને તેના યોગ્ય ઉપયોગ અંગે નવા પ્રશ્નો ઉભા કરી રહી છે.
