Digital Arrest Law: દેશભરમાં ઝડપથી વધી રહેલા 'ડિજિટલ અરેસ્ટ'ના બનાવોને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને મહત્વપૂર્ણ સૂચન આપ્યું છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે જણાવ્યું છે કે હાલના ફોજદારી કાયદાઓમાં 'ડિજિટલ અરેસ્ટ'ને સ્પષ્ટ રીતે વ્યાખ્યાયિત કરીને તેને એક અલગ ગુનાની શ્રેણીમાં સામેલ કરવાની જરૂર છે. અદાલતનું માનવું છે કે આ પ્રકારના સાયબર ગુનાઓ માટે કડક સજાની જોગવાઈ કરવામાં આવશે તો ઠગો સામે અસરકારક નિયંત્રણ લાવી શકાશે અને લોકોને વધુ સારી સુરક્ષા મળશે.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે ડિજિટલ અરેસ્ટ સંબંધિત મામલાઓ પર સ્વપ્રેરિત (સુઓ મોટો) અરજીની સુનાવણી દરમિયાન આ મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે જો કોઈ આરોપી સામે પ્રથમ દ્રષ્ટિએ મજબૂત પુરાવા ઉપલબ્ધ હોય તો તેની મિલકત જપ્ત કરવા જેવા કડક પગલાં પર પણ વિચાર કરી શકાય. અદાલતે સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો કે સાયબર ગુનાથી મેળવેલી સંપત્તિ જપ્ત કરવી ગુનેગારો માટે અસરકારક નિવારક સાબિત થઈ શકે છે.
સરકાર નવા કાનૂની માળખા પર કરી રહી છે કામ
સુનાવણી દરમિયાન કેન્દ્ર સરકાર તરફથી હાજર એટર્ની જનરલ આર. વેંકટરમણીએ અદાલતને જણાવ્યું કે ડિજિટલ અરેસ્ટ અને અન્ય ઉદ્ભવતા સાયબર ગુનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને એક આંતર-મંત્રાલયી સમિતિ વ્યાપક અભ્યાસ કરી રહી છે. આ સમિતિ હાલની વ્યવસ્થાની ખામીઓની ઓળખ કરીને તેને દૂર કરવા માટે વિગતવાર ભલામણો તૈયાર કરી રહી છે. આ દરમિયાન ન્યાયમૂર્તિ બાગચીએ જણાવ્યું કે ડીપફેક ટેક્નોલોજી હવે કાયદા અમલવારી એજન્સીઓ અને ન્યાય વ્યવસ્થા માટે ગંભીર પડકાર બની રહી છે. તેના જવાબમાં સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ અદાલતને જણાવ્યું કે કેન્દ્ર સરકાર ડિજિટલ અરેસ્ટ, ડીપફેક અને આવા અન્ય આધુનિક સાયબર ગુનાઓનો સામનો કરવા માટે વ્યાપક કાનૂની જોગવાઈઓ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયામાં છે.
શું છે ડિજિટલ અરેસ્ટ?
'ડિજિટલ અરેસ્ટ' કોઈ કાનૂની પ્રક્રિયા નથી. તે સાયબર ઠગો દ્વારા અપનાવવામાં આવતી છેતરપિંડીની એક નવી પદ્ધતિ છે. આવા કિસ્સાઓમાં ઠગો પોતાને પોલીસ, સીબીઆઈ, ઇડી, આવકવેરા વિભાગ, આરબીઆઈ અથવા અન્ય સરકારી એજન્સીના અધિકારી તરીકે ઓળખાવે છે અને વીડિયો કોલ અથવા ઓડિયો કોલ દ્વારા લોકોને ડરાવે છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં નકલી ધરપકડ વોરંટ, કોર્ટના બનાવટી આદેશો, ખોટા ઓળખપત્રો અને સરકારી સીલનો ઉપયોગ કરીને વિશ્વાસ ઉભો કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ પીડિતને કહેવામાં આવે છે કે તે ગંભીર ગુનામાં સંડોવાયેલ છે અને તપાસ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી વીડિયો કોલ બંધ ન કરવો. માનસિક દબાણ અને ભયના વાતાવરણમાં તેની પાસેથી બેંક ખાતાની વિગતો, OTP અથવા મોટી રકમ વિવિધ ખાતાઓમાં ટ્રાન્સફર કરાવી લેવામાં આવે છે. સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતો સતત લોકોને ચેતવણી આપે છે કે કોઈપણ સરકારી એજન્સી વીડિયો કોલ પર વ્યક્તિને 'ડિજિટલ અરેસ્ટ'માં રાખતી નથી અને ફોન પર પૈસા ટ્રાન્સફર કરવા અથવા ગુપ્ત બેંક માહિતી માંગતી નથી.
PM મોદીનો VIDEO બ્લોક કરતાં ફેસબુક વિવાદમાં! : કેન્દ્ર સરકારનું METAને સમન્સ, કંપનીએ આપી સ્પષ્ટતા
ફર્જી કોર્ટ આદેશોને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટની ગંભીર ચિંતા
સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ 17 ઑક્ટોબર, 2025ના રોજ ડિજિટલ અરેસ્ટના વધતા કેસોને ધ્યાનમાં લઈને સ્વપ્રેરિત કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. તે સમયે કેન્દ્ર સરકાર અને સીબીઆઈને નોટિસ જારી કરીને અદાલતે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે સાયબર ઠગો સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટના નામે નકલી આદેશો તૈયાર કરી રહ્યા છે, ન્યાયાધીશોની સહીની નકલ કરી રહ્યા છે અને અદાલતની સીલનો દુરુપયોગ કરી રહ્યા છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આવા ગુનાઓ માત્ર આર્થિક છેતરપિંડી પૂરતા મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતા અને લોકોના વિશ્વાસને પણ ગંભીર રીતે નુકસાન પહોંચાડે છે. સાથે જ કેન્દ્ર અને રાજ્યોની તપાસ એજન્સીઓ વચ્ચે વધુ સારો સમન્વય વિકસાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકાયો હતો.
અંબાલાના વૃદ્ધ દંપતિનો કેસ બન્યો ટર્નિંગ પોઇન્ટ
આ સમગ્ર મામલાનો આધાર હરિયાણાના અંબાલામાં રહેતા એક વૃદ્ધ દંપતિની ફરિયાદ બની હતી. દંપતીએ તે સમયના મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈને પત્ર લખીને જણાવ્યું હતું કે તેમને 3 સપ્ટેમ્બરથી 16 સપ્ટેમ્બર સુધી કથિત રીતે 'ડિજિટલ અરેસ્ટ'માં રાખવામાં આવ્યા હતા. સાયબર ઠગોએ વીડિયો કોલ પર સુપ્રીમ કોર્ટની સીલ ધરાવતા નકલી આદેશો બતાવીને ધરપકડની ધમકી આપી હતી અને એક કરોડ રૂપિયાથી વધુની રકમ વિવિધ બેંક ખાતાઓમાં ટ્રાન્સફર કરાવી લીધી હતી. મહિલાએ પોતાના પત્રમાં જણાવ્યું હતું કે કોલ કરનારાઓ સતત પોતાને સરકારી અધિકારીઓ તરીકે રજૂ કરતા હતા અને તેમની દરેક હરકત પર નજર રાખવાનો દાવો કરતા હતા. આ ઘટનાને ધ્યાનમાં રાખીને સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે આ કોઈ એકલદોકલ બનાવ નથી, પરંતુ દેશભરમાં ઝડપથી વધી રહેલી ગંભીર સમસ્યા છે, જેને રોકવા માટે વ્યાપક કાનૂની અને વહીવટી પગલાં જરૂરી છે.
કડક કાયદાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ સંકેત
સુપ્રીમ કોર્ટની તાજેતરની ટિપ્પણીઓથી સ્પષ્ટ સંકેત મળે છે કે ભવિષ્યમાં ડિજિટલ અરેસ્ટ માટે અલગ કાનૂની જોગવાઈઓ અમલમાં આવી શકે છે. જો કેન્દ્ર સરકાર અદાલતના સૂચનોને આધારે કાયદામાં ફેરફાર કરશે તો ડિજિટલ અરેસ્ટને કાયદાકીય રીતે સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા મળશે અને દોષિતો સામે કડક સજા, ગેરકાયદેસર સંપત્તિ જપ્ત કરવાની કાર્યવાહી તેમજ ઝડપી તપાસ જેવી વ્યવસ્થાઓ અમલમાં આવી શકે છે.
સાયબર સુરક્ષા ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ડીપફેક ટેક્નોલોજી, ઓનલાઈન નાણાકીય છેતરપિંડી અને સતત બદલાતી સાયબર અપરાધની પદ્ધતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને હાલના કાયદાઓને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે. સાથે જ સામાન્ય નાગરિકોમાં જાગૃતિ લાવવી પણ એટલી જ આવશ્યક છે, જેથી તેઓ નકલી કોલ, વીડિયો કોન્ફરન્સ અથવા ખોટા સરકારી આદેશોના આધારે કોઈપણ પ્રકારની છેતરપિંડીનો ભોગ ન બને.
ભારત બાદ હવે પાકિસ્તાનમાં પણ CJPનો પડઘો! : Gen Z બોલ્યા- 'પ્રદર્શન કરીશું તો આર્મી ઉઠાવી જશે'
