Subsidized fertilizer : દેશના ખેડૂતો માટે કેન્દ્ર સરકારે ખાતરની સબસિડી વ્યવસ્થામાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કરવાની દિશામાં મોટું પગલું ભર્યું છે. હવે ખેડૂતોને સબસિડીવાળું ખાતર તેમની જમીનના વિસ્તાર અને વાવેલા પાકના આધારે ઉપલબ્ધ કરાવવાની નવી વ્યવસ્થા શરૂ કરવામાં આવી છે. કેન્દ્ર સરકારે 'ફ્રેમવર્ક ફોર ફર્ટિલાઇઝર સેલ' નામનો પાયલોટ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો છે, જે હાલ દેશના 20 રાજ્યોના 40 જિલ્લાઓમાં અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે. આ અંગે કેન્દ્રીય રસાયણ અને ખાતર પ્રધાન જગત પ્રકાશ નડ્ડાએ લોકસભામાં લેખિત જવાબ દરમિયાન માહિતી આપી હતી.
મોબાઇલ એપથી થશે ખાતરની બુકિંગ
નવી વ્યવસ્થા હેઠળ ખેડૂતો અથવા તેમના અધિકૃત પ્રતિનિધિઓ મોબાઇલ એપ્લિકેશન દ્વારા નોંધણી કરાવી શકશે. નોંધણી દરમિયાન ખેડૂતોને પોતાની ખેતીની જમીનની વિગતો અને તેમાં વાવેલા પાકની માહિતી આપવી પડશે.
તે બાદ ખેડૂત પોતાની જરૂરિયાત મુજબ અગાઉથી જ સબસિડીવાળા ખાતરની બુકિંગ કરી શકશે. સરકારનું માનવું છે કે આ પ્રક્રિયાથી વાસ્તવિક માંગનો અંદાજ વધુ ચોક્કસ રીતે મેળવી શકાશે અને સમયસર ખેડૂતો સુધી જરૂરી માત્રામાં ખાતર પહોંચાડવું સરળ બનશે.
20 રાજ્યોના 40 જિલ્લાઓમાં શરૂ થયો પાયલોટ
હાલ આ યોજના પાયલોટ ધોરણે અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. પ્રથમ તબક્કામાં દેશના 20 રાજ્યોના 40 જિલ્લાઓને તેમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
આ જિલ્લાઓમાં ખેડૂતોને તેમની જમીનના રેકોર્ડ અને વાવેલા પાકના આધારે જ સબસિડીવાળું ખાતર આપવામાં આવશે. સરકાર પાયલોટના પરિણામોની સમીક્ષા કર્યા બાદ આ યોજનાને અન્ય જિલ્લાઓ અને રાજ્યોમાં વિસ્તૃત કરવાની સંભાવના પર નિર્ણય લેશે.
DBT વ્યવસ્થા પહેલેથી અમલમાં
કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું કે દેશમાં પહેલેથી જ ડાયરેક્ટ બેનેફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) આધારિત ખાતર વેચાણ વ્યવસ્થા અમલમાં છે.
આ સિસ્ટમ હેઠળ આધાર ઓથેન્ટિકેશન બાદ ખેડૂતોને સબસિડીવાળા દરે ખાતર આપવામાં આવે છે. તેનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે સરકારની સબસિડીનો લાભ માત્ર વાસ્તવિક ખેડૂતો સુધી જ પહોંચે અને ખાતરના વિતરણમાં પારદર્શિતા જળવાઈ રહે.
8.4 કરોડ ખેડૂતોને મળ્યો લાભ
સરકારના આંકડા મુજબ વર્ષ 2025-26 દરમિયાન દેશભરમાં લગભગ 2.87 લાખ સક્રિય ખાતર વિક્રેતાઓ મારફતે 746.57 લાખ મેટ્રિક ટન સબસિડીવાળા ખાતરનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ સમયગાળા દરમિયાન 8.4 કરોડ ખેડૂતોએ સબસિડીનો લાભ લીધો હતો. કેન્દ્ર સરકારે ખાતર સબસિડી માટે ₹2.17 લાખ કરોડની જોગવાઈ પણ કરી છે.
ખાતર ખરીદવા માટે નવા નિયમો
સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સબસિડીવાળું ખાતર ખરીદવા માટે 100 ટકા આધાર ઓથેન્ટિકેશન ફરજિયાત રહેશે.
સાથે જ ખાતરનું સમાન વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે દરેક ખરીદદારે દર મહિને વધુમાં વધુ 50 બેગ ખરીદી શકશે. જોકે, કેટલાક રાજ્યોમાં સ્થાનિક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને અલગ નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
તેલંગાણા: પ્રતિ એકર વધુમાં વધુ 2 બેગ યુરિયા ખરીદી શકાય છે.
જમ્મુ-કાશ્મીર: એક સીઝનમાં પ્રતિ ખેડૂત 60 બેગ સુધી ખરીદવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
આ પણ વાંચો : ભાવનગરમાં ફરી છલકાયો શેત્રુંજી ડેમ : 59 દરવાજા ખોલાયા, 17 ગામોને કરાયા એલર્ટ
ડિજિટલ ડેશબોર્ડથી થશે દેખરેખ
ખાતરના વિતરણને વધુ અસરકારક બનાવવા માટે તમામ ખરીદી અને વેચાણનો રેકોર્ડ ઇન્ટિગ્રેટેડ ફર્ટિલાઇઝર મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (iFMS)ના ડિજિટલ ડેશબોર્ડ પર ઉપલબ્ધ રહેશે.
રાજ્ય સરકારોના અધિકારીઓ આ ડેટાના આધારે ખાતરના જથ્થા, વેચાણ અને વિતરણ પર સતત નજર રાખી શકશે. સરકારનું માનવું છે કે આ ટેક્નોલોજી આધારિત વ્યવસ્થાથી સબસિડીવાળા ખાતરના દુરુપયોગ પર નિયંત્રણ આવશે અને જરૂરિયાતમંદ ખેડૂતોને સમયસર યોગ્ય માત્રામાં ખાતર ઉપલબ્ધ થશે.
ખેડૂતો માટે શું બદલાશે?
નવી વ્યવસ્થાથી ખેડૂતોને પોતાની જરૂરિયાત મુજબ અગાઉથી ખાતર બુક કરવાની સુવિધા મળશે. જમીન અને પાકના આધારે ખાતરનું આયોજન થવાને કારણે કૃત્રિમ અછત, ગેરવિતરણ અને સબસિડીના દુરુપયોગમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા છે. સાથે જ સરકારને વિવિધ વિસ્તારોમાં ખાતરની વાસ્તવિક માંગનો અંદાજ લગાવવામાં પણ સરળતા રહેશે.
