ડિજિટલ પેમેન્ટ કરતા લોકો માટે એક મહત્વપૂર્ણ અપડેટ આવી છે. હવે કેટલાક મોબાઇલ નંબરો પર UPI વ્યવહારો બ્લોક થઈ શકે છે. આ પાછળનું કારણ સાયબર છેતરપિંડી અટકાવવા માટે લેવામાં આવેલું એક મોટું પગલું છે. ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગ (DoT) એ બુધવારે જાહેરાત કરી હતી કે તે હવે બેંકો, NBFCs અને UPI સેવા પ્રદાતાઓ સાથે નાણાકીય છેતરપિંડી જોખમ સૂચક (FRI) ડેટા શેર કરશે. આ ડેટા દ્વારા તે નક્કી કરવામાં આવશે કે કયા મોબાઇલ નંબરો નાણાકીય છેતરપિંડીનો જોખમ ધરાવે છે. આ પછી તે નંબરો પર ડિજિટલ વ્યવહારો બંધ કરવામાં આવશે અથવા સાવધાની સાથે પૂર્ણ કરવામાં આવશે.
FRI સિસ્ટમ શું છે અને તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?
FRI એક પ્રકારની જોખમ મૂલ્યાંકન સિસ્ટમ છે જે મોબાઇલ નંબરોને ત્રણ શ્રેણીઓમાં વિભાજિત કરે છે - મધ્યમ જોખમ, ઉચ્ચ જોખમ અને ખૂબ ઉચ્ચ જોખમ. આ આંકડા સરકારના ડિજિટલ ઇન્ટેલિજન્સ પ્લેટફોર્મ (DIP) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ નંબરોને ઓળખવા માટે, I4C ના નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ (NCRP) અને DoT ના ચક્ષુ પોર્ટલ પરથી માહિતી લેવામાં આવે છે. મોબાઇલ નંબર શંકાસ્પદ થતાં જ તેને જોખમ સ્તર અનુસાર તપાસવામાં આવે છે અને ટેગ કરવામાં આવે છે. આ પછી આ માહિતી તાત્કાલિક બધી UPI એપ્સ અને બેંકોને મોકલવામાં આવે છે.
Stronger Checks, Safer Transactions!
— DoT India (@DoT_India) May 21, 2025
DoT introduces Financial Fraud Risk Indicator. It will:
- Share intel to banks, UPI & financial platforms
- Help digital payment platforms in flagging risky mobile numbers during payments
- Enable faster fraud detection, prevention &… pic.twitter.com/kpDlbLh1sq
Google Pay અને Paytm ને પણ સામેલ કરવામાં આવશે
PhonePe આ સિસ્ટમ અપનાવનારી પહેલી UPI એપ બની ગઈ છે. PhonePe 'Protect' નામની સુવિધા દ્વારા આ એપ્લિકેશન હવે ખૂબ જ ઉચ્ચ જોખમ નંબરો સાથે વ્યવહાર કરવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરશે. જ્યારે મધ્યમ જોખમ નંબરો માટે યૂઝર્સને પહેલા ચેતવણી આપવામાં આવશે, પછી તેની પુષ્ટિ થયા પછી જ ચુકવણીની મંજૂરી આપવામાં આવશે. રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ટૂંક સમયમાં Google Pay અને Paytm જેવા મોટા UPI પ્લેટફોર્મ પણ આ સુવિધા અપનાવશે.
બેંકો અને NBFC ને પણ ફાયદો થશે
હવે બેંકો નાણાકીય સંસ્થાઓ અને નોન-બેંકિંગ નાણાકીય કંપનીઓ (NBFC) ને પણ આ ડેટા મળશે, જેથી તેઓ શંકાસ્પદ નંબરો સંબંધિત વ્યવહારો બંધ કરી શકે. આ સાથે, તેમને મોબાઇલ નંબર રિવોકેશન લિસ્ટ એટલે કે કોઈ કારણોસર બ્લોક કરાયેલા નંબરો વિશે પણ માહિતી આપવામાં આવશે. આ નાણાકીય છેતરપિંડી સામે મજબૂત સુરક્ષા વ્યવસ્થા બનાવશે અને સામાન્ય લોકોના મહેનતથી કમાયેલા પૈસા સુરક્ષિત રહેશે. DoT કહે છે કે આ પહેલ ભારતમાં ડિજિટલ વ્યવહારોને વધુ સુરક્ષિત અને વિશ્વસનીય બનાવશે.
