આજના ડિજિટલ યુગમાં લગભગ દરેક વ્યક્તિ પાસે અનેક ઓનલાઈન એકાઉન્ટ હોય છે. બેંકિંગ એપ, સોશિયલ મીડિયા, ઈ-કોમર્સ વેબસાઈટ, ઓફિસ પોર્ટલ અને ઈમેલ સહિતની સેવાઓ માટે અલગ-અલગ પાસવર્ડની જરૂર પડે છે. પરંતુ અનેક પાસવર્ડ યાદ રાખવા મુશ્કેલ બનતા ઘણા લોકો સરળ પાસવર્ડ પસંદ કરે છે અથવા એક જ પાસવર્ડ દરેક જગ્યાએ ઉપયોગમાં લે છે. આ ટેવ સાયબર સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. બીજી તરફ કેટલાક લોકો અત્યંત મુશ્કેલ પાસવર્ડ બનાવે છે અને થોડા દિવસોમાં પોતે જ તેને ભૂલી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં વારંવાર ‘Forgot Password’નો સહારો લેવો પડે છે. જો તમે પણ પાસવર્ડ યાદ રાખવાની સમસ્યાથી પરેશાન છો, તો કેટલીક સરળ ટેકનિક દ્વારા તમે એવો પાસવર્ડ બનાવી શકો છો જે મજબૂત પણ હોય અને સરળતાથી યાદ પણ રહી શકે.
ડિજિટલ સુરક્ષા નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર લોકો ઘણી વખત પોતાની જન્મતારીખ, મોબાઇલ નંબર, નામ અથવા 123456 જેવા સરળ સંયોજનનો ઉપયોગ કરે છે. આવા પાસવર્ડ હેકર્સ માટે તોડવા સૌથી સરળ ગણાય છે. બીજી તરફ કેટલાક લોકો સુરક્ષા વધારવાના પ્રયાસમાં લાંબા અને જટિલ પાસવર્ડ બનાવી દે છે, જેને તેઓ થોડા સમય બાદ યાદ રાખી શકતા નથી. પરિણામે એકાઉન્ટ એક્સેસ કરવામાં મુશ્કેલી ઊભી થાય છે અને સમયનો પણ વ્યય થાય છે.
યાદગાર વાક્યને બનાવો પાસવર્ડનો આધાર
મજબૂત અને યાદ રહે એવો પાસવર્ડ બનાવવાનો સૌથી સરળ રસ્તો કોઈ વ્યક્તિગત અને યાદગાર વાક્યનો ઉપયોગ કરવાનો છે. ઉદાહરણ તરીકે જો કોઈ વ્યક્તિને દરરોજ સવારે 6 વાગ્યે ચા પીવાની ટેવ હોય, તો તે વાક્યના મુખ્ય અક્ષરો અને આંકડાઓને જોડીને અનોખો પાસવર્ડ બનાવી શકે છે.
જેમ કે "રોજ સવારે 6 વાગ્યે ચા પીવી ગમે છે" માંથી R, S, 6, C, P અને G જેવા અક્ષરો લઈ તેમાં કોઈ ખાસ ચિહ્ન ઉમેરીને મજબૂત પાસવર્ડ બનાવી શકાય છે. આ પ્રકારનો પાસવર્ડ અન્ય લોકો માટે અનુમાન લગાવવો મુશ્કેલ હોય છે અને વપરાશકર્તા માટે યાદ રાખવો સરળ બને છે.
ચાર અલગ-અલગ શબ્દોનો ઉપયોગ કરો
સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતો પાસફ્રેઝ આધારિત પાસવર્ડની ભલામણ કરે છે. તેમાં ચાર અથવા વધુ અસંબંધિત શબ્દોને જોડીને લાંબો પાસવર્ડ બનાવવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે CoffeeRiverBananaTrain જેવા શબ્દોનું સંયોજન લાંબું અને અનુમાન લગાવવું મુશ્કેલ હોવાથી વધુ સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે. આવા પાસફ્રેઝને યાદ રાખવું પણ સરળ હોય છે કારણ કે તેમાં અર્થપૂર્ણ શબ્દોનો સમાવેશ થાય છે.
અક્ષરોની જગ્યાએ આંકડા અને ખાસ ચિહ્નો ઉમેરો
સામાન્ય શબ્દોમાં થોડો ફેરફાર કરીને પણ પાસવર્ડને વધુ મજબૂત બનાવી શકાય છે. કેટલાક અક્ષરોની જગ્યાએ આંકડા અથવા વિશેષ ચિહ્નોનો ઉપયોગ કરવાથી પાસવર્ડ વધુ સુરક્ષિત બને છે.
ઉદાહરણ તરીકે VacationTimeને V@c4t10nT!m3 જેવા રૂપમાં ફેરવી શકાય છે. અહીં Aની જગ્યાએ @, Iની જગ્યાએ 1 અને Oની જગ્યાએ 0નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આવા ફેરફારો પાસવર્ડની મજબૂતી વધારવામાં મદદરૂપ બને છે.
એક જ પાસવર્ડ દરેક જગ્યાએ વાપરવો જોખમી
ઘણા લોકો સુવિધા માટે દરેક એકાઉન્ટમાં એક જ પાસવર્ડ રાખે છે. પરંતુ જો કોઈ એક પ્લેટફોર્મનો પાસવર્ડ લીક થઈ જાય તો હેકર્સ અન્ય તમામ એકાઉન્ટમાં પણ પ્રવેશ મેળવી શકે છે. સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતો હંમેશા અલગ-અલગ સેવાઓ માટે અલગ પાસવર્ડ રાખવાની સલાહ આપે છે.
ખાસ કરીને બેંકિંગ, ઈમેલ અને સોશિયલ મીડિયા જેવા મહત્વપૂર્ણ એકાઉન્ટ માટે અલગ પાસવર્ડ રાખવો ખૂબ જરૂરી માનવામાં આવે છે.
Password Manager બની શકે છે શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ
જો તમને અનેક પાસવર્ડ યાદ રાખવામાં મુશ્કેલી પડે છે તો Password Managerનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. Google Password Manager, Apple iCloud Keychain અને Bitwarden જેવી સેવાઓ તમારા પાસવર્ડને સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત રાખે છે.
આ સાધનોની મદદથી દરેક વેબસાઈટ માટે અલગ અને મજબૂત પાસવર્ડ બનાવી શકાય છે. જરૂર પડ્યે તે ઓટોફિલ સુવિધા દ્વારા આપમેળે પાસવર્ડ દાખલ પણ કરી આપે છે. પરિણામે પાસવર્ડ યાદ રાખવાની જરૂરિયાત ઘણી હદ સુધી ઘટી જાય છે.
Passkey ટેક્નોલોજી બની રહી છે ભવિષ્ય
તાજેતરના સમયમાં અનેક ટેક કંપનીઓ Passkey આધારિત લોગિન સિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. આ પદ્ધતિમાં પરંપરાગત પાસવર્ડની જરૂર રહેતી નથી. તેના બદલે ફિંગરપ્રિન્ટ, Face Unlock અથવા ડિવાઇસના સ્ક્રીન લોકનો ઉપયોગ કરીને લોગિન કરી શકાય છે.
સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતોના મતે Passkey ટેક્નોલોજી ફિશિંગ હુમલા અને પાસવર્ડ ચોરી જેવા જોખમોને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે. ભવિષ્યમાં વધુ કંપનીઓ આ પદ્ધતિ અપનાવે તેવી શક્યતા છે.
સાયબર સુરક્ષા માટે પાસવર્ડ સાથે આ બાબતો પણ મહત્વપૂર્ણ
માત્ર મજબૂત પાસવર્ડ બનાવવો પૂરતો નથી. Two-Factor Authentication (2FA) સક્રિય કરવાથી સુરક્ષા વધુ મજબૂત બને છે. આ પદ્ધતિમાં પાસવર્ડ ઉપરાંત OTP અથવા Authentication Appની મદદથી વધારાની ચકાસણી કરવામાં આવે છે. તેમજ કોઈ અજાણી લિંક પર ક્લિક કરવું, શંકાસ્પદ વેબસાઈટમાં લોગિન કરવું અથવા પોતાના પાસવર્ડ અન્ય લોકો સાથે શેર કરવું ટાળવું જોઈએ. સાયબર સુરક્ષામાં સાવચેતી જ સૌથી મોટું રક્ષણ માનવામાં આવે છે.
