અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા સૈન્ય તણાવની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલની કિંમતો પર જોવા મળી રહી છે. તાજેતરમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં આશરે 12% નો તોતિંગ વધારો નોંધાયો છે. ઈરાન દ્વારા વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz)ને બંધ કરવાની ધમકી મળતા વિશ્વભરમાં ઈંધણની તંગીનો ફફડાટ ફેલાયો છે. વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો મોટો હિસ્સો આ જળમાર્ગ પરથી પસાર થતો હોવાથી આ માર્ગમાં સર્જાતો કોઈ પણ વિક્ષેપ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે.
ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા અને હોર્મુઝ માર્ગ પર નિર્ભરતા
ભારત પોતાની તેલની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે મોટા પાયે હોર્મુઝના માર્ગ પર આધાર રાખે છે. આ આંકડાઓ ભારતની ચિંતા વધારે તેવા છે:
દૈનિક આયાત: ભારત પ્રતિદિન આશરે 2.5 મિલિયનથી 2.7 મિલિયન બેરલ કાચું તેલ આ માર્ગે મંગાવે છે. આ પુરવઠો મુખ્યત્વે ઈરાક, સાઉદી અરેબિયા, કુવૈત અને UAE જેવા દેશોમાંથી આવે છે.
ગેસ પુરવઠો: માત્ર તેલ જ નહીં, પરંતુ ભારત તેની LPG જરૂરિયાતનો 90% થી 100% હિસ્સો અને LNG આયાતનો આશરે 60% હિસ્સો આ જ માર્ગ મારફતે મેળવે છે.
કિંમતોમાં વધારો: જો આ માર્ગ બંધ થાય તો ક્રૂડ ઓઈલની કિંમત પ્રતિ બેરલ 100 ડોલરને પાર કરી શકે છે. ભારત માટે કાચા તેલના ભાવમાં માત્ર 1 ડોલરનો વધારો પણ વાર્ષિક આયાત બિલમાં 2 મિલિયન ડોલરનો બોજો વધારે છે.
ભારત પાસે કેટલો તેલ ભંડાર છે?
કટોકટીની સ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે ભારતે Strategic Petroleum Reserve (વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર) તૈયાર કર્યા છે. વર્તમાન અહેવાલો અનુસાર, ભારત પાસે આશરે 10 દિવસની રાષ્ટ્રીય માંગને પૂરી કરી શકે તેટલો કાચા તેલનો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે. જોકે, આ ભંડાર ટૂંકા ગાળાની રાહત આપી શકે છે, પરંતુ જો હોર્મુઝ માર્ગ લાંબા સમય સુધી બંધ રહે તો તે પૂરતો નથી.
પુરવઠા માટેના વૈકલ્પિક વિકલ્પો
જો પશ્ચિમ એશિયામાં સંકટ ઘેરાય, તો ભારતને આયાતના સ્ત્રોત બદલવાની ફરજ પડશે:
રશિયા પર નિર્ભરતા: ભારત ફરી એકવાર રશિયા પાસેથી તેલની ખરીદી વધારી શકે છે. જોકે, મધ્ય પૂર્વથી તેલ આવતા માત્ર 5 દિવસ લાગે છે, જ્યારે રશિયાથી શિપમેન્ટ આવતા અંદાજે એક મહિનો લાગે છે.
અન્ય દેશો: ભારત વેનેઝુએલા, બ્રાઝિલ અને આફ્રિકન દેશો પાસેથી તેલની આયાત વધારવા અંગે ગંભીરતાથી વિચારી શકે છે.
સામાન્ય જનતા પર શું થશે અસર?
ભારત તેની જરૂરિયાતનું આશરે 88% તેલ આયાત કરે છે. જો સપ્લાય ચેઈન ખોરવાય અને તેલ મોંઘું થાય, તો તેની સીધી અસર ટ્રાન્સપોર્ટેશનના ખર્ચ પર પડશે. પરિણામે જીવન જરૂરિયાતની ચીજવસ્તુઓ અને ખાદ્યપદાર્થોના ભાવમાં વધારો થતા મોંઘવારી માઝા મૂકી શકે છે.
