મિડલ ઇસ્ટમાં વધતા ભૂરાજકીય તણાવ અને વ્યાપારિક જહાજો પર થઈ રહેલા હુમલાઓ વચ્ચે ભારત સરકારે સમુદ્રી સુરક્ષાને લઈને મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. વિશ્વના સૌથી વ્યૂહાત્મક અને વ્યસ્ત સમુદ્રી માર્ગોમાં ગણાતા સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ, ફારસની ખાડી અને ઓમાનની ખાડી આસપાસ સર્જાયેલી અસુરક્ષાની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતના શિપિંગ મહાનિદેશાલયે નવી અને કડક મેરિટાઇમ સિક્યોરિટી એડવાઇઝરી જાહેર કરી છે.
આ એડવાઇઝરી હેઠળ આ સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં કામગીરી કરતા ભારતીય ફ્લેગવાળા તમામ જહાજો તેમજ ભારતીય નાવિકોને ઉચ્ચ સ્તરની સતર્કતા રાખવા સૂચના આપવામાં આવી છે. ખાસ કરીને તાજેતરમાં ભારતીય ચાલકદળ ધરાવતા કોમર્શિયલ જહાજો પર થયેલા હુમલાઓ પછી ભારત સરકારે સમુદ્રી સુરક્ષા મુદ્દે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
3 હુમલા પછી ભારતની ચિંતા વધી
તાજેતરના અઠવાડિયાઓ દરમિયાન ઓમાનના દરિયાકાંઠા નજીક અને ખાડી વિસ્તારમાં વ્યાપારિક જહાજો પર થયેલા હુમલાઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી સુરક્ષા વ્યવસ્થાને લઈને અનેક પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે. આ હુમલાઓમાં ભારતીય નાવિકો પણ નિશાન બન્યા હતા અને ત્રણ ભારતીય નાવિકોના મોત થયા હોવાનું સામે આવ્યું છે.
આ દુઃખદ ઘટનાએ માત્ર ભારતને જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વૈશ્વિક શિપિંગ ઉદ્યોગને ચિંતામાં મૂકી દીધો છે. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા પરિવહન માર્ગોમાંનું એક છે, જ્યાંથી દરરોજ લાખો બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ અને કુદરતી ગેસનું પરિવહન થાય છે. વિશ્વના ઊર્જા પુરવઠાનો મોટો હિસ્સો આ જ માર્ગ પરથી પસાર થતો હોવાથી અહીં સર્જાતી કોઈપણ અસ્થિરતા વૈશ્વિક અર્થતંત્રને સીધી અસર કરી શકે છે.
ભારતીય સત્તાવાળાઓના અંદાજ મુજબ હાલમાં સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝના પૂર્વીય અને પશ્ચિમી છેડાઓ પર કાર્યરત 13 ભારતીય ફ્લેગ ધરાવતા જહાજોમાં આશરે 622 ભારતીય નાવિકો તહેનાત છે. આ ઉપરાંત 18,000થી વધુ ભારતીય નાવિકો વિવિધ વિદેશી ફ્લેગ ધરાવતા વેપારી જહાજો પર આ સમગ્ર ખાડી વિસ્તારમાં ફરજ બજાવી રહ્યા છે.
ડ્રોન અને મિસાઈલ હુમલાના વધતા જોખમ સામે તૈયારી
ભારત સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલી નવી સુરક્ષા માર્ગદર્શિકામાં આધુનિક યુદ્ધ તકનીકો અને ઉભરતા ખતરાઓને ખાસ ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યા છે. શિપ ઓપરેટરો અને જહાજના કેપ્ટનોને નિયમિત સુરક્ષા કવાયત યોજવા તેમજ તમામ સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓની સમીક્ષા કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે.
ખાસ કરીને 'શિપ સિક્યોરિટી એલર્ટ સિસ્ટમ' (SSAS)ને સંપૂર્ણપણે કાર્યરત રાખવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આ સિસ્ટમ કોઈપણ હુમલા અથવા કટોકટીની સ્થિતિમાં તાત્કાલિક એલર્ટ મોકલવામાં મદદરૂપ બને છે.
નવી એડવાઇઝરીમાં આત્મઘાતી ડ્રોન, લાંબા અંતરની મિસાઇલ, લોઇટરિંગ મ્યુનિશન્સ અને પાણીની સપાટી પર સંચાલિત માનવરહિત બોટ જેવા ખતરાઓ અંગે વિશેષ ચેતવણી આપવામાં આવી છે. રાત્રિના સમયે અથવા જોખમી સમુદ્રી માર્ગોમાંથી પસાર થતી વખતે વધારાની સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવવા માટે પણ સૂચના આપવામાં આવી છે.
આ પણ વાંચો: SpaceXના IPOએ બનાવ્યો વિશ્વ રેકોર્ડ : $75 બિલિયન ઊભા કર્યા બાદ Elon Musk બન્યા વિશ્વના પ્રથમ Trillionaire
ભારતીય નૌસેના અને સુરક્ષા એજન્સીઓ સાથે સતત સંપર્ક
સમુદ્રી સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનાવવા માટે જહાજોને ભારતીય નૌસેના અને સંબંધિત એજન્સીઓ સાથે સતત સંપર્કમાં રહેવા માટે જણાવવામાં આવ્યું છે. કોઈપણ શંકાસ્પદ હલચલ, અજાણી બોટ, ડ્રોન પ્રવૃત્તિ અથવા સુરક્ષા જોખમ જણાય તો તેની તાત્કાલિક જાણ કરવાની ફરજિયાત સૂચના આપવામાં આવી છે.
આ માટે ભારત સરકારના ‘ડીજીકોમ સેન્ટર’ અને ભારતીય નૌસેનાના ‘ઇન્ફોર્મેશન ફ્યુઝન સેન્ટર – ઇન્ડિયન ઓશન રિજન (IFC-IOR)’ને મુખ્ય સંકલન કેન્દ્ર તરીકે કાર્યરત રાખવામાં આવ્યા છે. આ બંને સંસ્થાઓ ચોવીસે કલાક સમુદ્રી માર્ગો પર નજર રાખી રહી છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા એજન્સીઓ સાથે માહિતીની આપ-લે કરી રહી છે.
આ પણ વાંચો: ઈરાન-ઈઝરાયેલ સંઘર્ષમાં મોટો વળાંક! : ટ્રમ્પનો યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાનો દાવો, પરંતુ તેહરાન હજુ મૌન
ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વનો મુદ્દો
વિશ્વભરમાં આશરે 3.2 લાખ ભારતીય નાવિકો વિવિધ વેપારી જહાજો પર સેવા આપી રહ્યા છે. ભારતીય નાવિકો વૈશ્વિક શિપિંગ ઉદ્યોગમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે, જેના કારણે તેમની સુરક્ષા ભારત માટે માત્ર માનવતાવાદી મુદ્દો જ નહીં પરંતુ વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક રીતે પણ અત્યંત મહત્વનો વિષય છે.
ખાડી વિસ્તાર ભારતના ઊર્જા આયાત માટે પણ જીવનરેખા સમાન છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો મધ્ય પૂર્વમાંથી આયાત કરે છે. આવી સ્થિતિમાં આ વિસ્તારમાં સુરક્ષા સંકટ ઊભું થવાથી તેલ પુરવઠા, વેપાર અને પરિવહન ખર્ચ પર સીધી અસર થઈ શકે છે.
રાજદ્વારી સ્તરે પણ સક્રિય બન્યું ભારત
સમુદ્રી હુમલાઓ અને ભારતીય નાગરિકોના મોત બાદ ભારતે રાજદ્વારી સ્તરે પણ સક્રિય અભિગમ અપનાવ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારે આ મુદ્દે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને ખાડી ક્ષેત્રમાં સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિવિધ દેશો અને સંસ્થાઓ સાથે સતત સંપર્ક જાળવી રાખ્યો છે.
ભારતે ખાડી દેશો, આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી સુરક્ષા સંગઠનો અને સહયોગી રાષ્ટ્રો સાથે સંકલન વધાર્યું છે, જેથી ભારતીય નાવિકો અને જહાજોની સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનાવી શકાય. હાલની સ્થિતિને જોતા તમામ ભારતીય નાવિકો અને જહાજોને ‘હાઈએસ્ટ સ્ટેટ ઓફ એલર્ટ’ પર રહેવા સલાહ આપવામાં આવી છે.
