વીજળીના વધતા બિલ અને વારંવાર થતા પાવર કટથી બચવા માટે દેશભરમાં સોલર એનર્જી સિસ્ટમની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે. ઘરો, ઓફિસો અને ઉદ્યોગોમાં સોલર પેનલ લગાવવાનું પ્રમાણ સતત વધી રહ્યું છે. સોલર એનર્જીને સ્વચ્છ અને લાંબા ગાળે સસ્તો ઊર્જા સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે, પરંતુ ઘણા લોકો તેના સંભવિત જોખમો વિશે અજાણ હોય છે. સામાન્ય રીતે પ્રશિક્ષિત ટેક્નિશિયન દ્વારા યોગ્ય રીતે ઇન્સ્ટોલ અને જાળવણી કરવામાં આવે તો સોલર સિસ્ટમ ખૂબ સુરક્ષિત સાબિત થાય છે, પરંતુ ટેક્નિકલ ખામી, નબળી ગુણવત્તાના સાધનો અથવા ખોટી ઇન્સ્ટોલેશનના કારણે આ સિસ્ટમ ગંભીર અકસ્માતનું કારણ પણ બની શકે છે. તેથી સોલર સિસ્ટમ લગાવતા પહેલાં તેના જોખમો અને બચાવના ઉપાયો વિશે જાણવું જરૂરી છે.
કરંટ લાગવાનું સૌથી મોટું જોખમ
સોલર પેનલ સતત DC એટલે કે ડાયરેક્ટ કરંટ ઉત્પન્ન કરે છે. ઘણા લોકોને લાગે છે કે વીજ પુરવઠો બંધ થઈ જાય પછી સમગ્ર સિસ્ટમ નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે, પરંતુ હકીકતમાં સોલર પેનલ દિવસ દરમિયાન સતત વીજળી ઉત્પન્ન કરતી રહે છે. એટલે કે ગ્રિડ સપ્લાય બંધ હોવા છતાં પેનલ, DC કેબલ અને કનેક્ટર લાઇવ રહી શકે છે.
જો કોઈ વાયર ખુલ્લો પડી જાય, કેબલ ડેમેજ થઈ જાય અથવા કનેક્ટર ઢીલા થઈ જાય તો વ્યક્તિ સીધા કરંટના સંપર્કમાં આવી શકે છે. આવા કિસ્સાઓમાં ગંભીર ઇજા અથવા જીવલેણ અકસ્માત પણ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને મરામત દરમિયાન સાવચેતી રાખવી અત્યંત જરૂરી છે.
DC Arc Faultથી લાગી શકે છે આગ
સોલર સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલું બીજું મોટું જોખમ DC Arc Fault છે. જ્યારે કોઈ ઢીલા અથવા ક્ષતિગ્રસ્ત ઇલેક્ટ્રિકલ જોડાણ વચ્ચે વીજપ્રવાહ કૂદકો મારે છે ત્યારે આ સ્થિતિ સર્જાય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ભારે ગરમી ઉત્પન્ન થાય છે.
આ ગરમી વાયરનું ઇન્સ્યુલેશન ઓગાળી શકે છે અને આસપાસના દહનશીલ પદાર્થોને આગ પકડાવી શકે છે. અનેક સોલર સિસ્ટમ આગની ઘટનાઓ પાછળ DC Arc Fault જવાબદાર હોવાનું જોવા મળ્યું છે. તેથી ગુણવત્તાયુક્ત કનેક્ટર અને નિયમિત નિરીક્ષણ ખૂબ જરૂરી છે.
વીજળી પડવાથી થઈ શકે છે ભારે નુકસાન
સામાન્ય રીતે સોલર પેનલ બિલ્ડિંગની સૌથી ઊંચી જગ્યાએ સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં આકાશી વીજળી પડવાનો ખતરો પણ વધે છે. જો સિસ્ટમમાં યોગ્ય અર્થિંગ અને સર્જ પ્રોટેક્શન વ્યવસ્થા ન હોય તો વીજળી પડવાથી ઇન્વર્ટર, બેટરી, કેબલ અને ઘરનાં અન્ય ઇલેક્ટ્રિકલ ઉપકરણોને ભારે નુકસાન થઈ શકે છે.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે યોગ્ય લાઇટનિંગ પ્રોટેક્શન સિસ્ટમ અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાની અર્થિંગ વ્યવસ્થા સોલર પ્રોજેક્ટનો મહત્વનો ભાગ હોવો જોઈએ.
વરસાદ અને ભેજ પણ બની શકે છે સમસ્યા
સોલર પેનલ આખું વર્ષ ખુલ્લા વાતાવરણમાં રહે છે. તેને વરસાદ, ગરમી, ભેજ, ધૂળ અને તીવ્ર પવન જેવી પરિસ્થિતિઓનો સતત સામનો કરવો પડે છે. જો કનેક્ટર્સ યોગ્ય રીતે સીલ ન કરવામાં આવ્યા હોય તો તેમાં ભેજ પ્રવેશી શકે છે, જેના કારણે શોર્ટ સર્કિટ અથવા કરંટ લીકેજ જેવી સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે.
વધુ ભેજવાળા વિસ્તારોમાં મેટલ માઉન્ટિંગ સ્ટ્રક્ચર અને કેબલ જોડાણોમાં કાટ લાગવાનો ખતરો પણ રહે છે. સમયસર જાળવણી ન કરવામાં આવે તો આખી સિસ્ટમની કાર્યક્ષમતા અને સલામતી બંને પર અસર પડી શકે છે.
સોલર સિસ્ટમમાં જોખમ કેવી રીતે ઘટાડી શકાય?
સોલર એનર્જી સિસ્ટમને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા માટે પ્રથમ અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ પગલું એ છે કે હંમેશા પ્રમાણિત અને અનુભવી ટેક્નિશિયન પાસેથી જ ઇન્સ્ટોલેશન કરાવવું જોઈએ. સસ્તા અને બિનપ્રમાણિત સાધનોનો ઉપયોગ ભવિષ્યમાં મોટી સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે.
સિસ્ટમ સ્થાપિત કરતા પહેલાં છતની મજબૂતી, ઉપલબ્ધ જગ્યા અને ઇલેક્ટ્રિકલ સુરક્ષાની સંપૂર્ણ તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. સાથે જ ઉચ્ચ ગુણવત્તાના કેબલ, કનેક્ટર, સર્જ પ્રોટેક્ટર અને અર્થિંગ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
નિયમિત સર્વિસિંગ અને નિરીક્ષણ દ્વારા નાના દોષોને શરૂઆતમાં જ શોધી શકાય છે, જેથી મોટા અકસ્માતોને ટાળી શકાય. સોલર સિસ્ટમની કામગીરી પર સતત નજર રાખવાથી પણ જોખમમાં ઘટાડો થાય છે.
