જૂનું વાયરિંગ બની શકે છે જીવલેણ આગનું કારણ? : જાણો શોર્ટ સર્કિટથી બચવા શું કરવું

Short circuit: ઘરમાં લાગતી આગના કેસો વધતા જાય છે અને મોટાભાગે તેની પાછળ એક સામાન્ય પરંતુ ગંભીર કારણ જોવા મળે છે- શોર્ટ સર્કિટ. દિવાલની અંદર છુપાયેલું જૂનું વાયરિંગ ઘણીવાર સમય સાથે નબળું પડી જાય છે અને નાનકડી ભૂલને પણ મોટી દુર્ઘટનામાં ફેરવી શકે છે. ખાસ કરીને ગરમીના સમયમાં વધતો ઇલેક્ટ્રિકલ લોડ અને ભેજ મળીને આ જોખમને અનેકગણું વધારી દે છે.

શોર્ટ સર્કિટ શું છે અને કેમ બને છે?

શોર્ટ સર્કિટ ત્યારે થાય છે જ્યારે ઇલેક્ટ્રિકલ કરંટ તેના નિર્ધારિત માર્ગમાંથી ભટકી જાય છે અને ઓછા પ્રતિરોધવાળા માર્ગથી વહેવા લાગે છે. આ સ્થિતિમાં વાયરિંગમાં અચાનક વધારે કરંટ પસાર થાય છે, જેના કારણે ગરમી, સ્પાર્ક અને આગ લાગી શકે છે.

ઘરમાં શોર્ટ સર્કિટ થવાના મુખ્ય કારણોમાં જૂનું વાયરિંગ, ખોટી ઇન્સ્ટોલેશન, ઓવરલોડ, ભેજ અને નબળી ગુણવત્તાના ઇલેક્ટ્રિકલ સાધનોનો સમાવેશ થાય છે. ખાસ કરીને દિવાલની અંદર છુપાયેલા વાયરિંગમાં નુકસાન થવું સૌથી વધુ ખતરનાક સાબિત થાય છે કારણ કે તે દેખાતું નથી.

ભૂગર્ભ વાયરિંગનું આયુષ્ય અને બદલવાનો યોગ્ય સમય

ઇલેક્ટ્રિકલ નિષ્ણાતોના મતે સારી ગુણવત્તાવાળું ભૂગર્ભ વાયરિંગ સામાન્ય રીતે 15 થી 20 વર્ષ સુધી સુરક્ષિત રીતે કાર્ય કરી શકે છે. પરંતુ આ સમયગાળા પછી વાયરિંગની ઇન્સ્યુલેશન ક્ષમતા ઘટવા લાગે છે.

20 વર્ષથી વધુ જૂના ઘરોમાં વાયરિંગને તરત ચકાસવું અત્યંત જરૂરી છે. ઘણા કેસોમાં અંદરથી વાયર કાટ લાગેલા હોય છે અથવા ઇન્સ્યુલેશન તૂટી ગયું હોય છે, જેના કારણે નાનકડી ચિંગારી પણ આગનું સ્વરૂપ લઈ શકે છે.

જો ઇલેક્ટ્રિશિયન વાયરિંગ બદલવાની સલાહ આપે તો તેને અવગણવું ભારે જોખમકારક બની શકે છે.

શોર્ટ સર્કિટનું જોખમ ક્યારે વધી જાય છે?

ગરમીના સમયમાં શોર્ટ સર્કિટનો ખતરો નોંધપાત્ર રીતે વધે છે. કારણ કે એ સમયે એર કંડિશનર, કુલર, ફ્રિજ અને અન્ય હાઈ-લોડ ઉપકરણો સતત ચાલે છે. આ વધેલા લોડને કારણે જૂનું વાયરિંગ ગરમ થવા લાગે છે અને તેની અંદરની ઇન્સ્યુલેશન મટીરિયલ ઓગળવા લાગે છે.

બીજું મોટું કારણ છે ભેજ. દિવાલોમાંથી ભેજ વાયરિંગ સુધી પહોંચે ત્યારે કરંટ લીકેજ અને સ્પાર્કિંગની શક્યતા વધી જાય છે. આ સ્પાર્કિંગ ઘણીવાર નજરે ન પડે એવી જગ્યાએ શરૂ થઈને મોટી આગમાં બદલાઈ જાય છે.

આ ઉપરાંત, જો ઘરમાં યોગ્ય અર્થિંગ ન હોય તો પણ શોર્ટ સર્કિટનું જોખમ વધે છે.

નબળા વાયરિંગના ચેતવણીના સંકેતો

ઘરમાં ઇલેક્ટ્રિકલ સમસ્યાઓ અચાનક નહીં પરંતુ ધીમે ધીમે સંકેતો આપે છે. નીચેના લક્ષણોને ક્યારેય અવગણવા જોઈએ નહીં:

વારંવાર MCB ટ્રિપ થવું અથવા પાવર કટ થવો

સ્વીચ, સોકેટ અથવા વાયરિંગમાંથી બળતરની ગંધ આવવી

દિવાલ અથવા સ્વીચને સ્પર્શ કરતાં હળવો ઝણઝણાટ લાગવો

લાઇટ્સનું વારંવાર ધીમું-ઉજળું થવું

પ્લગ પોઈન્ટ પાસે ગરમી અનુભવાવું

આ તમામ સંકેતો દર્શાવે છે કે વાયરિંગ અંદરથી નુકસાન પામ્યું છે અને તાત્કાલિક નિરીક્ષણ જરૂરી છે.

શોર્ટ સર્કિટ અને આગના મોટા જોખમો

શોર્ટ સર્કિટ માત્ર ઇલેક્ટ્રિકલ સમસ્યા નથી પરંતુ તે જીવલેણ આગનું મુખ્ય કારણ બની શકે છે. ખાસ કરીને રહેણાંક વિસ્તારોમાં એક નાનકડી ચિંગારી પણ મિનિટોમાં આખા ઘરને લપેટમાં લઈ શકે છે.

તાજેતરના ઘણા આગના કેસોમાં જોવા મળ્યું છે કે જૂનું વાયરિંગ અને ઓવરલોડેડ સર્કિટ મુખ્ય કારણ હતા. આવા અકસ્માતોમાં માત્ર સંપત્તિ જ નહીં પરંતુ જીવનહાનિનો પણ ગંભીર ખતરો રહે છે.

બચાવ માટે જરૂરી પગલાં

ઘરમાં ઇલેક્ટ્રિકલ સલામતી માટે કેટલીક મૂળભૂત બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે:

પ્રથમ, હંમેશા ISI-માર્ક ધરાવતા અને ફાયર-રેઝિસ્ટન્ટ વાયરિંગનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. સસ્તા અને લોકલ વાયરિંગ લાંબા ગાળે જોખમકારક સાબિત થાય છે.

બીજું, ઘરમાં યોગ્ય અર્થિંગ સિસ્ટમ હોવી જરૂરી છે. અર્થિંગ કરંટને સુરક્ષિત રીતે જમીનમાં ઉતારી દે છે, જે શોક અને આગ બંનેથી બચાવે છે.

ત્રીજું, MCB અને RCCB જેવા પ્રોટેક્શન ડિવાઇસનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ જેથી ઓવરલોડ અથવા લીકેજ થતાં તરત પાવર બંધ થઈ જાય.

ચોથું, દર 4-5 વર્ષે ઇલેક્ટ્રિકલ સિસ્ટમનું સંપૂર્ણ ચેકઅપ કરાવવું જોઈએ.

આ પણ વાંચો: સવારની ચાથી લઈને રાત સુધી : જાણો એક સામાન્ય ભારતીય દિવસભરમાં કેટલા પ્રકારના ટેક્સ ભરે છે?

શોર્ટ સર્કિટ સંબંધિત આગના કેસોમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વધારો

ભારતમાં શોર્ટ સર્કિટ સંબંધિત આગના કેસોમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વધારો જોવા મળ્યો છે. શહેરી વિસ્તારોમાં વધતા લોડ, એર કંડિશનરનો વધતો ઉપયોગ અને જૂના બિલ્ડિંગ્સનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આ જોખમને વધુ ગંભીર બનાવે છે.

આ વિષય માત્ર ટેકનિકલ નથી પરંતુ સીધો પરિવારની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલો છે. સમયસર જાળવણી અને યોગ્ય બદલાવ મોટા અકસ્માતોને રોકી શકે છે.