ભારતમાં મોટાભાગના લોકો માને છે કે ટેક્સ માત્ર આવકવેરો ભરનારા લોકો જ ચૂકવે છે, પરંતુ હકીકતમાં લગભગ દરેક નાગરિક દરરોજ કોઈ ને કોઈ સ્વરૂપે ટેક્સ ચૂકવી રહ્યો હોય છે. સવારમાં ઊઠીને ટૂથપેસ્ટ વાપરવાથી લઈને રાત્રે મોબાઇલ પર ઈન્ટરનેટ ચલાવવા સુધી અનેક વસ્તુઓ અને સેવાઓ પર સરકાર દ્વારા સીધા કે પરોક્ષ રીતે ટેક્સ વસૂલવામાં આવે છે. પરિણામે, સામાન્ય માણસ પોતાની કમાણીનો એક હિસ્સો માત્ર આવકવેરા રૂપે જ નહીં પરંતુ રોજિંદા ખર્ચમાં પણ સરકારને ચૂકવતો રહે છે.
ભારતમાં હાલ GST પ્રણાલી લાગુ છે, જેના હેઠળ અલગ-અલગ વસ્તુઓ અને સેવાઓ પર 5%, 12%, 18% અને 28% સુધીના ટેક્સ સ્લેબ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. બીજી તરફ પેટ્રોલ અને ડીઝલ જેવી વસ્તુઓ હજુ GST હેઠળ આવતી નથી અને તેના પર અલગથી VAT તથા એક્સાઇઝ ડ્યૂટી લાગુ થાય છે.
દિવસની શરૂઆતમાં ક્યાં મળે છે ટેક્સમાંથી રાહત?
સામાન્ય પરિવારના રસોડામાં વપરાતી કેટલીક આવશ્યક વસ્તુઓ પર સરકાર ટેક્સમાંથી રાહત આપે છે.
ખુલ્લું દૂધ
તાજા શાકભાજી
ખુલ્લો લોટ
દાળ
ખુલ્લું દહીં
આવી વસ્તુઓ સામાન્ય રીતે 0% GST હેઠળ આવે છે. જોકે આ રાહત મોટાભાગે અનબ્રાન્ડેડ અથવા ખુલ્લા ઉત્પાદનો માટે જ ઉપલબ્ધ હોય છે.
ચા-નાસ્તા સાથે શરૂ થાય છે ટેક્સની વસૂલી
જેમ જ લોકો પેકેટબંદ ખાદ્ય વસ્તુઓનો ઉપયોગ શરૂ કરે છે તેમ ટેક્સ લાગુ થવા લાગે છે.
પેકેટબંદ ખાદ્ય સામગ્રી
ચા
કોફી
ખાંડ
મસાલા
આવી વસ્તુઓ પર સામાન્ય રીતે 5% GST લાગુ થાય છે. એટલે કે રોજની ચા પણ ટેક્સ વિના મળતી નથી.
જો નાસ્તામાં પ્રોસેસ્ડ ફૂડ અથવા પેકેટબંદ વસ્તુઓનો ઉપયોગ થાય તો ટેક્સનો દર વધે છે.
ફ્રૂટ જ્યુસ
પ્રોસેસ્ડ ફૂડ
પેકેટબંદ માખણ
રેડી-ટુ-ઈટ ફૂડ
આવા ઉત્પાદનો પર 12% સુધી GST લાગુ થઈ શકે છે.
બાથરૂમમાં પણ ટેક્સનો ખર્ચ
સવારમાં વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા માટે વપરાતી અનેક વસ્તુઓ પર પણ ટેક્સ વસૂલવામાં આવે છે.
ટૂથપેસ્ટ
સાબુ
શેમ્પૂ
આવી વસ્તુઓ પર સામાન્ય રીતે 5% GST હોય છે. જ્યારે કેટલીક પ્રીમિયમ વસ્તુઓ પર વધુ ટેક્સ લાગે છે.
પરફ્યુમ
માઉથવોશ
હેન્ડવોશ
આ પ્રોડક્ટ્સ પર 18% સુધી GST લાગુ થઈ શકે છે.
કપડાં અને ઘરગથ્થુ વસ્તુઓ ખરીદવી પણ મોંઘી
આધુનિક જીવનમાં જરૂરી ગણાતી અનેક વસ્તુઓ પર 18% સુધી GST વસૂલવામાં આવે છે.
ટીવી
ફ્રિજ
વોશિંગ મશીન
એર કન્ડિશનર
અનેક પ્રકારના રેડીમેડ કપડાં
આવી ખરીદી વખતે ગ્રાહકોને મૂળ કિંમત ઉપરાંત નોંધપાત્ર ટેક્સ પણ ચૂકવવો પડે છે.
રસ્તા પર નીકળતાં જ શરૂ થાય છે વધુ ખર્ચ
ઘરથી બહાર નીકળ્યા પછી પરિવહન અને ઇંધણ પર લાગતા ટેક્સ સામાન્ય માણસના ખર્ચમાં મોટો ફાળો ધરાવે છે.
કેબ સેવાઓ પર લગભગ 18% GST
ટોલ ટેક્સ
વાહન સંબંધિત વિવિધ ચાર્જ
સૌથી મોટો બોજ પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર ગણાય છે. આ ઇંધણ પર કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા એક્સાઇઝ ડ્યૂટી અને VAT વસૂલવામાં આવે છે, જેના કારણે ગ્રાહકો ચૂકવતી કિંમતનો મોટો હિસ્સો ટેક્સ સ્વરૂપે જાય છે.
મોબાઇલ, બેંકિંગ અને રેસ્ટોરન્ટમાં પણ ટેક્સ
દિવસભરની અનેક સેવાઓ પર પણ GST લાગુ થાય છે.
મોબાઇલ રિચાર્જ
ઈન્ટરનેટ બિલ
બેંકિંગ સેવાઓ
રેસ્ટોરન્ટમાં ભોજન
આ સેવાઓ પર સામાન્ય રીતે 18% GST વસૂલવામાં આવે છે. એટલું જ નહીં, ફિટનેસ માટે જિમ જતાં લોકો પણ ટેક્સ ચૂકવે છે.
જિમ અને ફિટનેસ સેવાઓ પર 5% GST
કોલ્ડ ડ્રિંક્સ અને તમાકુ પર સૌથી વધુ ટેક્સ
સરકાર કેટલીક વસ્તુઓને લક્ઝરી અથવા આરોગ્ય માટે હાનિકારક શ્રેણીમાં રાખે છે.
કોલ્ડ ડ્રિંક્સ
તમાકુ ઉત્પાદનો
કેટલીક લક્ઝરી કાર
આવા ઉત્પાદનો પર GST ઉપરાંત સેસ સહિત કુલ ટેક્સનો દર 40% અથવા તેનાથી વધુ પણ થઈ શકે છે.
સામાન્ય માણસ પર ડબલ ટેક્સનો બોજ?
આર્થિક નિષ્ણાતોના મતે ઘણા નાગરિકો બે સ્તરે ટેક્સ ચૂકવે છે.
સૌ પ્રથમ, જો વ્યક્તિની આવક નક્કી મર્યાદાથી વધુ હોય તો તેને આવકવેરો (Income Tax) ચૂકવવો પડે છે. ત્યારબાદ બચેલી આવકમાંથી જ્યારે તે બજારમાં ખરીદી કરે છે અથવા સેવાઓ લે છે ત્યારે GST, VAT અને અન્ય પરોક્ષ કરોના રૂપમાં ફરી ટેક્સ ચૂકવે છે. આ કારણસર ઘણા લોકો માને છે કે કમાણી વખતે પણ ટેક્સ અને ખર્ચ કરતી વખતે પણ ટેક્સ ચૂકવવો પડે છે. જોકે સરકારનું કહેવું છે કે આ કર પ્રણાલી દ્વારા દેશના વિકાસ, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આરોગ્ય, શિક્ષણ અને જાહેર સેવાઓ માટે જરૂરી આવક પ્રાપ્ત થાય છે.
