દેશભરના કરોડો LPG ગ્રાહકો માટે ફરી એકવાર મોંઘવારીનો ઝાટકો લાગ્યો છે. 14.2 કિલોગ્રામના ઘરેલુ LPG સિલિન્ડરની કિંમતમાં ₹29નો વધારો કરવામાં આવ્યો છે, જે 7 જૂનથી અમલમાં આવ્યો છે. નવી કિંમત લાગુ થયા બાદ દિલ્હીમાં ઘરેલુ ગેસ સિલિન્ડરનો ભાવ ₹913થી વધીને ₹942 થયો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ અને ગેસના વધતા ભાવ તેમજ પશ્ચિમ એશિયામાં વધતી ભૂરાજકીય અનિશ્ચિતતાને આ ભાવવધારાનું મુખ્ય કારણ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
પરંતુ આ વધેલી કિંમત છતાં ગ્રાહકો જે રકમ ચૂકવે છે તે સિલિન્ડરની વાસ્તવિક કિંમત કરતાં હજુ ઘણી ઓછી હોવાનું કહેવાય છે. પેટ્રોલિયમ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર ઘરેલુ LPG સિલિન્ડર ગ્રાહક સુધી પહોંચાડવા માટેનો કુલ ખર્ચ વર્તમાન વેચાણ કિંમત કરતાં ઘણો વધુ છે.
એક LPG સિલિન્ડરની વાસ્તવિક કિંમત કેટલી?
ભારત પોતાની કુલ LPG જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો વિદેશમાંથી આયાત કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ગેસના ભાવ, ડોલર-રૂપિયો વિનિમય દર, ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ અને વિતરણ વ્યવસ્થા સહિતના ખર્ચને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે તો 14.2 કિલોગ્રામના એક ઘરેલુ LPG સિલિન્ડરની વાસ્તવિક કિંમત અંદાજે ₹1,600થી ₹1,700 વચ્ચે હોવાનું માનવામાં આવે છે.
કેટલાક ઉદ્યોગ અહેવાલો અનુસાર આ ખર્ચ સરેરાશ ₹1,642 સુધી પહોંચી શકે છે. તેની સામે ગ્રાહકોને સિલિન્ડર ₹942માં આપવામાં આવે છે.
સરકાર અને તેલ કંપનીઓને કેટલું નુકસાન?
વર્તમાન ભાવ મુજબ એક સિલિન્ડર પર અંદાજે ₹650થી ₹700 સુધીની અન્ડર-રિકવરી થતી હોવાનું માનવામાં આવે છે.
સરળ ભાષામાં કહીએ તો:
સિલિન્ડરની અંદાજિત વાસ્તવિક કિંમત: ₹1,600થી ₹1,700
દિલ્હીમાં ગ્રાહક ભાવ: ₹942
અંદાજિત નુકસાન: ₹650થી ₹700 પ્રતિ સિલિન્ડર
આ તફાવતનો મોટો ભાગ સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) અને વિવિધ સરકારી સહાય દ્વારા સંભાળવામાં આવે છે, જેથી ગ્રાહકો પર સંપૂર્ણ બોજ ન આવે.
ઉજ્જ્વલા યોજના હેઠળ વધુ રાહત
પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જ્વલા યોજના (PMUY) હેઠળ આવતા લાભાર્થીઓને વધારાની સબસિડી આપવામાં આવે છે. આ યોજના હેઠળ સરકાર પ્રતિ સિલિન્ડર ₹300ની સીધી સહાય આપે છે.
તેના કારણે:
સામાન્ય ગ્રાહક કિંમત: ₹942
PMUY સબસિડી: ₹300
અસરકારક કિંમત: લગભગ ₹642
આ રીતે ગરીબ અને ગ્રામ્ય પરિવારોને રસોઈ ગેસ વધુ સસ્તા દરે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.
LPG પર કેમ વધી રહ્યો છે ખર્ચ?
LPGની કિંમત નક્કી કરવામાં અનેક પરિબળો જવાબદાર હોય છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય LPG ભાવ
કાચા તેલના વૈશ્વિક દર
ડોલર સામે રૂપિયાની સ્થિતિ
આયાત ખર્ચ
શિપિંગ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ
સ્થાનિક વિતરણ ખર્ચ
તાજેતરના મહિનાઓમાં વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં વધેલી અસ્થિરતાના કારણે LPG આયાત વધુ મોંઘી બની છે, જેના કારણે સરકાર અને તેલ કંપનીઓ પર નાણાકીય દબાણ વધ્યું છે.
LPG સબસિડીનો કેટલો મોટો બોજ?
દેશમાં કરોડો પરિવારોને રિયાયતી દરે LPG ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે સરકાર અને તેલ કંપનીઓને મોટો ખર્ચ કરવો પડે છે.
અહેવાલો અનુસાર:
ઘરેલુ LPG ક્ષેત્રમાં કુલ અન્ડર-રિકવરી આશરે ₹60,000 કરોડ સુધી પહોંચી હોવાનું માનવામાં આવે છે.
તેલ કંપનીઓને રાહત આપવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ₹30,000 કરોડની વિશેષ સહાય મંજૂર કરી છે.
આ પગલાનો હેતુ તેલ કંપનીઓની નાણાકીય સ્થિતિને મજબૂત રાખવાનો અને ગ્રાહકોને સતત પુરવઠો મળતો રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
