આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં વધી રહેલા ભૂરાજકીય તણાવની અસર હવે ગુજરાતના દરિયાઈ વેપાર અને શિપિંગ ઉદ્યોગ પર સીધી દેખાઈ રહી છે. દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના સલાયા બંદરનું માલવાહક જહાજ ‘હાજી અલી’ ઓમાન નજીક દરિયામાં ડૂબી જતાં સમગ્ર કાંઠા વિસ્તારમાં ચિંતા અને ભયનો માહોલ ફેલાયો છે. પ્રાથમિક માહિતી અનુસાર, જહાજ કોઈ અજાણ્યા વિસ્ફોટક હુમલાનો ભોગ બન્યું હોવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
ઓમાનના લિમાહ નજીક આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં બનેલી આ ગંભીર ઘટનાએ ગુજરાતના પરંપરાગત શિપિંગ વ્યવસાયને ઝંઝોળી નાખ્યો છે. સલાયા બંદર સાથે સંકળાયેલું MSV HAJI ALI BDI 1492 નામનું માલવાહક જહાજ દરિયામાં ગરકાવ થઈ ગયું છે. ઘટનાના સમયે જહાજ બરબરા બંદરથી શારજાહ તરફ લાઈવ સ્ટોક લઈને જઈ રહ્યું હતું.
માહિતી અનુસાર, 13 મેના રોજ વહેલી સવારે અંદાજે 3:30 વાગ્યે જહાજ ઓમાનના લિમાહ દરિયાઈ વિસ્તારમાંથી પસાર થઈ રહ્યું હતું. એ દરમિયાન અચાનક જહાજ સાથે કોઈ અજાણ્યો વિસ્ફોટક પદાર્થ અથડાયો હતો. પ્રાથમિક આશંકા મુજબ આ હુમલો ડ્રોન અથવા મિસાઈલ દ્વારા થયો હોઈ શકે છે. અથડામણ બાદ જહાજમાં જોરદાર વિસ્ફોટ થયો અને થોડી જ મિનિટોમાં આગ ફાટી નીકળી હતી.
આગ એટલી વિકરાળ હતી કે જહાજ પર હાજર ખલાસીઓને બચાવ માટે તરત નિર્ણય લેવો પડ્યો હતો. આગ વધતા જહાજ ઝડપથી પાણીમાં ગરકાવ થવા લાગ્યું હતું, જેના કારણે ક્રૂએ લાઈફબોટનો સહારો લીધો હતો.
14 ખલાસીઓનો સમયસર બચાવ
જહાજમાં કુલ 14 લોકો સવાર હતા, જેમાં એક ટંડેલ અને 13 ખલાસીઓનો સમાવેશ થતો હતો. અત્યંત જોખમી પરિસ્થિતિ વચ્ચે તમામ સભ્યોએ સમયસૂચકતા દાખવી અને લાઈફબોટ મારફતે દરિયામાં ઉતરી ગયા હતા. બાદમાં ઓમાન કોસ્ટગાર્ડે તાત્કાલિક રેસ્ક્યુ ઓપરેશન હાથ ધરી તમામ ખલાસીઓને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢ્યા હતા.
બચાવાયેલા તમામ સભ્યોને ડીબા બંદર પર પહોંચાડવામાં આવ્યા હોવાનું જાણવા મળે છે. પ્રાથમિક અહેવાલો મુજબ તમામ ખલાસીઓ સુરક્ષિત છે અને કોઈ જાનહાનિ થઈ નથી. આ ઘટનાએ એક મોટી દુર્ઘટનાને ટાળી દીધી હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
સલાયામાં ઇન્ડિયન સેલિંગ વેસલ્સ એસોસિયેશનના જનરલ સેક્રેટરી આદમ ભાયાએ જણાવ્યું હતું કે તમામ ખલાસીઓ સલામત છે અને તેમના જરૂરી દસ્તાવેજો પણ સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યા છે. સાથે જ ભારત સરકારને ખલાસીઓને સુરક્ષિત રીતે પરત લાવવા માટે રજૂઆત કરવામાં આવી હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી બન્યું વૈશ્વિક ચિંતાનું કેન્દ્ર
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગોમાંથી એક માનવામાં આવે છે. વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં તેલ અને વેપારી જહાજો આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે આ વિસ્તાર અત્યંત સંવેદનશીલ બની ગયો છે.
દરિયાઈ સુરક્ષા એજન્સીઓ અગાઉ પણ ચેતવણી આપી ચૂકી છે કે આ વિસ્તારમાં વેપારી જહાજો માટે જોખમ વધી રહ્યું છે. ડ્રોન હુમલા, મિસાઈલ હુમલા અને જહાજોને નિશાન બનાવવાની ઘટનાઓને કારણે અનેક દેશોએ પોતાના શિપિંગ ઓપરેશન્સ માટે વધારાની સુરક્ષા વ્યવસ્થા શરૂ કરી છે.
ગુજરાતના કચ્છ, જામનગર અને દેવભૂમિ દ્વારકા વિસ્તારમાંથી સંચાલિત પરંપરાગત માલવાહક જહાજો લાંબા સમયથી મધ્ય પૂર્વ, આફ્રિકા અને ગલ્ફ દેશો વચ્ચે વેપાર કરતા આવ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં વધતા જોખમોનો સીધો ફટકો ગુજરાતના દરિયાઈ વેપારને પડી રહ્યો છે.
એક અઠવાડિયામાં બીજી મોટી ઘટના
સલાયા બંદર માટે ચિંતાજનક બાબત એ છે કે ટૂંકા ગાળામાં આ બીજી મોટી ઘટના બની છે. અગાઉ પણ સલાયા સાથે જોડાયેલું એક જહાજ આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં અકસ્માતનો ભોગ બન્યું હતું. સતત બની રહેલી આવી ઘટનાઓને કારણે શિપિંગ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા વેપારીઓ, જહાજ માલિકો અને ખલાસીઓમાં ભયનો માહોલ સર્જાયો છે.
ખાસ કરીને નાના અને પરંપરાગત જહાજ સંચાલકો માટે આવી ઘટનાઓ આર્થિક રીતે પણ ભારે નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. જહાજ ડૂબવાથી માલસામાન, વીમા, વેપારી કરાર અને માનવ સુરક્ષા જેવા અનેક પ્રશ્નો ઉભા થાય છે.
હાલ ઓમાન પોલીસ અને સંબંધિત દરિયાઈ સુરક્ષા એજન્સીઓ સમગ્ર ઘટનાની તપાસ કરી રહી છે. હુમલો કોણે કર્યો અને પાછળ શું કારણ હતું તે અંગે સત્તાવાર માહિતી હજુ બહાર આવી નથી. જોકે પ્રાથમિક તપાસમાં આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ સાથે આ ઘટનાનો સંબંધ હોવાની શક્યતા નકારી શકાય તેવી સ્થિતિમાં નથી.
ગુજરાતના શિપિંગ ઉદ્યોગ માટે ચેતવણી સમાન ઘટના
આ ઘટના માત્ર એક જહાજના ડૂબવાની નથી, પરંતુ ગુજરાતના દરિયાઈ વેપાર માટે ગંભીર ચેતવણી તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. ખાસ કરીને ગલ્ફ રૂટ પર કામ કરતા જહાજો માટે સુરક્ષા પ્રોટોકોલ વધુ મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત સામે આવી છે.
શિપિંગ નિષ્ણાતોના મતે આગામી સમયમાં આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં સંઘર્ષ વધુ ઊંડો બનશે તો ભારતીય વેપારી જહાજોને વધારાની સુરક્ષા, ટ્રેકિંગ અને નેવિગેશન સપોર્ટની જરૂર પડશે. સાથે જ ખલાસીઓની સુરક્ષા અને ઇમરજન્સી તાલીમ પણ વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂર રહેશે.
