Vladimir Putin : વૈશ્વિક રાજકારણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રમાં હાલમાં એક ખૂબ જ મોટો અને આશ્ચર્યજનક ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. વર્ષ 2002 થી લઈને 2025 સુધીના લાંબા સમયગાળામાં વૈશ્વિક બજારમાંથી અઢળક પ્રમાણમાં સોનાની ખરીદી કરનાર રશિયા અચાનક જ પોતાના કિંમતી સોનાના ભંડારને બજારમાં વેચી રહ્યું છે. વર્ષ 2026 ની શરૂઆતના મહિનાઓમાં જ રશિયાએ રેકોર્ડબ્રેક સોનાનું વેચાણ કર્યું છે, જેને પગલે દુનિયાભરના આર્થિક નિષ્ણાતો અને માર્કેટ એનાલિસ્ટ્સ ચિંતામાં મુકાયા છે. ઘણા લોકો એવું વિચારી રહ્યા છે કે શું આ કોઈ વૈશ્વિક આર્થિક મંદી અથવા કોઈ મોટી આફતનો સંકેત છે, કે પછી આ અણધાર્યા આર્થિક નિર્ણય પાછળ રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની કોઈ અલગ જ વ્યુહરચના કામ કરી રહી છે, તેના વિશે જાણો.
સોનાના ભંડારમાં મોટો ઘટાડો
રશિયા માત્ર ઓઇલ અને નેચરલ ગેસ માટે જ નહીં, પરંતુ દુનિયાભરમાં પોતાના અઢળક સોનાના ભંડાર માટે પણ એક શક્તિશાળી દેશ ગણાય છે. ઉપલબ્ધ આંકડાઓ અનુસાર, રશિયા પાસે અંદાજે 2304.75 ટન સોનાનો વિશાળ ભંડાર છે, જેની વર્તમાન આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર કિંમત લગભગ 337.5 અબજ ડોલર જેટલી થવા જાય છે. પરંતુ વર્ષ 2026 ના મે મહિનાના એકલા આંકડા પર નજર કરીએ તો, સેન્ટ્રલ બેન્ક ઓફ રશિયાએ અંદાજે 73.9 મિલિયન ઔંસ જેટલું સોનું ખુલ્લા બજારમાં વેચી દીધું છે. આ પહેલા જાન્યુઆરીથી એપ્રિલ 2026 દરમિયાન પણ રશિયાએ 9,00,000 ઔંસ એટલે કે આશરે 28 ટન સોનાનું તાબડતોબ વેચાણ કર્યું હતું. આ ઘટાડો આર્થિક દૃષ્ટિએ એટલો મોટો છે કે વર્ષ 2002 પછી રશિયાએ ક્યારેય પણ આટલી મોટી માત્રામાં સોનું વેચ્યું નથી. રશિયાના ગોલ્ડ રિઝર્વમાં આવેલો આ ઘટાડો છેલ્લા 24 વર્ષનો સૌથી મોટો આઉટફ્લો માનવામાં આવી રહ્યો છે.
ઐતિહાસિક ખરીદી બાદ મોટો યુ-ટર્ન
જો રશિયાની ભૂતકાળની આર્થિક રણનીતિ અને તેના ટ્રેક રેકોર્ડ પર નજર કરવામાં આવે, તો આ વેચાણ ખરેખર આશ્ચર્ય પમાડે તેવું છે. વર્ષ 2002 થી 2025 વચ્ચે રશિયાએ અન્ય તમામ અસ્કયામતો કરતાં સોના પર વધુ ભરોસો મૂક્યો હતો અને આશરે 1900 ટનથી વધુ સોનાની ખરીદી પોતાના સેન્ટ્રલ બેંકના ખાતામાં કરી હતી. જેમાં વર્ષ 2008 થી 2012 વચ્ચે વૈશ્વિક મંદીના સમયે આશરે 500 ટન સોનું ખરીદ્યું હતું, જ્યારે વર્ષ 2014 થી 2019 વચ્ચે અલગ-અલગ આર્થિક પરિસ્થિતિઓમાં 1200 ટન સોનાની આક્રમક ખરીદી કરવામાં આવી હતી. પરંતુ વર્ષ 2026 માં પ્રવેશતાની સાથે જ રશિયાએ સોના અંગેની પોતાની આ દાયકાઓ જૂની વ્યુહરચના સંપૂર્ણપણે પલટી નાખી છે. રશિયાની સેન્ટ્રલ બેન્કે વર્ષ 2022 થી 2025 વચ્ચે આશરે 150 અબજ ડોલરનું સોનું વેચ્યું હતું, જ્યારે વર્ષ 2026 ના શરૂઆતના બે મહિનામાં જ 35 અબજ ડોલરનું સોનું વેચીને એક નવો રેકોર્ડ બનાવી દીધો છે.
ઓલટાઇમ હાઇથી તૂટ્યા સોનાના ભાવ: બે જ દિવસમાં ચાંદી 9 હજાર સસ્તી, ખરીદદારો માટે સુવર્ણ તક
યુદ્ધનો વધતો આર્થિક બોજ
આ આશ્ચર્યજનક અને મોટા નિર્ણય પાછળનું સૌથી મુખ્ય કારણ યુક્રેન સાથે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલું ભીષણ યુદ્ધ છે. કોઈપણ દેશ માટે લાંબો સમય યુદ્ધ લડવું આર્થિક રીતે અત્યંત ખર્ચાળ સાબિત થતું હોય છે, અને રશિયા સાથે પણ એવું જ થઈ રહ્યું છે. યુદ્ધના હથિયારો, સૈન્ય વ્યવસ્થા અને આંતરિક સુરક્ષા પાછળ રશિયાનો રોજેરોજનો ખર્ચ ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. પરિણામે, સરકારની વાર્ષિક કમાણી અને વાસ્તવિક ખર્ચ વચ્ચેનું અંતર (રાજકોષીય ખાધ) સતત મોટું થઈ રહ્યું છે. હાલમાં રશિયાની બજેટ ડેફિસિટ (બજેટ ખાધ) 4.6 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી ગઈ છે. જ્યારે સરકારની આવક કરતાં તેનો ખર્ચ વધી જાય, ત્યારે બજારને સ્થિર રાખવા માટે દેશના અનામત ભંડારનો સહારો લેવો પડે છે, અને રશિયા આ ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે જ પોતાનું સોનું વેચી રહ્યું છે.
કાળા સમુદ્રમાં ચીનના જહાજ પર રશિયાનો ડ્રોન હુમલો: પુતિન-જિનપિંગની મુલાકાત પહેલાં ખળભળાટ, ઝેલેન્સ્કીના દાવાથી વૈશ્વિક રાજકારણ ગરમાયું
આર્થિક પ્રતિબંધો અને રૂબલને બચાવવાનો પ્રયાસ
યુદ્ધની આડઅસર તરીકે અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો (યુરોપિયન યુનિયન) દ્વારા રશિયા પર લાદવામાં આવેલા કડક આર્થિક અને વેપાર પ્રતિબંધો રશિયાની મુશ્કેલીઓમાં સતત વધારો કરી રહ્યા છે. રશિયાની કમાણીનો સૌથી મોટો હિસ્સો ક્રૂડ ઓઇલ અને નેચરલ ગેસની નિકાસ પર આધારિત છે. પરંતુ આ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોના કારણે રશિયાની હાઇડ્રોકાર્બન નિકાસ અને તેમાંથી થતી ડોલરની આવક પર બ્રેક વાગી છે. આ કપરા સંજોગોમાં ઉર્જાની વધતી કિંમતો વચ્ચે દેશનું અર્થતંત્ર ન તૂટે અને તેના સ્થાનિક ચલણ 'રૂબલ' (Ruble) નું મૂલ્ય ગગડી ન જાય તે માટે રશિયાને સોનું વેચીને ગ્લોબલ કરન્સી મેળવવાની ફરજ પડી રહી છે.
સોનાના ઊંચા ભાવથી મોટો નફો
આ સમગ્ર પ્રક્રિયા પાછળ માત્ર રશિયાની આર્થિક મજબૂરી જ જવાબદાર નથી, પરંતુ આની પાછળ એક ખૂબ જ સ્માર્ટ આર્થિક ગણતરી (પ્રોફિટ બુકિંગ) પણ છુપાયેલી છે. હાલના સમયમાં વૈશ્વિક બજારમાં ભૌગોલિક તણાવને કારણે સોનાના ભાવ પોતાના ઓલ-ટાઇમ હાઇ એટલે કે સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યા છે. રશિયાએ ભૂતકાળમાં વર્ષો પહેલા જ્યારે સોનાના ભાવ ખૂબ નીચા હતા, ત્યારે સસ્તા ભાવે સોનું ખરીદીને મોટો સ્ટોક કર્યો હતો. હવે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાની કિંમતો આસમાને છે, ત્યારે રશિયા આ મોંઘા ભાવે સોનું વેચીને જબરદસ્ત નફો કમાઈ રહ્યું છે. આ નફાના નાણાંથી રશિયા એક કાંકરે બે પક્ષી મારી રહ્યું છે - એક તો યુદ્ધનો ખર્ચ નીકળી રહ્યો છે અને બીજું દેશમાં કેશ લિક્વિડિટી (રોકડ પ્રવાહ) જળવાઈ રહી છે.
