Russia-Ukraine War : રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધને ચાર વર્ષથી વધુ સમય વીતી ગયો છે અને આ દરમિયાન બંને દેશોએ આધુનિક હથિયારો તથા નવીન સૈન્ય તકનીકોનો વ્યાપક ઉપયોગ કર્યો છે. તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર, રશિયાએ યુદ્ધના મેદાનમાં S8000 ‘બેન્ડેરોલ’ (Banderol) નામની નવી ક્રુઝ મિસાઇલનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો છે, જેને યુક્રેનની હવાઈ સંરક્ષણ વ્યવસ્થા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પડકાર તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. યુક્રેનિયન સૈન્ય અને ગુપ્તચર વર્તુળોમાં એવી ચર્ચા છે કે આ મિસાઇલ પરંપરાગત ક્રુઝ મિસાઇલ અને લો-કોસ્ટ હુમલાખોર ડ્રોનની વિશેષતાઓનું સંયોજન ધરાવે છે. જોકે, તેના તમામ તકનીકી દાવાઓની સ્વતંત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સંપૂર્ણ પુષ્ટિ થઈ નથી, પરંતુ ઉપલબ્ધ સૈન્ય વિશ્લેષણો તેને રશિયાની નવી પેઢીની ચોકસાઈ આધારિત હુમલા ક્ષમતાનો ભાગ ગણાવે છે.
યુક્રેનની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ માટે કેમ વધી રહી છે ચિંતા?
અહેવાલો મુજબ રશિયાએ છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં મોટી સંખ્યામાં બેન્ડેરોલ મિસાઇલોના ઉપયોગ દ્વારા યુક્રેનના વિવિધ વિસ્તારોને નિશાન બનાવ્યા છે. યુક્રેનિયન અધિકારીઓનું કહેવું છે કે આ મિસાઇલોની ઓળખ, ટ્રેકિંગ અને અવરોધન સામાન્ય ક્રુઝ મિસાઇલની સરખામણીએ વધુ મુશ્કેલ બની રહ્યું છે. સૈન્ય વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર, આ મિસાઇલની ગતિ આશરે 520 થી 560 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક સુધી રહી શકે છે, જ્યારે વિશેષ પરિસ્થિતિઓમાં તે લગભગ 650 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક સુધી પહોંચે તેવી માહિતી સામે આવી છે. યુક્રેન હાલમાં જમીન આધારિત મોબાઇલ ફાયર યુનિટ્સ અને ભારે મશીનગનોથી ડ્રોન તથા નીચી ઊંચાઈએ ઉડતા લક્ષ્યોને તોડી પાડવાનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ ઊંચી ગતિ ધરાવતા આવા હથિયારો સામે આ પદ્ધતિની અસરકારકતા મર્યાદિત બની શકે છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : ખ્વાજા આસિફના નિવેદન પર ભારતનો આકરો જવાબ : વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું- 'તેમની માનસિક સ્થિતિ સ્થિર જણાતી નથી'
ઝડપ, કદ અને દાવપેચ કરવાની ક્ષમતા
બેન્ડેરોલ મિસાઇલમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલ જેટ એન્જિન તેને ઝડપથી ગતિ વધારવાની ક્ષમતા આપે છે. પરિણામે, પરંપરાગત રીતે સંચાલિત હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ માટે તેને સમયસર શોધવી અને નિશાન બનાવવું મુશ્કેલ બની શકે છે. રક્ષણ નિષ્ણાતોના મત મુજબ, આવી મિસાઇલ સામે વધુ સ્વચાલિત અને રડાર આધારિત એન્ટિ-એરક્રાફ્ટ સિસ્ટમોની જરૂરિયાત ઊભી થઈ શકે છે. જર્મન બનાવટની Gepard જેવી સિસ્ટમોનો ઉલ્લેખ પણ કરવામાં આવે છે, જે ઝડપથી ગતિ બદલતા લક્ષ્યોને ટ્રેક કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. માહિતી મુજબ, બેન્ડેરોલની લંબાઈ અંદાજે પાંચ મીટર અને વિંગસ્પેન લગભગ 2.2 મીટર હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. તેનું તુલનાત્મક રીતે નાનું કદ પરંપરાગત રડાર સિસ્ટમ માટે તેની શોધને વધુ જટિલ બનાવી શકે છે.
એન્ટિ-જામિંગ ટેક્નોલોજી પણ ચર્ચામાં
યુક્રેનના લશ્કરી ગુપ્તચર અહેવાલો મુજબ, આ મિસાઇલ હવામાં ઝડપી વળાંકો લઈ શકે છે અને મેન્યુવર કરવાની નોંધપાત્ર ક્ષમતા ધરાવે છે. આ વિશેષતા હવાઈ સંરક્ષણ સિસ્ટમો માટે તેની આગાહી કરવી મુશ્કેલ બનાવે છે. અહેવાલોમાં એવું પણ જણાવવામાં આવ્યું છે કે મિસાઇલમાં કોમેટા ડિજિટલ સેટેલાઇટ નેવિગેશન સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ પ્રકારની ટેકનોલોજી GPS સિગ્નલમાં અવરોધ ઊભો કરવાના પ્રયાસો સામે સુરક્ષા પ્રદાન કરી શકે છે. જો કે, તેની વાસ્તવિક કાર્યક્ષમતા અંગે સ્વતંત્ર પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી. યુક્રેન અને પશ્ચિમી દેશો લાંબા સમયથી રશિયન મિસાઇલો સામે ઇલેક્ટ્રોનિક વૉરફેર અને સિગ્નલ જામિંગ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં વધુ અદ્યતન એન્ટિ-જામિંગ પ્રણાલીઓ યુદ્ધના સ્વરૂપમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર લાવી શકે છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : મ્યાનમાર સરહદે ચીનનું શક્તિશાળી LPAR રડાર તૈનાત : ભારતના મિસાઇલ પરીક્ષણો પર રહેશે નજર?
આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો છતાં વિદેશી ઘટકોનો ઉપયોગ
આ મિસાઇલ અંગે સૌથી વધુ ચર્ચા તેની સપ્લાય ચેઇનને લઈને થઈ રહી છે. અહેવાલો અનુસાર, તેમાં વિવિધ દેશોની કંપનીઓ દ્વારા બનાવાયેલા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને અન્ય ઘટકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. યુક્રેનિયન તપાસ અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આ મિસાઇલમાં 30 જેટલી વિદેશી કંપનીઓના બનાવેલા 20થી વધુ મુખ્ય ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે. સાથે જ તેમાં વિવિધ દેશોમાંથી મેળવવામાં આવેલી અનેક હાઇ-ટેક માઇક્રોચિપ્સનો ઉપયોગ થતો હોવાનો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો છે. આ મુદ્દો પશ્ચિમી પ્રતિબંધોની અસરકારકતા અંગે પણ પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે મધ્ય એશિયા, કોકેસસ અને મધ્ય પૂર્વના કેટલાક વેપારી નેટવર્ક્સ મારફતે સંવેદનશીલ ટેક્નોલોજી રશિયન ઉદ્યોગ સુધી પહોંચી રહી હોઈ શકે છે.
ચીની એન્જિનથી લઈને જાપાની બેટરી સુધી
ઉપલબ્ધ માહિતી મુજબ, બેન્ડેરોલ મિસાઇલમાં ચીની કંપનીનું Swiwin SW800 Pro જેટ એન્જિન વપરાયું હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. કેટલાક સૈન્ય વિશ્લેષણો મુજબ આ પ્રકારનું એન્જિન ખુલ્લા બજારમાં ખરીદી શકાય છે અને તેની કિંમત આશરે 16 હજાર અમેરિકન ડોલર હોવાનું કહેવામાં આવે છે. તે ઉપરાંત જાપાનની Murata કંપનીની બેટરી, દક્ષિણ કોરિયન સર્વો મોટર્સ અને અમેરિકન અથવા સ્વિસ મૂળના ઇલેક્ટ્રોનિક નિયંત્રણ ઘટકોનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ તમામ દાવાઓની સ્વતંત્ર તપાસ અને સત્તાવાર પુષ્ટિ હજુ મર્યાદિત છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ હવે માત્ર સૈન્ય શક્તિનો સંઘર્ષ નથી રહ્યો, પરંતુ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન, ટેક્નોલોજીકલ પ્રતિબંધો અને અદ્યતન હથિયાર પ્રણાલીઓ વચ્ચેની સ્પર્ધામાં પણ પરિવર્તિત થઈ ગયો છે. આગામી મહિનાઓમાં યુક્રેન પશ્ચિમી દેશો પાસેથી વધુ અદ્યતન એર ડિફેન્સ સિસ્ટમો મેળવવાનો પ્રયાસ તેજ કરી શકે છે, જ્યારે રશિયા નવા પ્રકારના લાંબા અંતરના ચોકસાઈ આધારિત હથિયારોનો ઉપયોગ વધારવાની સંભાવના પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
