બિહારમાં SIR એટલે કે મતદાર યાદીના ખાસ સઘન સુધારા પર સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી છે. કોર્ટનું કહેવું છે કે નાગરિકો અને બિન-નાગરિકોને મતદાર યાદીમાંથી બાકાત રાખવા અને સમાવવા એ ભારતના ચૂંટણી પંચના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે. સુપ્રીમ કોર્ટ 24 જૂને ચૂંટણી પંચ દ્વારા આપવામાં આવેલા SIR આદેશ સામે દાખલ કરાયેલી અરજીઓની સુનાવણી કરી રહી હતી. બાર અને બેન્ચના અહેવાલ મુજબ, ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત અને ન્યાયાધીશ જોયમાલા બાગચીની બેન્ચે પણ આધાર કાર્ડ અને નાગરિકતા પર ચૂંટણી પંચના દલીલને યોગ્ય ગણાવી હતી. પંચે કહ્યું હતું કે આધાર કાર્ડ નાગરિકતાનો પુરાવો નથી. ખાસ વાત એ છે કે કોર્ટ એ હકીકત સાથે અસંમત હતી કે SIR દરમિયાન ચૂંટણી પંચ દ્વારા માંગવામાં આવેલા ઘણા દસ્તાવેજો બિહારના લોકો પાસે નથી.
દસ્તાવેજોનો દલીલ સ્વીકારવામાં આવી ન હતી
SIR દરમિયાન ઓળખ તરીકે સમાવિષ્ટ દસ્તાવેજોનો મુદ્દો પણ કોર્ટમાં ઉઠ્યો. વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલે કહ્યું કે યાદીમાં સમાવિષ્ટ ઘણા દસ્તાવેજો બિહારના લોકો પાસે નથી. જેના પર ન્યાયાધીશ કાંતે ઘણા દસ્તાવેજો તરફ ધ્યાન દોર્યું જે લોકો પાસે હશે.
કોર્ટે શું કહ્યું?
કોર્ટે કહ્યું, 'તેઓ નાગરિક છે કે નહીં તે જોવા માટે કંઈક રજૂ કરવું પડશે. ફેમિલી રજિસ્ટર, પેન્શન કાર્ડ વગેરે છે. એવું કહેવું ખૂબ જ સામાન્ય છે કે લોકો પાસે આ દસ્તાવેજો નથી' સિબ્બલે કોર્ટને જણાવ્યું કે ચૂંટણી અધિકારીઓ આધાર કાર્ડ અને રેશન કાર્ડ સ્વીકારી રહ્યા નથી'. સુનાવણી દરમિયાન, ન્યાયાધીશ કાંતે એમ પણ કહ્યું કે ચૂંટણી પંચનું કહેવું સાચું છે કે આધારને નાગરિકતાનો એકમાત્ર પુરાવો ગણી શકાય નહીં.
અરજીઓમાં શું છે?
ADR એટલે કે એસોસિએશન ઓફ ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે SIRમાં નિર્ધારિત પ્રક્રિયા વિના, લાખો નાગરિકો તેમના પ્રતિનિધિઓ પસંદ કરી શકશે નહીં. એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે આનાથી દેશની લોકશાહી અને નિષ્પક્ષ ચૂંટણીઓ પર અસર પડશે.
ચૂંટણી પંચ શું કહે છે?
ચૂંટણી પંચે કોર્ટને કહ્યું છે કે તેને બંધારણની કલમ 324 અને જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ 1950 ની કલમ 21 (3) હેઠળ મતદાર યાદીનું નિરીક્ષણ કરવાનો અધિકાર છે. પંચે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે શહેરી વિસ્તારોમાંથી અન્ય રાજ્યોમાં લોકોના સ્થળાંતર, વસ્તી વિષયક ફેરફારો અને હાલની યાદીમાં ભૂલો અંગેની ચિંતાઓને કારણે SIR હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો.
