Cryptocurrency Regulation: ક્રિપ્ટોકરન્સી અને અન્ય વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ્સ (VDA) ભારત જેવા ઊભરતા અને વિકાસશીલ અર્થતંત્રો માટે ગંભીર નાણાકીય જોખમ ઊભું કરી શકે છે. આ કારણસર આવી ડિજિટલ સંપત્તિઓને દેશમાં કાયદેસર દરજ્જો આપવો જોઈએ નહીં, એવી સ્પષ્ટ રજૂઆત રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (આરબીઆઈ)એ સંસદીય સ્થાયી સમિતિ સમક્ષ કરી છે. આરબીઆઈનું માનવું છે કે ક્રિપ્ટોકરન્સીનું અસરકારક નિયમન કરવું અત્યંત મુશ્કેલ છે અને તેના કારણે નાણાકીય સ્થિરતા, રોકાણકારોની સુરક્ષા અને દેશની આર્થિક વ્યવસ્થા સામે નવા પડકારો ઊભા થઈ શકે છે. આરબીઆઈએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે, હાલમાં ભારતમાં કોઈપણ સરકારી નિયામક સંસ્થા દ્વારા ક્રિપ્ટોકરન્સી અથવા વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ્સનું સત્તાવાર નિયમન કરવામાં આવતું નથી. તેથી આવા સાધનોમાં રોકાણ કરનારાઓને મોટું નુકસાન થાય અથવા તેમની મૂડી સંપૂર્ણપણે ડૂબી જાય તો સરકાર, આરબીઆઈ અથવા અન્ય કોઈ સરકારી વિભાગ તેની જવાબદારી સ્વીકારી શકશે નહીં. કેન્દ્રીય બેંકે રોકાણકારોને સાવચેતી રાખવાની પણ અપીલ કરી છે.
આતંકવાદી ભંડોળ અને નાર્કોટિક્સ દાણચોરીમાં ઉપયોગની આશંકા
ભાજપના વરિષ્ઠ સાંસદ ભર્તૃહરિ મહતાબની અધ્યક્ષતાવાળી સંસદીય સ્થાયી સમિતિ સમક્ષ રજૂઆત કરતાં આરબીઆઈના પ્રતિનિધિઓએ જણાવ્યું હતું કે ડિજિટલ કરન્સીનો ઉપયોગ આતંકવાદી સંગઠનોને ભંડોળ પૂરું પાડવા, નાર્કોટિક્સ દાણચોરી, મની લોન્ડરિંગ અને અન્ય ગેરકાયદેસર નાણાકીય વ્યવહારો માટે થઈ શકે છે. આવી પ્રવૃત્તિઓ પર અસરકારક નિયંત્રણ જાળવવું મુશ્કેલ બનતું હોવાથી નિયમનકારી સંસ્થાઓ માટે તે મોટો પડકાર બની શકે છે.
આરબીઆઈએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, ક્રિપ્ટો ટ્રેડિંગ સાથે સંકળાયેલી ઘણી કંપનીઓ અને પ્લેટફોર્મ વિદેશમાં કાર્યરત છે. આ ઓફશોર એન્ટિટીઓની પ્રવૃત્તિઓ પર નજર રાખવી, વ્યવહારોની પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરવી અને ગેરકાયદેસર નાણાંના પ્રવાહને રોકવો અત્યંત જટિલ બની જાય છે. આ જ કારણસર ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોએ ક્રિપ્ટોકરન્સી પ્રત્યે સાવચેતીપૂર્વકનો અભિગમ અપનાવવો જોઈએ.
આ પણ વાંચો: 8th Pay Commission : વેતનમાં આવશે વસંત?, 8મા વેતન પંચથી બેઝિક સેલરી ₹69 હજાર થવાની ચર્ચા
વૈશ્વિક સ્તરે અલગ-અલગ દેશોની જુદી નીતિઓ
આરબીઆઈએ સંસદીય સમિતિને વિવિધ દેશોની નીતિઓ અંગે પણ માહિતી આપી હતી. રજૂઆત મુજબ ચીન અને કતાર જેવા કેટલાક દેશોએ ક્રિપ્ટોકરન્સી સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ પર સંપૂર્ણ અથવા આંશિક પ્રતિબંધ લગાવ્યો છે. બીજી તરફ યુરોપના કેટલાક દેશોએ કડક નિયમન અને પારદર્શક માળખા સાથે વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ્સને મર્યાદિત સ્વીકૃતિ આપી છે. કેન્દ્રીય બેંકનું માનવું છે કે, ભારતે પણ પોતાની આર્થિક પરિસ્થિતિ અને નાણાકીય સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને સાવચેતીપૂર્વકનો નિર્ણય લેવો જોઈએ. આરબીઆઈના મતે વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ્સને કાયદેસર દરજ્જો આપવાથી નાણાકીય વ્યવસ્થાની સ્થિરતા પર લાંબા ગાળે નકારાત્મક અસર પડી શકે છે.
સંસદીય સમિતિએ કર્યો વિસ્તૃત અભ્યાસ
'વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ્સ પર અભ્યાસ અને આગળ વધવાનો માર્ગ' વિષય પર સંસદીય સ્થાયી સમિતિએ આરબીઆઈના અધિકારીઓ સાથે વિગતવાર ચર્ચા કરી હતી. સમિતિએ દેશના ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટોની સર્વોચ્ચ સંસ્થા ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ ઓફ ઈન્ડિયા (ICAI)ના પ્રતિનિધિઓ સાથે પણ બેઠક યોજી હતી. ચર્ચા દરમિયાન આઈસીએઆઈએ વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ્સ માટે વ્યાપક કાનૂની અને નિયમનકારી માળખું તૈયાર કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. સંસ્થાએ જણાવ્યું હતું કે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા, નાણાકીય રિપોર્ટિંગના ધોરણો અને પાલન સંબંધિત વ્યવસ્થાઓ વિકસાવવામાં તે સરકાર અને સંબંધિત હિતધારકોને સહયોગ આપી શકે છે.
આ પણ વાંચો: ક્રૂડ ઓઇલ સસ્તુ છતાં ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ કેમ નથી થયું સસ્તુ? : જાણો પડોશી દેશોમાં શું છે હાલના ભાવ
વીડીએ માટે અલગ કાયદાની માંગ
આઈસીએઆઈએ રજૂઆત કરી હતી કે વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ્સના વિવિધ પ્રકારો, તેમની હિસાબી પદ્ધતિ, ઓડિટ પ્રક્રિયા અને કરવેરા સંબંધિત મુદ્દાઓ પર વધુ સંશોધનની જરૂર છે. સંસ્થાનું માનવું છે કે સિદ્ધાંત આધારિત માર્ગદર્શિકા અને સ્પષ્ટ નિયમનકારી માળખું ઉભું કરવાથી રોકાણકારો, કંપનીઓ અને નાણાકીય સંસ્થાઓ માટે અનિશ્ચિતતા ઘટી શકે છે. ભર્તૃહરિ મહતાબે બેઠક બાદ જણાવ્યું હતું કે સંસદીય સમિતિ આવકવેરા કાયદા હેઠળ વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ્સને લગતા પ્રાવધાનોની પણ સમીક્ષા કરી રહી છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે હાલમાં આરબીઆઈનો અભિગમ ભારતમાં વીડીએને કાયદેસર દરજ્જો આપવાના વિરોધમાં છે.
રોકાણકારો માટે ચેતવણી
ક્રિપ્ટોકરન્સી બજારમાં ભારે ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળે છે અને તેના ભાવમાં અચાનક મોટો ઘટાડો થવાની શક્યતા રહે છે. આરબીઆઈના મતે રોકાણકારોએ આવી સંપત્તિઓમાં રોકાણ કરતાં પહેલાં જોખમોને સારી રીતે સમજવા જોઈએ. કારણ કે હાલમાં આવા રોકાણ માટે કોઈ સરકારી સુરક્ષા અથવા ગેરંટી ઉપલબ્ધ નથી અને નુકસાનની સંપૂર્ણ જવાબદારી રોકાણકારોની પોતાની રહેશે.
