જ્યારે તમે તમારી બેંકની એપ ખોલો છો અને વારંવાર વધારાની સેવાઓ ખરીદવા માટે કહેતા સંદેશાઓ અથવા સૂચનાઓ પ્રાપ્ત થાય છે ત્યારે તમને પણ આ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો પડ્યો હશે. આમાંના ઘણા મિસલિડિંગ હોય પણ છે. અથવા જો તમે ચેકઆઉટ દરમિયાન છુપાયેલા ચાર્જ જોયા હોય, તો તમે એકલા નથી. હવે, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) આવી બાબતો પર કડક વલણ અપનાવી રહી છે અને ડિજિટલ બેંકિંગને વધુ પારદર્શક બનાવવા માટે બેંકોને કડક આદેશો જારી કર્યા છે.
RBI એ કહ્યું, 'આ બધું દૂર કરો...'
કેન્દ્રીય બેંકે હવે 'Responsible Business Conduct Amendment Directions, 2026' ના ડ્રાફ્ટમાં બેંકોને કડક સૂચનાઓ જારી કરી છે. RBI એ કહ્યું છે કે બેંકોએ જુલાઈ 2026 સુધીમાં તેમની વેબસાઇટ્સ અને મોબાઇલ એપ્લિકેશન્સમાંથી બધા ડાર્ક પેટર્ન દૂર કરવા જોઈએ, જે ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરવા અથવા દબાણ કરવા માટે રચાયેલ યુક્તિઓ છે. આમાં બેંકો દ્વારા નાણાકીય ઉત્પાદનો અને કોઈપણ સેવાઓ પ્રદાન કરતા પહેલા ગ્રાહકો પાસેથી સ્પષ્ટ સંમતિ લેવી ફરજિયાત સમાવેશ થાય છે.
RBI ના આ પગલાનો ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ગ્રાહકો યોગ્ય માહિતી વિના ઉત્પાદનો ખરીદવા અથવા ફી ચૂકવવામાં ગેરમાર્ગે ન દોરાય. બેંકોને ગ્રાહકની સ્પષ્ટ પરવાનગી વિના નાણાકીય ઉત્પાદનો એકસાથે વેચવા પર પણ પ્રતિબંધ રહેશે.
RBI ડાર્ક પેટર્ન પર કડક કેમ છે?
ડાર્ક પેટર્ન એ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર ઉપયોગમાં લેવાતી ડિઝાઇન તકનીકો છે જેનો હેતુ યુઝર્સ વર્તનને એવી રીતે પ્રભાવિત કરવાનો છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે સમજી શકતા નથી. આમાં છુપાયેલા શુલ્ક, મૂંઝવણભર્યા અથવા લલચાવનારા વિકલ્પો અથવા ગ્રાહકોને વધારાની સેવાઓ સ્વીકારવા માટે પ્રોત્સાહિત કરતા વારંવારના સંકેતો શામેલ હોઈ શકે છે. RBI દ્વારા બેંકોને આ યુક્તિઓ પર કડક કાર્યવાહી કરવાનો નિર્દેશ ગ્રાહકોને બરાબર ખબર પડે અને તેઓ ગેરમાર્ગે દોરાય નહીં તેની ખાતરી કરવા માટે છે.
જુલાઇ સુધી દૂર કરવાના રહેશે ડાર્ક પેટર્ન
બેંકો પાસે જુલાઈ 2026 સુધી ડાર્ક પેટર્નને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવા અને નવા નિયમોનું પાલન કરવાનો સમય છે. RBI દ્વારા આ પગલું મોબાઇલ બેંકિંગ પર લોકોની વધતી જતી નિર્ભરતાના પ્રતિભાવમાં લેવામાં આવ્યું છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ડિજિટલ નાણાકીય સેવાઓને સરળ, ન્યાયી અને વધુ વિશ્વસનીય બનાવવાનો છે.
