ભારતીય રિઝર્વ બેંકે ડિજિટલ ચુકવણીઓને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા માટે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કર્યા છે. આ 1 એપ્રિલ, 2026 થી લાગુ કરવામાં આવશે. RBI ડિજિટલ ચુકવણીમાં ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન લાગુ કરી રહી છે. SMS OTP ઉપરાંત, પાસવર્ડ, ફિંગરપ્રિન્ટ્સ અને બાયોમેટ્રિક્સ જેવી ઘણી નવી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને વ્યવહારો ઓળખવામાં આવશે. RBI આ પદ્ધતિઓ દ્વારા ઓનલાઈન વ્યવહારોને વધુ સુરક્ષિત અને અનુકૂળ બનાવવાનો હેતુ ધરાવે છે, જે લોકોને છેતરપિંડી અને સાયબર ક્રાઈમથી બચાવશે.
RBI એ જાહેરાત કરી છે કે નવા ડિજિટલ ચુકવણી નિયમો 1 એપ્રિલથી અમલમાં આવશે. RBI એ કડક માર્ગદર્શિકા જારી કરી છે જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જો ઓનલાઈન ચુકવણી દરમિયાન આ નિયમોનું પાલન ન કરનારા ગ્રાહકોને કોઈ નુકસાન થાય છે, તો તેમને નુકસાનની સંપૂર્ણ ભરપાઈ કરવી પડશે.
નવી પદ્ધતિઓ
RBI એ જણાવ્યું છે કે SMS OTP ઉપરાંત, પાસવર્ડ, પાસફ્રેઝ PIN, ડેબિટ કાર્ડ, સોફ્ટવેર ટોકન, ફિંગરપ્રિન્ટ અથવા બાયોમેટ્રિક્સ જેવા ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન વિકલ્પોનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. RBI એ સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન ફરજિયાત રહેશે, અને SMS OTP પણ ઉપલબ્ધ રહેશે.
શા માટે જરૂરી
ભારતમાં ઓનલાઈન ચુકવણીઓની સંખ્યા દરરોજ વધી રહી છે, જેમ કે સાયબર ગુનેગારો દ્વારા કરવામાં આવતા ગુનાઓ. આજે, ભારતમાં લગભગ દરેક વ્યક્તિ ઓનલાઈન ચુકવણી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. નાની દુકાનોથી લઈને શાકભાજીની ગાડીઓ સુધી, ઓનલાઈન ચુકવણી સ્વીકારવામાં આવે છે. તેની પહોંચ ભારતમાં લગભગ દરેક વ્યક્તિ સુધી પહોંચી ગઈ છે, પરંતુ સમસ્યા ત્યારે ઊભી થાય છે જ્યારે સાયબર ગુનેગારોથી લોકોને બચાવવાની વાત આવે છે. લોકો ઘણીવાર ઓનલાઈન છેતરપિંડીનો ભોગ બને છે અને તેમની કમાણીના વર્ષો ગુમાવે છે. લોકોની ડિજિટલી ધરપકડ કરવામાં આવી રહી છે અને તેઓ પોલીસને આની જાણ કરવામાં ખચકાટ અનુભવે છે, આમ તેમના મહેનતના પૈસા ગુમાવે છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને, RBI એ ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન લાગુ કરવા માટે હાકલ કરી છે.
