ભારત વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સામેલ હોવાનો દાવો કરી રહ્યું છે અને તાજેતરના સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર દેશનો આર્થિક વિકાસ દર 7.7 ટકા સુધી પહોંચી ગયો છે. જોકે આ મજબૂત વિકાસ દરના દાવા વચ્ચે ભારતીય રિઝર્વ બેંકના પૂર્વ ગવર્નર અને જાણીતા અર્થશાસ્ત્રી રઘુરામ રાજને સત્તાવાર જીડીપી આંકડાઓ અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે. તેમના મતે સરકાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવતા વિકાસના આંકડાઓ અને અર્થતંત્રમાં જોવા મળતી વાસ્તવિક પ્રવૃત્તિઓ વચ્ચે નોંધપાત્ર અંતર જોવા મળે છે.
એક તાજેતરના ઇન્ટરવ્યુમાં રઘુરામ રાજને જણાવ્યું હતું કે જો ભારત ખરેખર 7થી 8 ટકાના દરે સતત વિકાસ કરી રહ્યું હોય, તો તેનો સૌથી મોટો પ્રભાવ ખાનગી ક્ષેત્રના રોકાણમાં જોવા મળવો જોઈએ. પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિમાં એવું બનતું દેખાતું નથી. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે મોટા ઉદ્યોગગૃહો અને કોર્પોરેટ કંપનીઓ નવી ક્ષમતાઓ ઊભી કરવા માટે મોટા પાયે રોકાણ કરતી નથી, જે વિકાસના સત્તાવાર દાવા પર સવાલ ઊભા કરે છે.
GDP વૃદ્ધિ અને રોકાણ વચ્ચેનો વિરોધાભાસ
સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન ભારતની અર્થવ્યવસ્થા 7.7 ટકાના દરે વિકસી છે, જ્યારે અગાઉના વર્ષમાં આ વૃદ્ધિ દર 7.1 ટકા હતો. જાન્યુઆરીથી માર્ચ વચ્ચેના ત્રિમાસિક ગાળામાં પણ જીડીપી વૃદ્ધિ 7.8 ટકા નોંધાઈ હતી. સરકારના દાવા મુજબ આ આંકડા ભારતની મજબૂત આર્થિક સ્થિતિ અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે તેની સ્થિરતાનું પ્રતિબિંબ છે.
પરંતુ રઘુરામ રાજનનું માનવું છે કે આ આંકડાઓને અર્થતંત્રની અન્ય પ્રવૃત્તિઓ સાથે સરખાવવામાં આવે ત્યારે અનેક પ્રશ્નો ઊભા થાય છે. તેમણે કહ્યું કે જો અર્થતંત્રમાં માંગ સતત વધી રહી હોય અને વિકાસ મજબૂત હોય, તો ઉદ્યોગો વધુ ઉત્પાદન ક્ષમતા ઊભી કરવા માટે રોકાણ વધારતા. પરંતુ હકીકતમાં ખાનગી કોર્પોરેટ રોકાણમાં તે પ્રકારનો ઉછાળો જોવા મળતો નથી.
તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે છેલ્લા દસ વર્ષથી આ એક એવો પ્રશ્ન છે જેનો સ્પષ્ટ જવાબ મળ્યો નથી. અર્થતંત્ર ઝડપથી વિકસતું હોવાના દાવા છતાં ઉદ્યોગો મોટા પ્રમાણમાં નવા પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં અથવા ક્ષમતાવર્ધન કરવામાં સાવચેત દેખાઈ રહ્યા છે.
આ પણ વાંચો: એક જ દિવસમાં 20% ઉછળ્યો આ શેર : એક જ ઝાટકે આપી દીધું બમ્પર રિટર્ન, રોકાણકારોના લાખો રૂપિયાનો થયો ફાયદો
'આર્થિક આંકડાઓ અને જમીની હકીકત વચ્ચે અંતર'
પૂર્વ RBI ગવર્નરે જણાવ્યું કે વિકાસના હેડલાઇન આંકડાઓ અને બિઝનેસ વર્તન વચ્ચેનો વિરોધાભાસ તેમને સતત ચિંતિત કરે છે. તેમના શબ્દોમાં, "મને આ ગણિત સમજાતું નથી. જો અર્થતંત્ર આટલી ઝડપથી વધી રહ્યું છે તો રોકાણમાં પણ તે જ ગતિ દેખાવવી જોઈએ."
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે અર્થશાસ્ત્રના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો અનુસાર માંગ વધે ત્યારે કંપનીઓ ઉત્પાદન વધારવા માટે રોકાણ કરે છે. પરંતુ હાલના સમયમાં કંપનીઓ નવી ક્ષમતાઓ ઊભી કરવામાં અથવા મોટા પાયે મૂડીરોકાણ કરવામાં ઉત્સુક દેખાતી નથી. આ સંજોગોમાં સવાલ ઊભો થાય છે કે શું સત્તાવાર આંકડાઓ અર્થતંત્રનું સંપૂર્ણ અને સાચું ચિત્ર રજૂ કરે છે?
FDI અને વિદેશી રોકાણ અંગે પણ વ્યક્ત કરી ચિંતા
રઘુરામ રાજને વિદેશી સીધા રોકાણ (FDI) અને વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણ (FPI/FII)માં જોવા મળતા ટ્રેન્ડ્સ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ વિદેશી રોકાણકારો છેલ્લા કેટલાક સમયથી ભારત પ્રત્યે વધુ સાવચેત અભિગમ અપનાવી રહ્યા છે.
તેમણે જણાવ્યું કે વિદેશી કંપનીઓ દ્વારા નવી ફેક્ટરીઓ સ્થાપવા અથવા મોટા પાયે ઉત્પાદન આધાર ઊભો કરવા માટે અપેક્ષિત સ્તરે મૂડીરોકાણ જોવા મળતું નથી. બીજી તરફ પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો પણ સમયાંતરે ભારતીય બજારમાંથી નાણાં બહાર કાઢી રહ્યા છે. તેમના મતે આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે રોકાણકારો હજુ પણ વૈશ્વિક અને સ્થાનિક આર્થિક પરિસ્થિતિઓનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે અને તેઓ લાંબા ગાળાના રોકાણ માટે સંપૂર્ણપણે નિશ્ચિત નથી.
આ પણ વાંચો: SpaceXના IPOએ બનાવ્યો વિશ્વ રેકોર્ડ : $75 બિલિયન ઊભા કર્યા બાદ Elon Musk બન્યા વિશ્વના પ્રથમ Trillionaire
સરકાર અને અર્થશાસ્ત્રીઓ વચ્ચે ચર્ચા તેજ
GDPના આંકડાઓ અંગે અગાઉ પણ અનેક અર્થશાસ્ત્રીઓ અને વિશ્લેષકોએ ચર્ચા કરી છે. સરકારનું કહેવું છે કે નવી જીડીપી સિરીઝ અને અપડેટેડ બેઝ યર દ્વારા અર્થતંત્રનું વધુ સચોટ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે. સરકારના મતે ભારતની ડિજિટલ અર્થવ્યવસ્થા, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ખર્ચ, મેન્યુફેક્ચરિંગ વૃદ્ધિ અને સેવા ક્ષેત્રના વિસ્તરણને કારણે વિકાસ દર મજબૂત રહ્યો છે.
બીજી તરફ કેટલાક અર્થશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે માત્ર જીડીપી વૃદ્ધિ દરને આધારે અર્થતંત્રની તંદુરસ્તીનું મૂલ્યાંકન કરવું પૂરતું નથી. રોજગારી સર્જન, ખાનગી રોકાણ, વપરાશ ખર્ચ, નિકાસ અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રની સ્થિતિ જેવા સૂચકાંકો પણ એટલા જ મહત્વના છે.
અર્થતંત્રની વાસ્તવિક સ્થિતિ પર ચર્ચા ફરી તેજ
રઘુરામ રાજનના નિવેદન બાદ ફરી એકવાર ભારતના વિકાસ મોડલ અને જીડીપી ગણતરીની પદ્ધતિ અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. એક તરફ ભારત વૈશ્વિક સ્તરે ઝડપી વિકાસશીલ અર્થવ્યવસ્થા તરીકે પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરવાની કોશિશ કરી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ કેટલાક નિષ્ણાતો વિકાસના આંકડાઓ અને વાસ્તવિક આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ વચ્ચેના અંતરને લઈને સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે.
આગામી મહિનાઓમાં ખાનગી રોકાણ, FDI પ્રવાહ અને રોજગારી સંબંધિત આંકડાઓ પર વિશેષ નજર રહેશે. આ સૂચકાંકો જ નક્કી કરશે કે ભારતનો વિકાસ દર માત્ર કાગળ પરનો આંકડો છે કે પછી તે જમીન પર પણ સમાન રીતે પ્રતિબિંબિત થઈ રહ્યો છે.
