Why AAP helpless in front of Raghav Chadha? AAP એ પોતાના વરિષ્ઠ નેતા રાઘવ ચઢ્ઢાને રાજ્યસભામાં ઉપનેતાના પદ પરથી હટાવી દીધા છે. આ સાથે જ પાર્ટીએ રાજ્યસભા સચિવાલયને પત્ર લખીને તેમને બોલવા માટે સમય ન આપવા વિનંતી પણ કરી છે. પાર્ટીના નેતાઓનો આરોપ છે કે ચઢ્ઢાએ ભાજપ સાથે અંદરખાને સમજૂતી કરી લીધી છે અને તેથી જ તેમણે મોદી સરકારની નીતિઓ વિરુદ્ધ બોલવાનું બંધ કરી દીધું છે. આટલું બધું કરવા છતાં, પાર્ટી તેમને બહારનો રસ્તો બતાવી શકતી નથી કે રાજ્યસભામાંથી તેમનું સભ્યપદ રદ કરાવી શકતી નથી. આખરે સંસદના એવા કયા નિયમો છે જેણે કેજરીવાલના હાથ બાંધી રાખ્યા છે?
રાઘવ ચઢ્ઢા રાજ્યસભાના સભ્ય છે
બંધારણીય નિષ્ણાતોના મતે, રાઘવ ચઢ્ઢા રાજ્યસભાના સભ્ય છે. આ નાતે, પાર્ટી તેમના સભ્યપદને પોતાના કોઈ નિર્ણય દ્વારા અચાનક ખતમ કરી શકતી નથી. દેશના બંધારણ અને સંસદના નિયમોમાં કોઈપણ સાંસદને પદ પરથી હટાવવા અથવા અયોગ્ય ઠેરવવાની પ્રક્રિયા સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવી છે. કોઈપણ પાર્ટી આ પ્રક્રિયાને અવગણીને પોતાની મરજી મુજબ નિર્ણય લાગુ કરી શકતી નથી.
પક્ષપલટા વિરોધી કાયદો અને મર્યાદાઓ
સંસદનો આવો જ એક નિયમ 'પક્ષપલટા વિરોધી કાયદો' (Anti-Defection Law) છે, જે બંધારણની દસમી અનુસૂચિમાં સામેલ છે. આ કાયદા હેઠળ, કોઈ સાંસદને ત્યારે જ અયોગ્ય ઠેરવી શકાય છે જ્યારે તે પોતાની મરજીથી પાર્ટી છોડી દે અથવા તો પાર્ટીના 'વ્હિપ' (આદેશ) વિરુદ્ધ જઈને મતદાન કરે. એટલે કે, જ્યાં સુધી રાઘવ ચઢ્ઢા પોતે પાર્ટી છોડતા નથી અથવા પાર્ટી લાઇન વિરુદ્ધ જઈને મતદાન નથી કરતા, ત્યાં સુધી AAP ઈચ્છવા છતાં તેમની સંસદ સદસ્યતા ખતમ કરાવી શકતી નથી.
શું AAP તેમની સદસ્યતા રદ કરાવી શકે?
બીજી મહત્વની વાત એ છે કે રાજ્યસભાની સદસ્યતા ખતમ કરવાનો અધિકાર સીધો પાર્ટી પાસે હોતો નથી. આ અધિકાર રાજ્યસભાના સભાપતિ (Chairperson) પાસે હોય છે. જો તેમની સામે કોઈ કેસ બને છે, તો તેને તપાસ માટે વિશેષાધિકાર સમિતિ (Privilege Committee) પાસે મોકલવામાં આવે છે. તપાસમાં પુષ્ટિ થયા પછી, તે સભ્યને બરતરફ કરવાનો પ્રસ્તાવ ગૃહમાં રજૂ કરવામાં આવે છે અને બહુમતીના આધારે પ્રસ્તાવ પસાર થયા પછી જ સભ્યપદ સમાપ્ત થાય છે. આ કિસ્સામાં રાઘવ ચઢ્ઢા અને AAP વચ્ચે ‘લવ એન્ડ હેટ’ જેવી સ્થિતિ દેખાય છે. એક તરફ રાઘવ ચઢ્ઢા પાર્ટીના પ્રમુખ અને લોકપ્રિય ચહેરાઓમાંના એક છે, તો બીજી તરફ મોદી સરકાર વિરુદ્ધ તેમની વ્યૂહાત્મક ચુપકીદીએ પાર્ટીને અસ્વસ્થ કરી દીધી છે.
ચઢ્ઢાનું કદ વધતા પાર્ટીમાં અજંપો
પાર્ટી સામે મુશ્કેલી એ છે કે જો રાઘવ ચઢ્ઢાને આ રીતે છૂટ આપવામાં આવશે, તો તેમનું કદ પક્ષ કરતાં વધી શકે છે. વળી, જો કાર્યવાહી કરીને તેમને પાર્ટીમાંથી બરતરફ કરવામાં આવે, તો રાઘવ ચઢ્ઢા 'આઝાદ' થઈ જશે. આવી સ્થિતિમાં તેમની રાજ્યસભા સદસ્યતા પર કોઈ અસર નહીં પડે, પરંતુ સ્વાતિ માલીવાલની જેમ તેઓ ખુલ્લેઆમ પાર્ટી પર પ્રહારો કરી શકે છે, જે આગામી ચૂંટણીઓમાં પાર્ટીને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
લાચારીનું સૌથી મોટું કારણ
AAPએ તેમને ઉપનેતા પદ પરથી હટાવીને એક રાજકીય સંદેશ ચોક્કસ આપ્યો છે કે જે નેતા સંગઠનની લાઇનથી અલગ ચાલશે, તેને સાઇડલાઇન કરવામાં આવશે. છતાં, રાઘવ ચઢ્ઢા અત્યારે આમ આદમી પાર્ટી માટે એવી સ્થિતિમાં છે કે જેમને પક્ષ 'ન ગળી શકે છે, ન થૂંકી શકે છે' આખરે, સંસદીય નિયમો અને બંધારણીય જોગવાઈઓને કારણે AAP પાસે મર્યાદિત વિકલ્પો છે, અને આ જ તેમની 'લાચારી'નું સૌથી મોટું કારણ છે.
