પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટે પંજાબમાં આવનારી નગરપાલિકા ચૂંટણી બેલેટ પેપરના બદલે EVM દ્વારા યોજવાની માંગ કરતી જાહેરહિતની અરજીઓ (PIL) શુક્રવારે ફગાવી દીધી છે. કોર્ટએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ચૂંટણી પ્રક્રિયા હવે અતિ મહત્વના તબક્કે પહોંચી ગઈ હોવાથી આ સમયે હસ્તક્ષેપ કરવો યોગ્ય નથી.
પંજાબમાં 26 મેના રોજ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન, મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલ અને નગર પંચાયતની ચૂંટણી યોજાવાની છે, જ્યારે મતગણતરી 29 મેના રોજ હાથ ધરાશે.
આ મામલે મોહાલીની વકીલ Ruchita Garg સહિત અનેક અરજદારો દ્વારા પંજાબ સ્ટેટ ઇલેકશન કમિશન (SEC)ના બેલેટ પેપરથી ચૂંટણી યોજવાના નિર્ણયને પડકારવામાં આવ્યો હતો. અરજદારોનો દાવો હતો કે EVM થી ચૂંટણી વધુ પારદર્શક અને કાર્યક્ષમ બની શકે છે.
“હવે હસ્તક્ષેપ માટે મોડું થઈ ગયું”
ચીફ જસ્ટિસ Sheel Nagu અને જસ્ટિસ Sanjiv Berry ની બેન્ચે નોંધ્યું કે ઉમેદવારી પરત ખેંચવાની અંતિમ તારીખ 19 મે પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે અને હવે માત્ર મતદાન તથા મતગણતરી બાકી છે.
કોર્ટએ પોતાના નિર્ણયમાં કહ્યું કે, “ચૂંટણી કાર્યક્રમ 13 મેએ જાહેર થઈ ગયો હતો, જ્યારે અરજીઓ 18 અને 19 મેએ દાખલ થઈ. હવે ચૂંટણી પ્રક્રિયા અત્યંત આગળ વધી ચૂકી હોવાથી કોઈ આદેશ કે રિટ જારી કરવી યોગ્ય નથી.”
આ સાથે કોર્ટે તમામ PIL ફગાવી દીધી હતી. જોકે, અરજદારોને ચૂંટણી બાદ પરિણામોને પડકારવા માટે કાયદેસર અરજી કરવાની છૂટ આપવામાં આવી છે.
EVM મુદ્દે SEC અને ECI વચ્ચે આરોપ-પ્રત્યારોપ
બેલેટ પેપર અને EVM મુદ્દે પંજાબ સ્ટેટ ઇલેકશન કમિશન (SEC) અને ભારતના ચૂંટણી પંચ (ECI) વચ્ચે પણ વિવાદ સર્જાયો હતો.
SEC એ દાવો કર્યો હતો કે ECIએ નગરપાલિકા ચૂંટણી માટે EVM ઉપલબ્ધ ન હોવાની માહિતી આપી હતી. જોકે ECIએ આ દાવાને નકારી કાઢતાં જણાવ્યું હતું કે નિયમ મુજબ EVM માટે ઓછામાં ઓછા છ મહિના અગાઉ માંગણી કરવી જરૂરી છે, જ્યારે પંજાબ તરફથી માત્ર જાન્યુઆરીમાં માંગણી કરવામાં આવી હતી.
ECIએ કોર્ટને માહિતી આપી હતી કે “વિશેષ પરિસ્થિતિઓ”માં રાજસ્થાનમાંથી EVM મંગાવી 21 મેના રોજ પંજાબ SECને સોંપવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી.
આ પણ વાંચો: શાળાની ફી મુદ્દે દિલ્હી હાઈકોર્ટનો ઐતિહાસિક નિર્ણય : વાલીઓ માટે શું બદલાશે? જાણો સંપૂર્ણ માહિતી
“15 મિનિટની તાલીમ પૂરતી”
ECI તરફથી રજૂઆત કરતા વકીલ પ્રતીક ગુપ્તાએ દલીલ કરી હતી કે EVM નો ઉપયોગ હજુ પણ શક્ય છે અને પોલિંગ સ્ટાફને માત્ર 15 મિનિટની તાલીમથી મશીનો ચલાવતાં શીખવી શકાય.
જોકે SEC એ આ તબક્કે EVM અપનાવવાનો વિરોધ કર્યો હતો. SECના વકીલ આયુષ સરનાએ કોર્ટમાં દલીલ કરી કે ચૂંટણીની તમામ તૈયારીઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે અને રાજકીય પક્ષો સાથે EVM અંગે કોઈ ચર્ચા પણ કરવામાં આવી નથી.
તેમણે EVMમાં સંભવિત ખામીઓ અને તેને લઈને જાહેર ચર્ચાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. સાથે SECએ કોર્ટને જણાવ્યું કે લગભગ પાંચ મહિના પહેલાં યોજાયેલી જિલ્લા પરિષદની ચૂંટણી સફળતાપૂર્વક બેલેટ પેપરથી યોજાઈ હતી અને કોઈ મોટી ફરિયાદ નોંધાઈ નહોતી.
₹50 લાખના બેલેટ પેપર છપાઈ ચૂક્યા
SECએ વધુમાં કોર્ટને જણાવ્યું કે ઉમેદવારી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થતાં જ બેલેટ પેપરની છપાઈ શરૂ કરી દેવામાં આવી હતી અને અત્યાર સુધીમાં લગભગ ₹50 લાખનો ખર્ચ થઈ ચૂક્યો છે.
પંજાબ સરકાર તરફથી હાજર એડવોકેટ જનરલ MS Bedi એ પણ PILનો વિરોધ કરતાં દલીલ કરી કે બંધારણના આર્ટિકલ 243ZG(b) મુજબ ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં કોર્ટ હસ્તક્ષેપ કરી શકતી નથી.
આ પણ વાંચો: ટ્વિશા શર્મા કેસમાં મોટો વળાંક! : પતિ સમર્થ સિંહનું વકીલાત લાયસન્સ સસ્પેન્ડ, હાઈકોર્ટે બીજા પોસ્ટમોર્ટમને આપી મંજૂરી
કોર્ટની મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી
હાઈકોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં નોંધ્યું કે 2006માં પંજાબ મ્યુનિસિપલ ઇલેકશન રૂલ્સમાં કલમ 48-A ઉમેરી EVMનો પ્રાવધાન કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ સાથે બેલેટ પેપર અને બેલેટ બોક્સ સંબંધિત જોગવાઈઓ પણ યથાવત રાખવામાં આવી હતી.
કોર્ટએ કહ્યું; “સમાજના મોટા વર્ગમાં હજુ પણ નિરક્ષરતા, ગરીબી અને અજ્ઞાનતા છે. તેથી નિયમ બનાવનાર સત્તાધિકારીઓએ બેલેટ પેપરની જોગવાઈ જાળવી રાખી હતી જેથી જરૂર પડે ત્યારે પરંપરાગત પદ્ધતિ તરફ પાછા ફરી શકાય.”
આ નિર્ણય બાદ હવે પંજાબમાં 26 મેની નગરપાલિકા ચૂંટણી બેલેટ પેપરથી જ યોજાશે તે સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે.
