ભારતમાં લાંબા ગાળાના સુરક્ષિત રોકાણ માટે Public Provident Fund (PPF) આજે પણ સૌથી લોકપ્રિય યોજનાઓમાંની એક ગણાય છે. સરકારની ગેરંટી, કરમુક્ત મેચ્યોરિટી રકમ અને ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ (Compounding)ના ફાયદાને કારણે નોકરીયાત વર્ગ, મધ્યમવર્ગીય પરિવારો અને નિવૃત્તિ આયોજન કરનારા રોકાણકારો માટે PPF પ્રથમ પસંદગી બની રહે છે.
જોકે, ઘણા રોકાણકારોના મનમાં એક સામાન્ય પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે શું અલગ-અલગ બેંકો અથવા પોસ્ટ ઓફિસોમાં એકથી વધુ PPF ખાતાં ખોલી શકાય? ખાસ કરીને જ્યારે વાર્ષિક રોકાણ મર્યાદા ₹1.5 લાખ હોય ત્યારે કેટલાક લોકો વધુ રોકાણ કરવાની આશાએ અથવા સુવિધા માટે એકથી વધુ ખાતાં ખોલી લેતા હોય છે. પરંતુ આવા પગલાંથી ભવિષ્યમાં ગંભીર નાણાકીય અને કાનૂની મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે.
જો તમે ટેક્સ ભરતા હોય તો સાવધાન!: 15 જૂન એટલે કે આજની આ ડેડલાઇન ચૂક્યા તો થશે મોટો દંડ
એક વ્યક્તિના નામે માત્ર એક જ PPF ખાતું
હાલના PPF નિયમો મુજબ કોઈપણ ભારતીય નાગરિક પોતાના નામે માત્ર એક જ PPF ખાતું રાખી શકે છે. ખાતું પોસ્ટ ઓફિસમાં હોય, જાહેર ક્ષેત્રની બેંકમાં હોય કે ખાનગી બેંકમાં, નિયમ દરેક જગ્યાએ સમાન રીતે લાગુ પડે છે.
જો કોઈ વ્યક્તિ અલગ-અલગ સંસ્થાઓમાં બે કે તેથી વધુ PPF ખાતાં ખોલે છે, તો તે તમામ ખાતાં સરકારના રેકોર્ડમાં ‘મલ્ટિપલ PPF એકાઉન્ટ’ તરીકે ગણાય છે. આવા ખાતાં નિયમ વિરુદ્ધ ગણાતા હોવાથી ભવિષ્યમાં ગંભીર પરિણામો ભોગવવા પડી શકે છે.
એકથી વધુ ખાતાં રાખવાથી શું નુકસાન થઈ શકે?
ઘણા કિસ્સાઓમાં લોકો નોકરી બદલ્યા બાદ, શહેર બદલ્યા બાદ અથવા જૂના ખાતાની માહિતી ભૂલી જવાથી નવું PPF ખાતું ખોલી દેતા હોય છે. જોકે, નિયમ મુજબ તમામ ખાતાં મળીને પણ વાર્ષિક રોકાણ મર્યાદા ₹1.5 લાખ જ રહે છે.
અર્થાત્ જો તમારી પાસે બે PPF ખાતાં હોય તો પણ તમે કુલ ₹1.5 લાખથી વધુ રકમ જમા કરી શકતા નથી. જો નિયમનકારી સત્તા અથવા બેંકને એકથી વધુ ખાતાં અંગે માહિતી મળે તો બીજા ખાતાને અનિયમિત અથવા અમાન્ય જાહેર કરવામાં આવી શકે છે.
સૌથી મોટું નુકસાન એ છે કે અનિયમિત જાહેર થયેલા ખાતામાં જમા કરાયેલી રકમ પર વ્યાજનો લાભ મળી શકતો નથી. ઉપરાંત, આવકવેરા કાયદા હેઠળ મળતા કરલાભો અને મેચ્યોરિટી સમયે રકમ ઉપાડવાની પ્રક્રિયામાં પણ મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે.
500થી વધુ મેગા પ્રોજેક્ટ્સથી બદલાઈ જશે આખા ગુજરાતની તસવીર: વિકસિત ગુજરાત 2047: 3.5 ટ્રિલિયન ડોલરની ઇકોનોમી બનાવવાનો સરકારનો માસ્ટર પ્લાન જાહેર
ભૂલથી બે ખાતાં ખૂલ્યા હોય તો શું કરવું?
જો કોઈ રોકાણકારે અજાણતા બે PPF ખાતાં ખોલી દીધાં હોય તો તેને તરત જ સંબંધિત બેંક અથવા પોસ્ટ ઓફિસનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. સામાન્ય રીતે આવા કિસ્સામાં નિયમિતીકરણ (Regularisation)ની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા દરમિયાન પ્રથમ ખોલાયેલ ખાતાને મુખ્ય ખાતું માનવામાં આવે છે અને બીજા ખાતાને બંધ કરીને તેમાં રહેલી યોગ્ય રકમને નિયમો મુજબ મુખ્ય ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરવાની કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે. જોકે દરેક કેસની પરિસ્થિતિ અનુસાર પ્રક્રિયા અલગ હોઈ શકે છે.
નિષ્ણાતો જણાવે છે કે ઘણા રોકાણકારો માને છે કે આ બાબત કોઈના ધ્યાનમાં નહીં આવે, પરંતુ ખાતાની મેચ્યોરિટી, ટ્રાન્સફર અથવા મોટી લેવડદેવડ વખતે આવી ગેરરીતિ ઝડપાઈ જતી હોય છે. ત્યારબાદ જરૂરી દસ્તાવેજી પ્રક્રિયા લાંબી અને જટિલ બની શકે છે.
બાળકોના નામે PPF ખાતું ખોલી શકાય?
માતા-પિતાને તેમના સગીર (Minor) બાળકના નામે અલગ PPF ખાતું ખોલવાની મંજૂરી આપવામાં આવે છે. પરંતુ અહીં પણ એક મહત્વપૂર્ણ નિયમ લાગુ પડે છે.
માતા-પિતાના પોતાના PPF ખાતા અને બાળકના ખાતામાં મળીને કુલ વાર્ષિક રોકાણ મર્યાદા ₹1.5 લાખ જ રહેશે. એટલે કે બાળકના નામે ખાતું ખોલવાથી રોકાણ મર્યાદા ₹3 લાખ થઈ જતી નથી.
આ ઉપરાંત, PPF ખાતું સંયુક્ત (Joint Account) તરીકે ખોલી શકાતું નથી. તે હંમેશા એક જ વ્યક્તિના નામે ખોલવામાં આવે છે.
EPFO 3.0ને લઈને મોટી માહિતી સામે આવી: કરોડો કર્મચારીઓ માટે બદલાઈ શકે છે આ નિયમ
નવું ખાતું ખોલવા કરતાં ટ્રાન્સફર વધુ યોગ્ય વિકલ્પ
ઘણા લોકો શહેર બદલાય અથવા બેંકની સેવા અંગે અસંતોષ હોય ત્યારે નવું PPF ખાતું ખોલવાનું વિચારે છે. પરંતુ નિયમ મુજબ નવું ખાતું ખોલવાની જરૂર નથી.
હાલનું PPF ખાતું સરળતાથી એક બેંકમાંથી બીજી બેંકમાં અથવા પોસ્ટ ઓફિસમાં ટ્રાન્સફર કરી શકાય છે. હાલમાં મોટાભાગની બેંકો ઓનલાઈન PPF મેનેજમેન્ટ અને ટ્રાન્સફર સુવિધા પણ પૂરી પાડે છે, જેના કારણે સ્થાન બદલવાથી ખાતું બદલવાની જરૂરિયાત લગભગ સમાપ્ત થઈ ગઈ છે.
રોકાણકારોએ શું ધ્યાન રાખવું?
PPF લાંબા ગાળાનું અને કરલાભ આપતું રોકાણ સાધન છે. તેથી ખાતું ખોલતી વખતે અથવા બેંક બદલતી વખતે ખાતરી કરવી જરૂરી છે કે તમારા નામે પહેલેથી કોઈ PPF ખાતું સક્રિય નથી. નિયમોનું પાલન કરવાથી ભવિષ્યમાં વ્યાજ, ટેક્સ લાભ અને મેચ્યોરિટી સંબંધિત મુશ્કેલીઓથી બચી શકાય છે.
