Diesel Export Duty Increased: આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની કિંમતોમાં સતત વધઘટ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે ડીઝલ અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF)ની નિકાસ પર લાગતા ટેક્સમાં વધારો કરવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. સરકારના આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ દેશની અંદર ઇંધણની પૂરતી ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવાનો અને રિફાઇનરી કંપનીઓ દ્વારા અતિશય નિકાસને નિયંત્રિત કરવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા નવા દરો 16 જૂન 2026થી અમલમાં આવ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ અને વૈશ્વિક પુરવઠા સાંકળમાં ઊભી થયેલી અનિશ્ચિતતાઓના કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે વિદેશી બજારમાં ઇંધણ વેચવું વધુ નફાકારક બન્યું હતું, જેના કારણે સરકારને હસ્તક્ષેપ કરવાની જરૂરિયાત અનુભવાઈ હતી.
ડીઝલ અને ATF પર હવે કેટલો લાગશે ટેક્સ?
નવી વ્યવસ્થા મુજબ ડીઝલની નિકાસ પર હવે પ્રતિ લિટર 14 રૂપિયા સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી (SAED) વસૂલવામાં આવશે. બીજી તરફ, વિમાનમાં વપરાતા એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF)ની નિકાસ પર પ્રતિ લિટર 12.5 રૂપિયાની SAED લાગુ કરવામાં આવી છે. જો કે પેટ્રોલની નિકાસ બાબતે સરકારે હાલ કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી. પેટ્રોલ પર અગાઉ લાગુ રહેલો પ્રતિ લિટર 1.5 રૂપિયાનો નિકાસ કર યથાવત રાખવામાં આવ્યો છે. એટલે કે પેટ્રોલ નિકાસકારો માટે હાલની વ્યવસ્થામાં કોઈ બદલાવ આવ્યો નથી.
આ પણ વાંચો: અલગ-અલગ બેન્કોમાં ખોલાવેલા છે એકથી વધુ PPF એકાઉન્ટ?: તરત જ કરો આ કામ, નહીંતર ડૂબી જશે પૈસા!
સરકારને આ નિર્ણય લેવાની જરૂર શા માટે પડી?
વિશ્વભરમાં ઊર્જા ક્ષેત્રમાં સર્જાયેલા તણાવ અને વધતી કિંમતોને કારણે અનેક દેશોમાં ઇંધણની ઉપલબ્ધતા એક મોટો મુદ્દો બની રહી છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને ભૂરાજકીય અસ્થિરતાના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તેજી જોવા મળી છે. પરિણામે ડીઝલ અને અન્ય પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની વૈશ્વિક માંગમાં પણ વધારો થયો છે. આ પરિસ્થિતિમાં ભારતીય રિફાઇનરી કંપનીઓ માટે સ્થાનિક બજારમાં વેચાણ કરતાં વિદેશમાં નિકાસ કરવાથી વધુ નફો મળતો હતો. જો આવી સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે તો દેશમાં ડીઝલ અને ATFની ઉપલબ્ધતા પર અસર પડી શકે છે. સરકારનું માનવું છે કે, નિકાસ પર વધારાની ડ્યુટી લગાવવાથી રિફાઇનરીઓ માટે સ્થાનિક બજારને અવગણવું મુશ્કેલ બનશે અને દેશની ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત રહેશે.
દર 15 દિવસે થાય છે સમીક્ષા
પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો પર લાગતા આ વિશેષ નિકાસ કર સ્થાયી નથી. કેન્દ્ર સરકાર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવને ધ્યાનમાં રાખીને દર 15 દિવસે તેની સમીક્ષા કરે છે. વૈશ્વિક બજારમાં થતા ફેરફારો અનુસાર ટેક્સના દરોમાં વધારો કે ઘટાડો કરવામાં આવે છે. તાજેતરમાં 1 જૂન 2026ના રોજ પણ આ દરોની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ છેલ્લા પખવાડિયામાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવમાં આવેલા ફેરફારોને આધારે હવે નવા દરો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે, જો વૈશ્વિક બજારમાં ભાવ વધુ વધશે તો સરકાર આગામી સમીક્ષામાં ફરીથી ફેરફાર કરી શકે છે.
આ પણ વાંચો: Adani Group અને Jabil વચ્ચે મેગા પાર્ટનરશિપ: AI હાર્ડવેરનું ગ્લોબલ હબ બનશે ભારત
શું પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધશે?
સરકારના આ નિર્ણય બાદ સામાન્ય નાગરિકોમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે શું પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો થશે? હાલની સ્થિતિમાં તેનો જવાબ ‘ના’ છે. કારણ કે આ ટેક્સ માત્ર નિકાસ માટે મોકલવામાં આવતા ઇંધણ પર લાગુ પડે છે. દેશની અંદર વેચાતા પેટ્રોલ, ડીઝલ અથવા અન્ય ઇંધણ પર લાગતા કરમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. અર્થાત્, તમારા શહેરના પેટ્રોલ પંપ પર મળતા પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર આ નિર્ણયની સીધી અસર થવાની નથી. ગ્રાહકોને હાલ વધારાનો કોઈ ખર્ચ સહન કરવો પડશે નહીં અને ઘરેલું બજારમાં ઇંધણની ઉપલબ્ધતા પણ સ્થિર રહેવાની શક્યતા છે.
એરલાઇન ઉદ્યોગ અને રિફાઇનરીઓ પર શું અસર પડી શકે?
ATF પર નિકાસ ડ્યુટીમાં વધારો થતાં વિદેશી બજારમાં ઇંધણ વેચતી કંપનીઓના નફા પર ચોક્કસ અસર પડી શકે છે. બીજી તરફ, સ્થાનિક એરલાઇન કંપનીઓ માટે ATFની ઉપલબ્ધતા જાળવવામાં આ નિર્ણય મદદરૂપ બની શકે છે. ભારતમાં વિમાન ઇંધણનો ખર્ચ એરલાઇનના કુલ ઓપરેશનલ ખર્ચનો મોટો ભાગ હોય છે, તેથી સ્થાનિક પુરવઠો સ્થિર રહેવું ઉદ્યોગ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. રિફાઇનરી કંપનીઓ માટે પણ નિકાસમાંથી મળતા વધારાના નફામાં ઘટાડો થઈ શકે છે, પરંતુ સરકારનું પ્રાથમિક ધ્યાન દેશની અંદર ઇંધણની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા પર કેન્દ્રિત છે. ઊર્જા સુરક્ષા અને ભાવ સ્થિરતા જાળવવા માટે આ પ્રકારના પગલાંને વ્યૂહાત્મક માનવામાં આવે છે.
આગળ શું?
આગામી દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલ બજારની સ્થિતિ અને પશ્ચિમ એશિયાની ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિ પર સરકારની નજર રહેશે. જો વૈશ્વિક બજારમાં ભાવમાં વધુ ઉછાળો કે ઘટાડો જોવા મળશે તો આગામી પખવાડિયાની સમીક્ષામાં ફરીથી નિકાસ ડ્યુટીના દરોમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. હાલ માટે સરકારનો સંદેશ સ્પષ્ટ છે કે દેશની અંદર પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની પૂરતી ઉપલબ્ધતા અને ભાવ સ્થિરતા જાળવવી તેની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે. સામાન્ય ગ્રાહકો માટે આ નિર્ણયથી કોઈ સીધી આર્થિક અસર થવાની નથી, પરંતુ ઊર્જા ક્ષેત્ર માટે તે એક મહત્વપૂર્ણ નીતિગત પગલું તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
