આર્થિક સુધારાઓથી લઈને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, ડિજિટલ ક્રાંતિ અને સામાજિક કલ્યાણ સુધી—નરેન્દ્ર મોદીના નિર્ણયો દેશની રાજકીય અને વિકાસ ગાથામાં મહત્વપૂર્ણ અધ્યાય બની રહ્યા છે.
નવી દિલ્હી: વર્ષ 2014માં પ્રથમ વખત દેશના વડાપ્રધાન તરીકે કાર્યભાર સંભાળ્યા બાદ નરેન્દ્ર મોદીએ અનેક એવા નિર્ણયો લીધા છે, જેઓએ દેશની નીતિઓ, શાસન પદ્ધતિ અને વિકાસના માળખામાં મોટા ફેરફારો લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. કેટલાક નિર્ણયો વ્યાપક લોકસમર્થન મેળવનારા રહ્યા છે તો કેટલાક પર રાજકીય અને આર્થિક ચર્ચા પણ થઈ છે. તેમ છતાં છેલ્લા એક દાયકામાં લેવાયેલા અનેક પગલાંઓએ ભારતના વિકાસ મોડેલને નવી દિશા આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
મોદી સરકારના 56 મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો
જનધન યોજના શરૂ કરવી
સ્વચ્છ ભારત મિશનનો પ્રારંભ
ડિજિટલ ઇન્ડિયા અભિયાન
મેક ઇન ઇન્ડિયા પહેલ
ઉજ્જ્વલા યોજના
આયુષ્માન ભારત યોજના
સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા મિશન
સ્ટેન્ડ અપ ઇન્ડિયા યોજના
GST અમલીકરણ
નોટબંધીનો નિર્ણય
JAM ટ્રિનિટી (જનધન-આધાર-મોબાઇલ) મોડલ
આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાન
PM કિસાન સન્માન નિધિ યોજના
જલ જીવન મિશન
PM આવાસ યોજના
વંદે ભારત ટ્રેનોની શરૂઆત
ગતિ શક્તિ નેશનલ માસ્ટર પ્લાન
ભારતમાળા પ્રોજેક્ટ
સાગરમાળા પ્રોજેક્ટ
ઉડાન યોજના
ચંદ્રયાન-3 મિશનને પ્રોત્સાહન
આદિત્ય-L1 મિશન
G20 સમિટનું સફળ આયોજન
નવી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020)
ત્રણ તલાક વિરોધી કાયદો
કલમ 370 રદ કરવાનો નિર્ણય
જમ્મુ-કાશ્મીર પુનર્ગઠન
નાગરિકતા સુધારા કાયદો (CAA)
રામ મંદિર નિર્માણ પ્રક્રિયાને વેગ
સેન્ટ્રલ વિસ્ટા પ્રોજેક્ટ
ડિફેન્સમાં આત્મનિર્ભરતા પર ભાર
અગ્નિપથ યોજના
વન રેન્ક વન પેન્શન (OROP)
કોરોના કાળ દરમિયાન મફત અનાજ યોજના
કોવિન પ્લેટફોર્મ દ્વારા વેક્સિનેશન અભિયાન
વેક્સિન મૈત્રી પહેલ
નેશનલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાઇપલાઇન
સેમિકન્ડક્ટર મિશન
PLI (Production Linked Incentive) યોજના
એક દેશ-એક રેશન કાર્ડ
ઇ-નામ કૃષિ બજાર પ્લેટફોર્મ
ખેડૂતો માટે કિસાન ડ્રોન પહેલ
મહિલા અનામત બિલ (નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ)
મિશન શક્તિ
PM સુરક્ષા બીમા યોજના
PM જીવન જ્યોતિ બીમા યોજના
અટલ પેન્શન યોજના
નેશનલ લોજિસ્ટિક્સ પોલિસી
ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન
આંતરરાષ્ટ્રીય સોલાર એલાયન્સ
UPI અને ડિજિટલ પેમેન્ટ ક્રાંતિ
FASTag અમલીકરણ
ભારતને વિશ્વની પાંચમી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા તરફ આગળ ધપાવતી નીતિઓ
રેકોર્ડ હાઇવે અને એક્સપ્રેસવે નિર્માણ
રેલવેના આધુનિકીકરણ માટે વિશાળ રોકાણ
વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની કૂટનીતિક સક્રિયતા અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીનો વિસ્તાર
PM મોદીના 56 મોટા નિર્ણયો અને તેમની અસર પર એક નજર
જનધન યોજનાએ કરોડો લોકોને પ્રથમ વખત બેન્કિંગ વ્યવસ્થા સાથે જોડ્યા અને ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર માટે મજબૂત આધાર તૈયાર કર્યો. સ્વચ્છ ભારત મિશને સ્વચ્છતા અંગે રાષ્ટ્રીય સ્તરે જાગૃતિ લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
ડિજિટલ ઇન્ડિયા અભિયાન હેઠળ સરકારી સેવાઓને ઓનલાઈન બનાવવામાં આવી, જ્યારે UPIએ ભારતમાં ડિજિટલ ચુકવણીની પદ્ધતિમાં ઐતિહાસિક પરિવર્તન લાવ્યું. આજે ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ડિજિટલ પેમેન્ટ બજારોમાં સામેલ છે.
મેક ઇન ઇન્ડિયા અને સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા દ્વારા સ્થાનિક ઉત્પાદન અને ઉદ્યોગસાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું. સરકારનો દાવો છે કે આ પહેલોએ રોકાણ અને રોજગાર સર્જનમાં યોગદાન આપ્યું.
ઉજ્જ્વલા યોજના હેઠળ ગરીબ પરિવારોને LPG કનેક્શન આપવામાં આવ્યા, જ્યારે આયુષ્માન ભારત દ્વારા કરોડો નાગરિકોને આરોગ્ય સુરક્ષા કવચ મળ્યું.
GST અમલીકરણથી સમગ્ર દેશમાં એકીકૃત કર પ્રણાલી લાગુ થઈ. જોકે તેના અમલીકરણ અંગે વેપારી વર્ગ અને વિપક્ષ તરફથી સમયાંતરે પ્રશ્નો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યા.
આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાન, PLI યોજના અને સેમિકન્ડક્ટર મિશન દ્વારા ઉત્પાદન ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવવા અને આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા.
PM કિસાન સન્માન નિધિ દ્વારા ખેડૂતોને સીધી નાણાકીય સહાય આપવામાં આવી, જ્યારે કિસાન ડ્રોન અને ઇ-નામ જેવી પહેલો દ્વારા કૃષિને ટેક્નોલોજી સાથે જોડવાનો પ્રયાસ થયો.
જલ જીવન મિશન હેઠળ ગામડાઓ સુધી નળથી પીવાનું પાણી પહોંચાડવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કરવામાં આવ્યો. PM આવાસ યોજના હેઠળ લાખો પરિવારોને રહેણાંક સુવિધા પૂરી પાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો.
વંદે ભારત ટ્રેન, ભારતમાળા, સાગરમાળા, ઉડાન યોજના અને ગતિ શક્તિ માસ્ટર પ્લાન દ્વારા દેશના પરિવહન અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસને વેગ આપવામાં આવ્યો.
નવી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) દ્વારા શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં વ્યાપક સુધારાઓ સૂચવાયા, જ્યારે મહિલા અનામત બિલ દ્વારા લોકસભા અને વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓના પ્રતિનિધિત્વ માટે માર્ગ મોકળો થયો.
ત્રણ તલાક વિરોધી કાયદો અને કલમ 370 દૂર કરવાનો નિર્ણય મોદી સરકારના સૌથી ચર્ચાસ્પદ અને ઐતિહાસિક નિર્ણયોમાં સામેલ રહ્યા છે. સમર્થકો તેને મોટા સુધારા માને છે, જ્યારે વિપક્ષે તેના પર અલગ અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યા છે.
કોરોના મહામારી દરમિયાન મફત અનાજ યોજના, કોવિન પ્લેટફોર્મ અને વિશ્વના સૌથી મોટા રસીકરણ અભિયાનને સરકાર પોતાની મોટી સિદ્ધિઓ તરીકે રજૂ કરે છે.
ચંદ્રયાન-3 અને આદિત્ય-L1 મિશનોએ ભારતની અવકાશીય ક્ષમતાને વૈશ્વિક સ્તરે નવી ઓળખ અપાવી. G20 સમિટના સફળ આયોજનથી પણ ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિષ્ઠામાં વધારો થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન, આંતરરાષ્ટ્રીય સોલાર એલાયન્સ અને નવીનીકરણીય ઊર્જા પર ભાર દ્વારા ભારતે સ્વચ્છ ઊર્જા ક્ષેત્રે પણ પોતાની હાજરી મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
આ તમામ નિર્ણયો અને યોજનાઓએ છેલ્લા એક દાયકામાં ભારતના રાજકીય, આર્થિક, સામાજિક અને વૈશ્વિક પરિપ્રેક્ષ્યને પ્રભાવિત કર્યો છે. જોકે તેમની અસર અને સફળતા અંગે વિવિધ રાજકીય અને આર્થિક મતભેદો પણ જોવા મળે છે.
આર્થિક અને ડિજિટલ પરિવર્તન
મોદી સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન ડિજિટલ પેમેન્ટ, UPI, DBT અને આધાર આધારિત સેવા વિતરણમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. સરકારના દાવા મુજબ લાખો લાભાર્થીઓને સીધી સહાય પહોંચાડવામાં આવી છે અને મધ્યસ્થી પ્રણાલીમાં ઘટાડો થયો છે.
રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને કૂટનીતિ
સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક, બાલાકોટ એર સ્ટ્રાઈક, સરહદી માળખાકીય વિકાસ અને વૈશ્વિક મંચો પર ભારતની વધતી હાજરીને સરકાર પોતાની મોટી સિદ્ધિઓ તરીકે રજૂ કરે છે. G20 સમિટના આયોજનથી પણ ભારતને વૈશ્વિક રાજકીય કેન્દ્રમાં સ્થાન મળ્યું હોવાનું સરકારનું માનવું છે.
સામાજિક અને કલ્યાણકારી યોજનાઓ
ઉજ્જ્વલા, આયુષ્માન ભારત, જલ જીવન મિશન, PM આવાસ યોજના અને મફત અનાજ યોજના જેવી પહેલો કરોડો લાભાર્થીઓ સુધી પહોંચી હોવાનું સરકાર કહે છે. બીજી તરફ વિપક્ષ આ યોજનાઓના અમલીકરણ અને વાસ્તવિક અસર અંગે પ્રશ્નો પણ ઉઠાવતો રહ્યો છે.
ચર્ચા અને વિવાદ બંને
નોટબંધી, GST, CAA, કલમ 370, અગ્નિપથ યોજના અને કેટલાક અન્ય નિર્ણયો રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહ્યા છે. સમર્થકો તેને ઐતિહાસિક અને દૂરંદેશી નિર્ણય ગણાવે છે, જ્યારે વિપક્ષે તેના અમલીકરણ અને અસર અંગે ટીકા કરી છે. છેલ્લા એક દાયકામાં લેવાયેલા આ નિર્ણયો ભારતના રાજકીય, આર્થિક અને સામાજિક પરિદૃશ્ય પર ઊંડી અસર પાડનારા રહ્યા છે. તેમનું મૂલ્યાંકન અલગ-અલગ રાજકીય અને આર્થિક દૃષ્ટિકોણથી થઈ શકે છે, પરંતુ એટલું નિશ્ચિત છે કે આ નિર્ણયો દેશની વિકાસયાત્રાના મહત્વપૂર્ણ અધ્યાય બની ગયા છે.
