કાશી, જેને મોક્ષનગરી કહેવાય છે, ત્યાં અસંખ્ય પવિત્ર તીર્થો અને કુંડો આવેલા છે. તેમાંનું એક વિશિષ્ટ સ્થાન છે પિશાચ મોચન કુંડ. આ કુંડ પિતૃ તૃપ્તિ, શ્રાદ્ધ વિધિ અને આત્માની મુક્તિ સાથે જોડાયેલું માનવામાં આવે છે.
અકાળ મૃત્યુ અને આત્માની ભટકણ
પુરાણો અનુસાર જો કોઈ વ્યક્તિનું અકાળે મૃત્યુ થાય અને તેનો અંતિમ સંસ્કાર અથવા શ્રાદ્ધ વિધિ વિધિવત રીતે ન થાય, તો તેની આત્મા લાંબા સમય સુધી ભટકતી રહે છે. આ આત્માઓ પરિવારના સુખમાં અવરોધો ઊભા કરે છે અને પેઢી પર પેઢી અશાંતિ રહે છે.
પિશાચ મોચન કુંડનું મહત્ત્વ
આ કુંડમાં પિતૃ પક્ષ દરમિયાન તેમજ સામાન્ય દિવસોમાં પણ શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને પૂજન દ્વારા ભટકતી આત્માઓને શાંતિ આપવામાં આવે છે.
ગરુડ પુરાણના કાશી ખંડમાં આ કુંડનું વિશેષ વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.
માન્યતા છે કે અહીં કરાયેલા શ્રાદ્ધથી પૂર્વજોના ઋણમાંથી મુક્તિ મળે છે અને તેમના આત્માને મોક્ષનો માર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે.
વિષ્ણુ ભગવાનના આશીર્વાદ
પુરાણોમાં લખાયું છે કે સ્વયં ભગવાન વિષ્ણુએ આ કુંડને “પિશાચ મોચન”નું વર્ચસ્વ આપ્યું હતું.
અહીં સ્નાન કરનાર ભક્તના જીવનમાંથી અશુભ અવરોધો દૂર થાય છે.
ભક્તિભાવથી કરવામાં આવેલ પૂજન પરિવારને દીર્ઘકાલીન સુખ-શાંતિ આપે છે.
પીપળાના વૃક્ષ અને ઋણમુક્તિ
કુંડની બાજુમાં એક પ્રાચીન પીપળનું વૃક્ષ આવેલું છે. માન્યતા છે કે ભટકતી આત્માઓ અહીં નિવાસ કરે છે.
લોકો પોતાના પૂર્વજોના ઋણ ચૂકવવા માટે આ વૃક્ષ પર સિકા બાંધે છે.
આ વિધિ દ્વારા આત્માઓ ઋણમુક્ત થાય છે અને મોક્ષ તરફ આગળ વધે છે.
શ્રાદ્ધ વિધિ અને પુણ્ય
અહીં ત્રિપિંડિ શ્રાદ્ધ અને નારાયણ બલિ ખાસ કરીને કરવામાં આવે છે.
આ વિધિઓ દ્વારા અસંતુષ્ટ આત્માઓને શાંતિ મળે છે અને તેઓ મોક્ષનો માર્ગ પામે છે.
માન્યતા છે કે પિશાચ મોચન કુંડમાં એક વાર સ્નાન કરવું કાશીમાં 100 વાર સ્નાન કરવાના બરાબર પુણ્યપ્રદાયી છે
