સિંધુ જળ સંધિ અંગે કરગરી રહ્યું છે પાકિસ્તાન : ભારત પર દબાણ બનાવવા કેનેડાની માગી મદદ

પહલગામ આતંકી હુમલા બાદ ભારત દ્વારા સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. ત્યારથી પાકિસ્તાન સતત આ સંધિને ફરી અમલમાં લાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સમર્થન મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. હવે પાકિસ્તાને કેનેડાની વિદેશ મંત્રી સમક્ષ પણ આ મુદ્દો ઉઠાવી ભારત પર સંધિ પુનઃસ્થાપિત કરવા દબાણ લાવવાની અપીલ કરી છે.

કેનેડાની વિદેશ મંત્રી સમક્ષ પાકિસ્તાને ઉઠાવ્યો મુદ્દો

ભારત દ્વારા સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કર્યા બાદ પાકિસ્તાનની ચિંતા સતત વધી રહી છે. આ દરમિયાન પાકિસ્તાનના ઉપપ્રધાનમંત્રી અને વિદેશ મંત્રી ઇશાક ડારે કેનેડાની વિદેશ મંત્રી અનિતા આનંદ સાથેની મુલાકાત દરમિયાન આ મુદ્દે મદદ માગી છે. અનિતા આનંદ હાલમાં બે દિવસની સત્તાવાર મુલાકાતે પાકિસ્તાન પહોંચી છે, જ્યાં બંને દેશો વચ્ચે દ્વિપક્ષીય સંબંધો ઉપરાંત પ્રાદેશિક મુદ્દાઓ પર પણ ચર્ચા થઈ રહી છે. આ બેઠક દરમિયાન ઇશાક ડારે સિંધુ જળ સંધિનો મુદ્દો મુખ્યત્વે ઉઠાવ્યો અને કેનેડાને ભારત પર સંધિ ફરી અમલમાં લાવવા માટે દબાણ કરવાની અપીલ કરી.

શું છે સિંધુ જળ સંધિ?

સિંધુ જળ સંધિ વર્ષ 1960માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વિશ્વ બેંકની મધ્યસ્થતામાં કરવામાં આવેલી ઐતિહાસિક સંધિ છે. આ સંધિ હેઠળ સિંધુ નદી પ્રણાલીની છ નદીઓના જળ વહેંચણીના નિયમો નક્કી કરવામાં આવ્યા હતા. પૂર્વીય નદીઓ રાવી, બિયાસ અને સતલુજના પાણીનો ઉપયોગ ભારત માટે નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે પશ્ચિમી નદીઓ સિંધુ, ઝેલમ અને ચિનાબના મોટા ભાગના પાણીનો ઉપયોગ પાકિસ્તાનને ફાળવવામાં આવ્યો હતો. આ સંધિને બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમય સુધી સૌથી સફળ દ્વિપક્ષીય કરારોમાંની એક માનવામાં આવતી હતી, કારણ કે અનેક યુદ્ધો અને તણાવ છતાં તે અમલમાં રહી હતી.

પહલગામ હુમલા બાદ ભારતે લીધો મોટો નિર્ણય

એપ્રિલ 2025માં જમ્મુ-કાશ્મીરના પહલગામમાં થયેલા આતંકી હુમલામાં 26 લોકોના મોત થયા બાદ ભારતે પાકિસ્તાન સામે અનેક કડક પગલાં જાહેર કર્યા હતા. તેમાં સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય પણ સામેલ હતો. ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જ્યાં સુધી પાકિસ્તાન તેની ભૂમિ પરથી સંચાલિત થતી સરહદપારની આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ સામે વિશ્વસનીય અને કડક કાર્યવાહી નહીં કરે, ત્યાં સુધી સંધિ સ્થગિત જ રહેશે. ભારતનું કહેવું છે કે આતંકવાદ અને સામાન્ય દ્વિપક્ષીય સહયોગ એકસાથે ચાલી શકે નહીં.

પાકિસ્તાનનો આરોપ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમર્થનની માંગ

ઇશાક ડારે બેઠક બાદ જણાવ્યું કે પાકિસ્તાન કેનેડા સહિત પોતાના મિત્ર દેશો પાસેથી સમર્થનની અપેક્ષા રાખે છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર ભારતે સિંધુ જળ સંધિને તરત જ પુનઃસ્થાપિત કરવી જોઈએ અને પાણીનો ઉપયોગ રાજકીય અથવા વ્યૂહાત્મક હથિયાર તરીકે ન કરવો જોઈએ. તેમણે દાવો કર્યો કે ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને સંધિની જોગવાઈઓનું પાલન કરવું જોઈએ. જોકે ભારતે અગાઉ અનેક વખત સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આતંકવાદ સામે અસરકારક કાર્યવાહી વિના દ્વિપક્ષીય કરારોને સામાન્ય રીતે ચાલુ રાખવા મુશ્કેલ છે.

ભારતનો સ્પષ્ટ અભિગમ

ભારતનું વલણ રહ્યું છે કે પાકિસ્તાને સરહદપારના આતંકવાદ સામે નક્કર પગલાં ભર્યા વગર દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં સામાન્ય સ્થિતિ શક્ય નથી. ભારતે સિંધુ જળ સંધિ અંગે પણ આ જ અભિગમ અપનાવ્યો છે. સરકારનું કહેવું છે કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સર્વોચ્ચ છે અને આતંકવાદી હુમલાઓને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવેલા નિર્ણયો દેશના હિતમાં છે. તેથી હાલ સંધિ પુનઃસ્થાપિત કરવા અંગે ભારત તરફથી કોઈ સકારાત્મક સંકેત આપવામાં આવ્યો નથી.