Padmashri Dr. Pankaj Shah Passes Away: દેશના અગ્રણી કેન્સર નિષ્ણાત અને પદ્મશ્રી પુરસ્કારથી સન્માનિત ડૉ. પંકજ એમ. શાહનું ગુરુવાર, 2 જુલાઈએ 81 વર્ષની વયે અવસાન થયું છે. તેમના નિધનથી ગુજરાત સહિત સમગ્ર દેશના તબીબી ક્ષેત્રમાં શોકની લાગણી વ્યાપી ગઈ છે. કેન્સરની સારવાર, સંશોધન, શિક્ષણ અને દર્દીકેન્દ્રિત આરોગ્યસેવામાં તેમના લગભગ પાંચ દાયકાના યોગદાનને કારણે તેઓ દેશના અગ્રણી ઓન્કોલોજિસ્ટ તરીકે ઓળખાતા હતા.
ડૉ. પંકજ શાહ માત્ર તબીબ જ નહોતા, પરંતુ કેન્સર સારવારને વધુ સુલભ અને દર્દીકેન્દ્રિત બનાવવાના સતત પ્રયાસો માટે પણ જાણીતા હતા. તેઓ લાંબા સમય સુધી ગુજરાત કેન્સર એન્ડ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (GCRI) સાથે જોડાયેલા રહ્યા હતા અને પ્રોફેસર એમેરિટસ તરીકે પણ સેવા આપી હતી. ઉપરાંત તેઓ ગુજરાત કેન્સર સોસાયટીના ઉપપ્રમુખ તરીકે પણ કાર્યરત રહ્યા હતા.
કેન્સર સારવારમાં અવિસ્મરણીય યોગદાન
ડૉ. શાહે મેડિકલ ઓન્કોલોજી અને હેમેટોલોજીના ક્ષેત્રમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યાં હતા. તેમણે કેન્સરના આધુનિક ઉપચાર, વૈજ્ઞાનિક અભિગમ અને દર્દીઓને સસ્તી તથા ગુણવત્તાસભર સારવાર ઉપલબ્ધ થાય તે માટે સતત પ્રયત્નો કર્યા હતા. તેમની સારવાર હેઠળ હજારો દર્દીઓને નવી જિંદગી મળી હતી. તેઓ માત્ર દર્દીઓની સારવાર સુધી મર્યાદિત રહ્યા નહોતા, પરંતુ નવી પેઢીના ડૉક્ટરોને તાલીમ આપવામાં પણ તેમની નોંધપાત્ર ભૂમિકા રહી હતી. તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ અનેક ઓન્કોલોજિસ્ટ તૈયાર થયા, જે આજે દેશના વિવિધ ભાગોમાં સેવા આપી રહ્યા છે.
અનેક પ્રતિષ્ઠિત સન્માનોથી નવાજાયા
ભારત સરકારે વર્ષ 2018માં ડૉ. પંકજ એમ. શાહને મેડિસિન ક્ષેત્રમાં અસાધારણ યોગદાન બદલ દેશના ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન 'પદ્મશ્રી'થી નવાજ્યા હતા. તે પહેલાં તેમને પ્રતિષ્ઠિત ડૉ. બી.સી. રોય એવોર્ડ સહિત અનેક રાષ્ટ્રીય અને વ્યાવસાયિક સન્માન પણ પ્રાપ્ત થયા હતા. તેમની સિદ્ધિઓએ ગુજરાતના તબીબી ક્ષેત્રને રાષ્ટ્રીય સ્તરે વિશેષ ઓળખ અપાવી હતી. તબીબી ક્ષેત્રના અનેક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ડૉ. શાહે માત્ર સારવાર જ નહીં, પરંતુ કેન્સર વિશે જનજાગૃતિ, વહેલા નિદાન અને વૈજ્ઞાનિક અભિગમને પ્રોત્સાહન આપવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું.
તબીબી સમુદાયે વ્યક્ત કર્યો શોક
ડૉ. પંકજ શાહના નિધનના સમાચાર બાદ તબીબી સમુદાય, તેમના સહકર્મીઓ, પૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ અને અનેક દર્દીઓએ શોક વ્યક્ત કર્યો છે. તેમના નિધનને ભારતીય ઓન્કોલોજી ક્ષેત્ર માટે મોટી ખોટ ગણાવવામાં આવી રહી છે. તેમના જીવનનું કાર્ય એ દર્શાવે છે કે તબીબી વ્યવસાય માત્ર વ્યવસાય નહીં પરંતુ માનવસેવાનું એક ઉત્તમ સાધન બની શકે છે. દર્દીઓ પ્રત્યેની તેમની સંવેદના, વ્યાવસાયિક નિષ્ઠા અને સંશોધન પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા આવનારી પેઢીના ડૉક્ટરો માટે સતત પ્રેરણાસ્ત્રોત બની રહેશે.
સદ્વિચાર પરિવારના પ્રમુખ તરીકે પણ નોંધપાત્ર સેવા
ડૉ. પંકજ એમ. શાહ તબીબી ક્ષેત્ર ઉપરાંત સામાજિક અને મૂલ્યઆધારિત પ્રવૃત્તિઓ સાથે પણ સક્રિય રીતે જોડાયેલા હતા. તેઓ સદ્વિચાર પરિવારના પ્રમુખ તરીકે સેવા આપી રહ્યા હતા. આ સંસ્થા શિક્ષણ, સંસ્કાર, સામાજિક જાગૃતિ અને માનવસેવા જેવા ક્ષેત્રોમાં વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ ચલાવે છે. ડૉ. શાહના માર્ગદર્શન હેઠળ સંસ્થાએ સમાજમાં સકારાત્મક વિચારોના પ્રસાર અને જનકલ્યાણ માટે અનેક પહેલોને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. તેમના વ્યક્તિત્વમાં તબીબી સેવા સાથે સામાજિક પ્રતિબદ્ધતાનો પણ અનોખો સમન્વય જોવા મળતો હતો.
ડૉ. શાહે નેતૃત્વના કેટલાક અગ્રણી પદો સંભાળ્યા હતા, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે..
ઇન્ડિયન સોસાયટી ઓફ મેડિકલ એન્ડ પીડિયાટ્રિક ઓન્કોલોજીના પ્રમુખ (૧૯૯૭–૧૯૯૯)
ઇન્ડિયન સોસાયટી ઓફ હેમેટોલોજી એન્ડ બ્લડ ટ્રાન્સફ્યુઝનના પ્રમુખ (૧૯૯૩–૧૯૯૪)
તેમણે ૧૯૯૪ અને ૨૦૦૨ ની વચ્ચે ગુજરાત કેન્સર સોસાયટીના સેક્રેટરી (મંત્રી) તરીકે પણ સેવા આપી હતી.
ડૉ. શાહને તબીબી ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ અનેક સન્માનો મળ્યા હતા:
તેમને ૨૦૦૫માં ડૉ. બી.સી. રોય એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો, જેને ભારતનું સર્વોચ્ચ તબીબી સન્માન માનવામાં આવે છે, અને ૨૦૦૭માં રૂબી હોલ, પુણે તરફથી એક્સલન્સ ઇન ઓન્કોલોજી એવોર્ડ મળ્યો હતો.
૨૦૧૮માં, ભારત સરકારે તેમને તબીબી ક્ષેત્રે તેમના ઉત્કૃષ્ટ યોગદાન બદલ દેશના ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કર્યા હતા.
