દેશમાં ‘One Nation, One Election’ (એક દેશ-એક ચૂંટણી)ની યોજના હવે અમલ તરફ આગળ વધી રહી હોવાનું સંકેત મળ્યો છે. સંસદની સંયુક્ત સમિતિ (Joint Parliamentary Committee - JPC)ના અધ્યક્ષ પીપી ચૌધરીએ શુક્રવારે જણાવ્યું હતું કે સમિતિ એવી વ્યવસ્થા તૈયાર કરવા પર કામ કરી રહી છે, જેના આધારે 2029ની લોકસભા ચૂંટણી સુધી દેશમાં ‘One Nation, One Election’ની વ્યવસ્થા સંપૂર્ણ રીતે અમલમાં આવી શકે. હાલમાં સમિતિ સંવિધાન (129મો સુધારો) વિધેયક, 2024ની સમીક્ષા કરી રહી છે અને વિવિધ રાજ્યો, બંધારણીય નિષ્ણાતો, નાગરિક સમાજના પ્રતિનિધિઓ તેમજ અન્ય હિતધારકો સાથે ચર્ચા કરીને અંતિમ ભલામણ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયામાં છે.
99 ટકા હિતધારકોએ આપ્યો સમર્થનનો દાવો
ગોવામાં યોજાયેલી બે દિવસીય બેઠક બાદ મીડિયા સાથે વાત કરતાં JPCના અધ્યક્ષ પીપી ચૌધરીએ દાવો કર્યો કે અત્યાર સુધી જેમની સાથે ચર્ચા કરવામાં આવી છે, તેમાંના લગભગ 99 ટકા હિતધારકોએ ‘One Nation, One Election’ના પ્રસ્તાવને સમર્થન આપ્યું છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ વારંવાર યોજાતી ચૂંટણીને કારણે દેશને મોટા પ્રમાણમાં આર્થિક નુકસાન સહન કરવું પડે છે. તેમણે દાવો કર્યો કે અલગ-અલગ સમયે ચૂંટણી યોજાવાના કારણે અંદાજે ₹7 લાખ કરોડ જેટલો આર્થિક બોજ ઊભો થાય છે, જેને એકસાથે ચૂંટણી યોજીને ઘટાડી શકાય છે.
ગોવામાં મુખ્યમંત્રી અને મંત્રીઓ સાથે થઈ ચર્ચા
ગોવામાં યોજાયેલી બેઠક દરમિયાન સમિતિએ સંવિધાન (129મો સુધારો) વિધેયક, 2024 અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા કરી હતી. બેઠકની શરૂઆત ગોવાના મુખ્યમંત્રી પ્રમોદ સાવંત અને તેમના મંત્રિમંડળના સભ્યો સાથે થઈ હતી. આ દરમિયાન એકસાથે ચૂંટણી યોજવામાં આવતી વાસ્તવિક મુશ્કેલીઓ, વહીવટી પડકારો અને તેના સંભવિત ઉકેલો અંગે તેમના અભિપ્રાય લેવામાં આવ્યા હતા. સમિતિનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર કાનૂની ફેરફારો પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તમામ રાજ્યો માટે વ્યવહારુ મોડેલ તૈયાર કરવાનો પણ છે.
અનેક રાજ્યોમાં ચાલી ચૂક્યું પરામર્શ
પીપી ચૌધરીએ જણાવ્યું કે સમિતિ અત્યાર સુધી ગુજરાત, કર્ણાટક, મહારાષ્ટ્ર, હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, પંજાબ, હરિયાણા અને દિલ્હી સહિત અનેક રાજ્યોની મુલાકાત લઈ ચૂકી છે. આ દરમિયાન બંધારણીય નિષ્ણાતો, શિક્ષણવિદો, નાગરિક સમાજના પ્રતિનિધિઓ તેમજ અન્ય સંબંધિત પક્ષો સાથે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી છે. આ તમામ સૂચનોના આધારે અંતિમ અહેવાલ તૈયાર કરવામાં આવશે.
2029 સુધી અમલના સ્પષ્ટ સંકેત
સમિતિના અધ્યક્ષે જણાવ્યું કે હાલમાં વિવિધ વિકલ્પો પર વિચારણા ચાલી રહી છે જેથી એવી વ્યવસ્થા તૈયાર થઈ શકે જેને મોટાભાગના રાજકીય પક્ષો સ્વીકારી શકે. જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે આ સુધારો ક્યારે અમલમાં આવી શકે, ત્યારે તેમણે સંકેત આપ્યો કે 2029ની લોકસભા ચૂંટણી સુધી ‘One Nation, One Election’ અમલમાં લાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે જો રાજકીય પક્ષો અને વિવિધ રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ સ્વૈચ્છિક રીતે પોતાના ચૂંટણી સમયપત્રકને એકસરખું કરવાની સંમતિ આપે તો 2029 પહેલાં પણ કેટલાક રાજ્યોમાં આ મોડેલ અમલમાં આવી શકે છે. જોકે તેના માટે બંધારણીય અને કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી જરૂરી રહેશે.
‘One Nation, One Election’ શું છે?
‘One Nation, One Election’નો અર્થ દેશમાં લોકસભા અને તમામ રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એક જ સમયગાળામાં યોજવી એવો થાય છે. હાલમાં અલગ-અલગ રાજ્યોમાં અલગ સમયે ચૂંટણી યોજાતી હોવાથી ચૂંટણી આચારસંહિતા, વહીવટી ખર્ચ અને સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં વારંવાર મોટા પ્રમાણમાં સંસાધનો ખર્ચાય છે. સરકારનું માનવું છે કે એકસાથે ચૂંટણી યોજવાથી ખર્ચમાં ઘટાડો થશે, વિકાસ કાર્યોમાં વિક્ષેપ ઓછો થશે અને વહીવટી તંત્ર વધુ અસરકારક રીતે કાર્ય કરી શકશે. બીજી તરફ, કેટલાક રાજકીય પક્ષો અને નિષ્ણાતો આ પ્રસ્તાવને લઈને સંઘીય માળખું અને રાજ્યોની સ્વાયત્તતા જેવા મુદ્દાઓ અંગે ચિંતાઓ પણ વ્યક્ત કરતા રહ્યા છે.
