ભારતીય સશસ્ત્ર દળોના ઇતિહાસમાં 13 જૂન 2026નો દિવસ એક સીમાચિહ્નરૂપ ક્ષણ તરીકે નોંધાવાનો છે. પ્રથમ વખત નેશનલ ડિફેન્સ એકેડમી (NDA)માંથી તાલીમ મેળવી બહાર આવેલી મહિલા કેડેટ્સ ભારતીય સેના અને ભારતીય વાયુસેનામાં અધિકારી તરીકે કમિશન મેળવશે. લાંબા સમય સુધી માત્ર પુરુષો માટે મર્યાદિત રહેલી NDAમાં મહિલાઓના પ્રવેશ બાદ શરૂ થયેલી નવી સફર હવે એક ઐતિહાસિક મુકામે પહોંચી છે. આ મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગે દેહરાદૂનની ઇન્ડિયન મિલિટરી એકેડમી (IMA)માં રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ હાજર રહેશે, જ્યારે હૈદરાબાદની એરફોર્સ એકેડમીમાં રક્ષામંત્રી રાજનાથ સિંહ પાસિંગ આઉટ પરેડના સાક્ષી બનશે.
NDAમાં મહિલાઓના પ્રવેશથી શરૂ થયેલી ઐતિહાસિક સફર
ભારતીય સશસ્ત્ર દળોમાં મહિલાઓની હાજરી નવી નથી. છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી મહિલાઓ વિવિધ શાખાઓમાં અધિકારી તરીકે સેવા આપી રહી છે. જોકે નેશનલ ડિફેન્સ એકેડમીના દરવાજા મહિલાઓ માટે લાંબા સમય સુધી બંધ હતા. NDAને ભારતીય સેનાના ભવિષ્યના નેતૃત્વને ઘડતી સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થા માનવામાં આવે છે અને અહીંથી તાલીમ મેળવનારા કેડેટ્સ સીધા સેનાના ઉચ્ચ અધિકારી પદ સુધી પહોંચે છે.
વર્ષ 2021માં ભારતના સર્વોચ્ચ અદાલતે મહિલાઓને NDAમાં પ્રવેશ આપવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય આપ્યો હતો. આ ચુકાદા બાદ જૂન 2022માં પ્રથમ વખત મહિલા કેડેટ્સે NDAમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો. ત્યારથી દર છ મહિનાના અંતરે મહિલાઓના નવા બેચ NDAમાં જોડાઈ રહ્યા છે. હવે ચાર વર્ષની કઠોર સૈન્ય તાલીમ પૂર્ણ કર્યા બાદ પ્રથમ બેચની મહિલા કેડેટ્સ સત્તાવાર રીતે અધિકારી તરીકે કમિશન મેળવવા જઈ રહી છે.
આ ઘટના માત્ર એક તાલીમ પ્રક્રિયાનો અંત નથી પરંતુ ભારતીય સશસ્ત્ર દળોમાં લિંગ સમાનતા તરફના એક મોટા પરિવર્તનનું પ્રતિક પણ છે. સૈન્ય ક્ષેત્રમાં મહિલાઓ માટે વધુ તકો ઉભી કરવાની દિશામાં આ મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
‘અંતિમ પગ’ સાથે ઇતિહાસ રચશે મહિલા કેડેટ્સ
દેહરાદૂનની ઇન્ડિયન મિલિટરી એકેડમીમાં યોજાતી પાસિંગ આઉટ પરેડ ભારતીય સેનાની સૌથી ગૌરવપૂર્ણ પરંપરાઓમાંથી એક ગણાય છે. આ પરેડ દરમિયાન કેડેટ્સ જ્યારે પરેડ ગ્રાઉન્ડ પર નિર્ધારિત ‘અંતિમ પગ’ પાર કરે છે ત્યારે તેઓ સત્તાવાર રીતે ભારતીય સેનાના અધિકારી બની જાય છે.
સૈનિક જીવનની શરૂઆતનું પ્રતિક માનાતો આ ક્ષણ દરેક કેડેટ માટે અત્યંત ભાવનાત્મક અને ગૌરવપૂર્ણ હોય છે. પરંતુ આ વર્ષે આ પરંપરામાં એક નવી ઐતિહાસિક ઘટના ઉમેરાશે. પ્રથમ વખત મહિલા કેડેટ્સ પણ ‘અંતિમ પગ’ પાર કરીને ભારતીય સેનામાં અધિકારી તરીકે જોડાશે.
સૈન્ય ઇતિહાસકારો અને સંરક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે આ ઘટના ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે પ્રેરણાનું કેન્દ્ર બનશે. NDAમાં પ્રવેશ મેળવવા ઇચ્છુક હજારો યુવતીઓ માટે આ દિવસ એક નવા યુગની શરૂઆત સમાન માનવામાં આવી રહ્યો છે.
એરફોર્સમાં પણ રચાશે નવો ઇતિહાસ
હૈદરાબાદ સ્થિત એરફોર્સ એકેડમીમાં પણ 13 જૂને મહત્વપૂર્ણ પાસિંગ આઉટ પરેડ યોજાશે. આ પ્રસંગે કુલ 231 ફ્લાઇટ કેડેટ્સ તાલીમ પૂર્ણ કરીને વાયુસેનામાં અધિકારી તરીકે જોડાશે. તેમાં 194 પુરુષ અને 37 મહિલા કેડેટ્સનો સમાવેશ થાય છે.
આ બેચમાં NDAના પ્રથમ મહિલા બેચની પાંચ કેડેટ્સ પણ સામેલ છે. તેમાંની બે મહિલા અધિકારીઓ વાયુસેનાની ફ્લાઈંગ બ્રાન્ચની ફાઇટર સ્ટ્રીમમાં સેવા આપશે, જ્યારે અન્ય ત્રણ ટેકનિકલ બ્રાન્ચમાં પોતાની ફરજ નિભાવશે.
ભારતીય વાયુસેનામાં મહિલાઓ માટે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ દ્વાર ખુલ્યા છે. ફાઇટર પાઈલટ તરીકે મહિલાઓની પસંદગીથી લઈને હવે NDA મારફતે તાલીમ પામેલી મહિલા અધિકારીઓના કમિશન સુધીનો સફર મહિલાઓની વધતી ભાગીદારીને દર્શાવે છે.
IMAમાંથી 515 કેડેટ્સ થશે પાસઆઉટ
દેહરાદૂનની ઇન્ડિયન મિલિટરી એકેડમીમાંથી આ વખતે કુલ 515 કેડેટ્સ પાસઆઉટ થશે. તેમાં ભારત ઉપરાંત 16 દેશોના 34 વિદેશી કેડેટ્સ પણ સામેલ છે. IMAને વિશ્વની પ્રતિષ્ઠિત સૈન્ય તાલીમ સંસ્થાઓમાં સ્થાન મળ્યું છે અને અનેક મિત્ર દેશોના કેડેટ્સ અહીં તાલીમ મેળવવા આવે છે.
આ બેચમાં NDAના પ્રથમ મહિલા બેચની 9 મહિલા કેડેટ્સ સામેલ છે. તેઓ ‘અંતિમ પગ’ પાર કરીને ભારતીય સેનામાં અધિકારી તરીકે કમિશન મેળવશે. આ નવમાંથી ત્રણ મહિલા અધિકારીઓ ભારતીય સેનાની આર્ટિલરી રેજિમેન્ટ એટલે કે તોપખાના વિભાગમાં જોડાશે.
ભારતીય સેનાએ છેલ્લા થોડા વર્ષોમાં મહિલાઓ માટે આર્ટિલરી જેવી મહત્વપૂર્ણ લડાયક શાખાઓના દ્વાર પણ ખોલ્યા છે. અગાઉ મહિલાઓને આ ક્ષેત્રમાં તક આપવામાં આવતી નહોતી, પરંતુ હવે તેઓ તોપખાના સહિત વિવિધ જવાબદાર અને વ્યૂહાત્મક શાખાઓમાં સેવા આપી રહી છે.
ભારતીય સશસ્ત્ર દળોમાં મહિલાઓ માટે નવા યુગની શરૂઆત
રક્ષણ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો માને છે કે NDAની પ્રથમ મહિલા કેડેટ્સનું કમિશન માત્ર પ્રતીકાત્મક ઘટના નથી. તે ભારતીય સશસ્ત્ર દળોમાં ક્ષમતા, પ્રતિભા અને સમાન તકના સિદ્ધાંતોને વધુ મજબૂત બનાવે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતીય સેના, વાયુસેના અને નૌસેનાએ મહિલાઓ માટે નવી તકો ઉભી કરી છે.
પરમનેન્ટ કમિશનથી લઈને કોમ્બેટ ભૂમિકાઓ સુધી મહિલાઓની વધતી ભાગીદારી એ દર્શાવે છે કે ભારતીય સશસ્ત્ર દળો આધુનિક અને વધુ સમાવેશી દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છે. NDAમાંથી બહાર આવેલી પ્રથમ મહિલા અધિકારીઓ હવે ભવિષ્યની અનેક યુવતીઓ માટે પ્રેરણાસ્ત્રોત બનશે.
