Monsoon India Latest Updates: સેટેલાઇટ તસવીરોમાં ચોમાસાના વાદળો ગાયબ દેખાતા ચિંતામાં વધારો; સામાન્ય કરતાં 64% ઓછા વરસાદ વચ્ચે ખેડૂતો, જળસંચય અને વીજ ઉત્પાદન પર ઊભા થયા પ્રશ્નો
ભારતમાં દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસું સામાન્ય રીતે જૂન મહિનામાં દેશના મોટા ભાગમાં સક્રિય થતું હોય છે અને કૃષિ આધારિત અર્થવ્યવસ્થાને નવી ગતિ આપે છે. પરંતુ આ વર્ષે ચોમાસાની શરૂઆત આશાસ્પદ હોવા છતાં તેની આગળ વધવાની ગતિ અચાનક ધીમી પડી ગઈ છે.
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) દ્વારા જાહેર કરાયેલા તાજેતરના આંકડાઓ અને સેટેલાઇટ તસવીરો દર્શાવે છે કે દેશના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં ચોમાસાના વાદળોની સક્રિયતા ઘટી છે, જેના કારણે ગુજરાત, મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન સહિત 16 રાજ્યોમાં વરસાદ માટે વધુ રાહ જોવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ છે. 4 જૂનથી 15 જૂન દરમિયાન દેશમાં સરેરાશ 53.7 મિમી વરસાદ થવો જોઈએ હતો, પરંતુ માત્ર 19.2 મિમી વરસાદ નોંધાયો છે. એટલે કે સામાન્ય કરતાં લગભગ 64 ટકા ઓછો વરસાદ થયો છે. આ ઘટાડો માત્ર હવામાનની ઘટના નથી, પરંતુ તેની સીધી અસર કૃષિ, જળસંચય, વીજ ઉત્પાદન અને સામાન્ય જનજીવન પર પડી શકે છે. વરસાદી વાળો પર અચાનક લાગી ગઇ છે બ્રેક. ચોમાસામાં રહેનારી વાદળોની પટ્ટી દ્વીપકલ્પ અને મધ્ય ભારતમાંથી ગાયબ છે. સેટેલાઈટ તસવીરોમાં જે રીતે વાદળો ગાયબ થઇ ગયા છે એણે ભારે કૂતુહલતા જગાવી છે.
ચોમાસામાં પણ ઉકળશે ભારત!: ગરમી-ભેજનું ખતરનાક મિશ્રણ, કરોડો લોકો માટે ગંભીર ખતરો!
ચોમાસાની ગતિ કેમ અટકી?
હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર ચોમાસું હાલમાં મહારાષ્ટ્ર, તેલંગાણા અને આંધ્ર પ્રદેશની આસપાસ સ્થિર થઈ ગયું છે. સામાન્ય રીતે અરબી સમુદ્ર અને બંગાળની ખાડીમાંથી મળતી ભેજયુક્ત પવનો ચોમાસાને ઉત્તર અને પશ્ચિમ ભારતમાં આગળ ધપાવે છે. પરંતુ હાલમાં અનુકૂળ હવામાન પ્રણાલીઓ નબળી પડતાં ચોમાસાની પ્રગતિ અટકી ગઈ છે. સેટેલાઇટ ચિત્રોમાં પણ દેશના મધ્ય અને પશ્ચિમ વિસ્તારોમાં વાદળોની ઘનતા ઓછી જોવા મળી છે. આ સ્થિતિ લાંબી ચાલે તો વરસાદની શરૂઆત મોડેથી થવાની અને ખેતીના સમયપત્રકમાં વિલંબ થવાની શક્યતા વધી શકે છે.
ગુજરાત માટે શું અર્થ?
ગુજરાતમાં ખેડૂતો ચોમાસાની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છે કારણ કે રાજ્યના મોટા ભાગમાં ખરીફ પાકનું વાવેતર વરસાદ પર આધારિત છે. કપાસ, મગફળી, સોયાબીન અને મકાઈ જેવા પાકોની શરૂઆત માટે પૂરતા વરસાદની જરૂર પડે છે.
જો વરસાદ વધુ મોડો પડે તો વાવેતર મોડું થઈ શકે છે, જેના કારણે ઉત્પાદન પર અસર પડી શકે છે. ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર, કચ્છ અને ઉત્તર ગુજરાતના વરસાદ આધારિત વિસ્તારોમાં ખેડૂતો માટે ચિંતાજનક સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. રાજ્યના જળાશયો અને ડેમોમાં પાણીનો જથ્થો હજુ મર્યાદિત છે. જો જૂનના અંત સુધી પૂરતો વરસાદ નહીં પડે તો પીવાના પાણી અને સિંચાઈ બંને માટે પડકારો વધી શકે છે.
ચોમાસા પર અલ નીનોની અસર!: વરસાદમાં 10% સુધી ઘટાડાની આશંકા; જુલાઈ-ઓગસ્ટમાં ખેતીથી લઈને વીજ ઉત્પાદન સુધી દુષ્કાળનો ખતરો
કૃષિ અર્થતંત્ર પર અસર
ભારતની લગભગ અડધીથી વધુ ખેતી વરસાદ આધારિત છે. ચોમાસાની ગતિમાં વિલંબ થવાથી સૌથી પહેલા કૃષિ ક્ષેત્ર અસરગ્રસ્ત બને છે. ખેડૂતો વાવણી માટે રાહ જોતા હોય છે અને વરસાદમાં વિલંબ થતાં બીજ, ખાતર અને મજૂરીના ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે. અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે જો જૂનના અંત સુધી વરસાદની સ્થિતિ સુધરે તો નુકસાન મર્યાદિત રહી શકે છે. પરંતુ લાંબા સમય સુધી વરસાદની ખાધ રહે તો અનાજ, કઠોળ અને તેલીબિયાંના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવાની સંભાવના રહે છે, જે પછી ખાદ્યપદાર્થોની કિંમતો પર પણ અસર કરી શકે છે.
ગરમી અને ભેજનું વધતું સંકટ
ચોમાસાની ગતિ ધીમી પડતાં ઘણા રાજ્યોમાં ગરમીનો પ્રકોપ ફરી વધવા લાગ્યો છે. મહારાષ્ટ્રના મરાઠવાડા અને વિદર્ભ વિસ્તારમાં હીટવેવની સ્થિતિ યથાવત છે. ઉત્તર ભારતના અનેક રાજ્યોમાં પણ આગામી દિવસોમાં તાપમાનમાં 4 થી 7 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. ગરમી સાથે ભેજનું પ્રમાણ વધવાથી લોકો માટે અસ્વસ્થતા વધી શકે છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધો, બાળકો અને બહાર કામ કરતા શ્રમિકો માટે આરોગ્ય સંબંધિત જોખમો વધી શકે છે.
80 કિમી પવન સાથે વાવાઝોડા, વીજળી અને તોફાની વરસાદ ચેતવણી: 13 રાજ્યોમાં એલર્ટ જાહેર, જાણો કયાં કેટલો ખતરો
અલગ-અલગ રાજ્યોમાં બદલાતું હવામાન ચિત્ર
મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન અને ઉત્તર પ્રદેશમાં પ્રી-મોન્સૂન પ્રવૃત્તિઓ સક્રિય છે. અનેક જિલ્લાઓમાં વાવાઝોડા, ગાજવીજ અને પવન સાથે વરસાદની આગાહી કરવામાં આવી છે. જોકે આ વરસાદ ચોમાસાની સત્તાવાર અને સતત પ્રવૃત્તિ સમાન નથી.
બિહાર, ઝારખંડ, પશ્ચિમ બંગાળ અને ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યોમાં વરસાદની સ્થિતિ પ્રમાણમાં સારી રહેવાની સંભાવના છે. આસામ અને મેઘાલય જેવા રાજ્યોમાં ભારે વરસાદની આગાહી દર્શાવે છે કે બંગાળની ખાડી તરફથી ભેજનું પ્રવાહ હજુ સક્રિય છે. હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડ જેવા પર્વતીય રાજ્યોમાં પણ આગામી દિવસોમાં વરસાદ અને વાવાઝોડાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે, પરંતુ ચોમાસાની સંપૂર્ણ એન્ટ્રી માટે હજુ થોડો સમય લાગી શકે છે.
હવામાન વિભાગના અનુમાન મુજબ આગામી કેટલાક દિવસોમાં ચોમાસાની ગતિમાં ફરી સુધારો થવાની શક્યતા છે. જો અરબી સમુદ્ર અને બંગાળની ખાડીમાં અનુકૂળ દબાણ પ્રણાલીઓ વિકસે તો ચોમાસું ફરી ઉત્તર અને પશ્ચિમ ભારત તરફ આગળ વધી શકે છે. હાલની સ્થિતિ ચિંતાજનક જરૂર છે, પરંતુ તેને દુષ્કાળ જેવી પરિસ્થિતિ તરીકે જોવાની જરૂર નથી. ભારતીય ચોમાસું ઘણી વખત ટૂંકા વિરામ પછી ફરી સક્રિય બનતું રહ્યું છે. આગામી એકથી બે અઠવાડિયા ચોમાસાની સમગ્ર સિઝન માટે નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે. ખેડૂતો, જળ સંચાલન તંત્ર અને નીતિ નિર્માતાઓ માટે હાલનો સમય સતત દેખરેખ રાખવાનો છે. કારણ કે વરસાદમાં વિલંબ માત્ર હવામાનની ઘટના નથી, પરંતુ તે દેશની કૃષિ ઉત્પાદન ક્ષમતા, ખાદ્ય સુરક્ષા અને ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર સાથે સીધો સંબંધ ધરાવે છે.
